Franciszek Ferdynand Habsburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Ferdynand Habsburg
ilustracja
pretendent i tytularny książę Modeny
Okres panowania od 20 listopada 1875
do 28 czerwca 1914
Poprzednik Franciszek V Habsburg-Este
Następca Karol I Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia Habsburgowie Lotaryńscy
Data urodzenia 18 grudnia 1863
Data śmierci 28 czerwca 1914
Ojciec Karol Ludwik
Matka Maria Annunziata
Rodzeństwo Otto Franciszek Austriacki
Ferdynand Karol
Małgorzata Zofia Habsburg
Żona Zofia von Chotek
Dzieci Zofia von Hohenberg
Maksymilian Hohenberg
Ernest von Hohenberg
Odznaczenia
Order Złotego Runa (Austria) Krzyż Wielki Orderu Marii Teresy Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Leopolda Order Korony Żelaznej I klasy (Austro-Węgry) Krzyż Zasługi Wojskowej Signum Laudis (w czasie pokoju) AUT Franz Joseph 50 years of reign - Military Medal.svg MilitärdienstzeichenAustria.jpg Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Krzyż Wielki Orderu Świętego Józefa (Toskania) Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Orła Białego (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Order Orła Czarnego (Prusy) Krzyż Wielki Orderu Orła Czerwonego (Prusy) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Order Słonia (Dania) Łańcuch Orderu Karola III (Hiszpania) Krzyż Wielki Zasługi Wojskowej z Odznaką Czerwoną (Hiszpania) Order Świętego Huberta (Bawaria) Order Korony Rucianej Grand Cross Order of the Crown Württemberg.png Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) FidelityOrderBaden.gif Order.Berthold.I.ribbon.gif D-SxWe-Order White Falcon BAR.png Krzyż Wielki Orderu Korony Wendyjskiej (Meklemburgia) Order Ernestyński (Saksonia) Święty Konstantyński Order Wojskowy Świętego Jerzego Order Lwa Złotego (Nassau) Order Lwa i Słońca (Persja) dla obcokrajowców Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty)
Arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg z rodziną
Samochód (Gräf & Stift), którym jechał Franciszek Ferdynand w chwili zamachu
Mundur arcyksięcia, w który był ubrany w momencie zamachu
Sarkofag Franciszka i Zofii

Franciszek Ferdynand Habsburg-Lotaryński d’Este (ur. 18 grudnia 1863 w Grazu, Austria, zm. 28 czerwca 1914 w Sarajewie, Bośnia) – arcyksiążę Habsburg, bratanek cesarza Franciszka Józefa I, od śmierci ojca 19 maja 1896następca tronu Austro-Węgier, pretendent i tytularny książę Modeny od 1875 (odziedziczył roszczenia po swoim kuzynie Franciszku V).

Życie[edytuj]

Urodził się jako najstarszy syn arcyksięcia Karola Ludwika i jego drugiej żony – arcyksiężnej Marii Annunziaty, księżniczki Sycylii i Neapolu. Arcyksiążę Franciszek Ferdynand w bardzo młodym wieku wstąpił do wojska. Bardzo szybko awansował. Przez długi okres nie pełnił żadnych ważnych funkcji publicznych. Często podróżował, a czas wolny spędzał na polowaniach w towarzystwie wysokich rangą dostojników państwowych. Wychowawcą arcyksięcia był jezuita Onno Klop. Franciszek Ferdynand uzyskał wszechstronne wykształcenie, choć z uwagi na wpojone przez wychowawcę poglądy, cieszył się opinią konserwatysty i klerykała[1]. Opanował dobrze arkana dyplomacji, wojskowości i ekonomii. W przeciwieństwie do wykazującego zdolności lingwistyczne stryja Franciszka Józefa posługiwał się w praktyce wyłącznie językiem niemieckim.

Arcyksiążę był osobą bardzo majętną. Odziedziczył po Franciszku V ostatnim przedstawicielu modeńskiej linii Habsburgów znaczne dobra i roszczenia do tronu Księstwa Modeny. Jego stałą siedzibą był zamek Konopiszte w środkowych Czechach zakupiony w 1877 roku od rodziny Lobkowiczów. Na zamku arcyksiążę odbywał ważne spotkania z różnymi osobistościami życia politycznego Austro-Węgier i Niemiec. Podejmował między innymi cesarza Wilhelma II, z którym uzgadniał aspiracje dynastyczne i terytorialne obydwu mocarstw. Następcą tronu został po śmierci syna Franciszka Józefa, arcyksięcia Rudolfa oraz brata cesarza Maksymiliana, cesarza Meksyku i swojego ojca Karola Ludwika.

