Jarząb nieszpułkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jarząb nieszpułkowy
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad naczyniowe
Klad nasienne
Klad okrytonasienne
Klad klad różowych
Klad Fabidae
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj jarząb
Gatunek jarząb nieszpułkowy
Nazwa systematyczna
Sorbus chamaemespilus (L.) Crantz
Stirp. austr. fasc. 2:40. 1763

Jarząb nieszpułkowy (Sorbus chamaemespilus (L.) Crantz) – gatunek rośliny z rodziny różowatych (Rosaceae).

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Średnio rozgałęziony krzew o wysokości do 2 m, wyjątkowo do 3 m[2]. Młode pędy są zazwyczaj owłosione. Zwykle wytwarza odrosty.
Liście
Eliptyczne do podługowatych, skórzaste i sztywne, o piłkowanych brzegach. Mają długość 3-7 cm, na górnej stronie są ciemnozielone i połyskliwe, na spodniej niebieskozielone[2].
Kwiaty
Różowe, zebrane w dość gęste baldachogrona.
Owoc
Owoc pozorny, kulisty, w kolorze od czerwonego do brązowoczerwonego. Ma długość około 1 cm i mdły smak.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Występuje w południowej, środkowej i wschodniej Europie[3]. Rośnie tam głównie w górach, sięgając do wysokości 2000 m[2]. W Polsce jest bardzo rzadki, występuje wyłącznie w Tatrach[4]. Podany tutaj został z 5 stanowisk w Tatrach Wysokich i 13 w Tatrach Zachodnich: Furkaska, Wielkie Koryciska, Małe Koryciska, Kominiarski Wierch, okolice Iwaniackiej Przełęczy, Jasiowe Turnie, Jatki nad Doliną Strążyską, Dolina Strążyska, grzbiet nad Końskim Żlebem, Suchy Wierch, Sarnia Skała, Krokiew, Dolina Olczyska, Jarząbczy Wierch, Mała Koszysta, powyżej Doliny Roztoki („ku Krzyżnemu”), Dolina Pięciu Stawów Polskich, powyżej wodospadu Siklawa, Niżnia Kopa, Urwany Żleb nad Morskim Okiem[4].

Biologia i ekologia[edytuj]

Występuje głównie w reglu i w piętrze kosówki na świetlistych i skalistych miejscach, głównie na podłożu wapiennym, rzadko tylko na granicie[4]. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Liczba chromosomów 2n = 34, 68[4]. W polskich Tatrach na poszczególnych stanowiskach występuje w liczbie od kilku do kilkudziesięciu kwitnących i owocujących krzewów[4].

Morfologia

Systematyka i zmienność[edytuj]

Zagrożenia[edytuj]

Kategorie zagrożenia gatunku:

Wszystkie stanowiska w Polsce znajdują się na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego. Jest też uprawiany w Górskim Ogrodzie Botanicznym PAN w Zakopanem. Kilka krzewów rosnących obok dawnego schronisko Blaszyńskich w Dolinie Chochołowskiej zostało wyhodowane z nasion zebranych w Wielkich Koryciskach[4]. Zagrożenie dla niego stanowią jelenie, które zima zgryzają jego pędy, na niektórych stanowiskach (np. na Sarniej Skale) jego stanowiska ulegają zalesieniu[4]. Na zgryzanie przez jelenie wydaje się jednak być dość odporny, z łatwością odtwarza nowe pędy z tych, które przetrwały niezgryzione pod śniegiem[4].

 Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-20].
  2. a b c Joachim Mayer, Heinz-Werner Schwegler: Wielki atlas drzew i krzewów. Oficyna Wyd. „Delta W-Z”. ISBN 978-83-7175-627-6.
  3. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-28].
  4. a b c d e f g h i Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  6. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.