Franciszka Józefa przerażała myśl objęcia tronu przez młodszego brata Ferdynanda, Ottona, skandalistę i pijaka. Tak więc, kiedy Franciszek Ferdynand zachorował na gruźlicę, cały dwór w Wiedniu modlił się o jego powrót do zdrowia (arcyksiążę był bardzo pobożny). Choroba przeszkodziła mu w szybkim ożenku. Planowano go wyswatać z Heleną orleańską, córką hrabiego Paryża, Heleną Romanow i Marią Krystyną von Habsburg-Teschen[2].

Gdy lekarze zdiagnozowali jego chorobę, medycy polecili mu dużo podróżować, zwłaszcza do ciepłych krajów. Tym sposobem, w 1895 roku rozpoczął zwiedzanie świata. W grudniu tego roku był w Egipcie, gdzie dla żartu i by zaspokoić fotoreporterów, położył się w pustym sarkofagu faraona Amenhotepa III. Z tego samego powodu, to właśnie on reprezentował Austro-Węgry na ceremonii jubileuszu królowej Wiktorii, jadąc do Londynu i potem do Windsoru. Podczas podróży dookoła świata zwiedził m.in. Japonię (z której przywiózł dużą kolekcję dzieł sztuki), Syrię, Palestynę, Korsykę, Algierię, Monako i Stany Zjednoczone. Do Wiednia powrócił 19 maja 1896 roku, nie zdążywszy pożegnać się z umierającym ojcem[3].

Rychło okazało się, że Ferdynand, tak jak jego brat, miał stać się bohaterem skandalu. Wymusił na cesarzu zgodę na ślub z ubogą czeską szlachcianką, Zofią Chotek (monarcha był małżeństwu zdecydowanie przeciwny, jednak uległ, kiedy arcyksiążę zagroził zrzeczeniem się praw do korony). Małżeństwo było morganatyczne (potomstwo z tego związku nie ma praw do tytułów, funkcji i dóbr dziedziczonych w rodzinie małżonka wyższego stanem).

Z panującym cesarzem Franciszkiem Józefem I nie miał zbyt dobrych stosunków – obydwaj panowie bardzo się nie lubili. Stary cesarz nie cenił swojego bratanka, który był porywczy i mściwy. Arcyksiążę projektował plany reformy monarchii, które miały zostać rozpoczęte po objęciu tronu. W miejsce monarchii dwuczłonowej proponował państwo trójczłonowe (trzecim narodem rządzącym mieli zostać Słowianie Południowi, czyli przede wszystkim Chorwaci) lub federacji z większą rolą krajów koronnych. Z tych powodów arcyksiążę był nielubiany przez Węgrów, którzy bali się utraty swoich wpływów w Austro-Węgrzech.

Ślub z Zofią von Chotek[4][edytuj]

Ukochana żona Cesarza Franciszka Józefa, Sissi, za życia przestrzegała Franciszka Ferdynanda, aby nie żenił się z członkinią rodu Habsburgów bo „będziesz miał bardzo brzydkie dzieci”.

Franciszek Ferdynand swoją przyszłą żonę poznał w 1894 roku, gdy dowodził praskim garnizonem, na jednym z lokalnych przyjęć. Był zauroczony jej prostotą zestawioną z szykiem i wyrafinowaniem bogatszych arystokratek. Początkowo ich związek był potajemny z uwagi na różnice klasowe (członek rodziny cesarskiej i zubożała szlachcianka), jednak latem 1898 roku przypadkiem o związku dowiedziała się ciotka Franciszka Ferdynanda, arcyksiężna Izabela, pani na zamku w Halbturn. Ta z kolei, mając za złe, że następca tronu nie chce pojąć za żonę którejś z jej córek, doniosła o romansie cesarzowi Franciszkowi Józefowi.

Z uwagi na różnice pomiędzy prawem austriackim i węgierskim, konkretnie ich stosunkiem do związków morgantycznych, hipotetyczna wtedy żona Franciszka Ferdynanda, Zofia, mogłaby zostać królową Węgier, jednak nie mogłaby być cesarzową Austrii. Ta świadomość politycznego rozłamu monarchii wprowadziła Cesarza w zakłopotanie. Stał się stanowczym przeciwnikiem tego związku, żyjąc w nadziei jego rychłego zakończenia. Jednak innego zdania była macocha Franciszka Ferdynanda, trzecia żona jego ojca, arcyksiężna Maria Teresa, zafascynowana prawdziwością miłości swojego pasierba.

Franciszek Ferdynand jednak, zgodnie ze statusem rodzinnym z 1839 roku nie mógł wziąć ślubu bez zgody Cesarza. Upór następcy tronu doprowadził jednak do impasu. W kwietniu 1900 roku arcyksiążę zapewnił listownie Cesarza, że jego ślub z Zofią von Chotek sprawi, że „stanę się człowiekiem chętnym do działania i szczęśliwym, zbiorę wszystkie swoje siły, by poświęcić je dobru wspólnemu”. Impas zakończył się 28 czerwca 1900 roku, gdzie w pałacu Hofburg, w obecności wielu świadków, ważnych osobistości politycznych i duchownych, Franciszek Ferdynand definitywnie zrzekł się pretensji do tronu przez hrabinę von Chotek i ich przyszłe dzieci. Podpisanie przez niego takiego aktu nie satysfakcjonowało w pełni ani Franciszka Józefa ani Franciszka Ferdynanda, jednak było de facto, jedynym możliwym wyjściem z tej sytuacji pozwalającym na zachowanie jedności monarchii oraz na dokonanie się tego ślubu.

Wraz z podpisaniem aktu, Franciszek Józef w akcie łaski zmienił tytulaturę Zofii z „hrabina von Chotek” na „księżna von Hohenberg”. Ten nadany jej wtedy tytuł jest przekazywany do dzisiaj (ród Hohenbergów).

Sama ceremonia ślubna odbyła się 30 czerwca 1900 roku w Reichstadt. Franciszek Ferdynand potraktował jako afront fakt, że nie pojawił się prawie nikt (a z ważniejszych osobistości dworu – dosłownie nikt) z jego rodziny. Oficjalnie tłumaczono to rodzinną żałobą po śmierci jednej z księżniczek Hohenzollern, jednak fakt ten nie przeszkodził rodzinie panny młodej w stawieniu się na ślub. Ceremonia, z uwagi na wyżej wymienione okoliczności była więc dużo skromniejsza niż nakazywałby status pana młodego. Jedynym akcentem sugerującym jego pochodzenie, było odśpiewanie hymnu Habsburgów po mszy świętej. Po ślubie para udała się bezpośrednio do pałacu w Konopiszte, czeskiej rezydencji Franciszka Ferdynanda, której remont sam zlecił prawie 15 lat wcześniej.

Śmierć[edytuj]

 Osobny artykuł: Zamach w Sarajewie.

Zginął w stolicy Bośni, Sarajewie, w zamachu dokonanym przez organizację Czarna Ręka. Został zastrzelony wraz z żoną Zofią przez Gawriła Principa. Wydarzenie to było bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej. Ironią losu jest fakt, że bezpośrednią przyczyną wojny stał się Franciszek Ferdynand, który najżarliwiej się jej sprzeciwiał, a mordercą był przedstawiciel narodu, który pod rządami arcyksięcia miał zostać trzecim „narodem rządzącym” i współdecydować o losach państwa. Gdy kula przeszyła Franciszkowi Ferdynandowi gardło, znalazł jeszcze dość siły, by sześć lub siedem razy powtórzyć słowa: „To nic”.

Dziedzictwo[edytuj]

Zofia von Chotek i jej potomkowie z małżeństwa z Franciszkiem Ferdynandem, uzyskali tytuł książąt von Hohenberg. Zgodnie ze statutami rodowymi Habsburgów Zofia von Chotek nigdy nie miała prawa otrzymać tytułu cesarzowej, a dzieci nie miały prawa do tronu. Niektórzy historycy zwracają jednak uwagę na fakt, że z punktu widzenia Budapesztu małżeństwo arcyksięcia było pełnoprawne, co implikowało prawa Hohenbergów do Korony Świętego Stefana[5].

Odznaczenia[edytuj]

Austro-Węgierskie[6]
Zagraniczne[6]

Genealogia[edytuj]

Prapradziadkowie

cesarz rzymsko-niemiecki
Leopold II Habsburg
(1747-1792)
∞ 1765
Maria Ludwika Burbon
(1745-1792)

król Obojga Sycylii
Ferdynand I Burbon
(1751-1825)
∞1768
Maria Karolina Habsburg

Fryderyk Michał Wittelsbach (Pfalz-Birkenfeld)
(1724-1767)
∞1746
Maria Franciszka Wittelsbach (Pfalz-Sulzbach)
(1724-1794)

Karol Ludwik Badeński
(1755-1801)
∞1775
Amalia Fryderyka Hessen-Darmstadt
(1754-1832)

Ferdynand I Burbon
(1751-1825)
∞1768
Maria Karolina Habsburg
(1752-1814)

Karol IV Burbon
(1748-1819)
∞1765
Maria Ludwika Burbon-Parmeńska
(1751-1819)

Leopold II Habsburg
(1747-1792)
∞1765
Maria Ludwika Burbon
(1745-1792)

Fryderyk Wilhelm Nassau-Weilburg
(1768-1816)
∞ 1788
Luiza Izabela Kirchberg
(1772-1827)

Pradziadkowie

Franciszek II Habsburg
(1768-1835)
∞1790
Maria Teresa Burbon-Sycylijska
(1770-1804)

król Bawarii
Maksymilian I Józef Wittelsbach
(1756-1825)
∞ 1797
Karolina Fryderyka Badeńska
(1776-1841)

król Obojga Sycylii
Franciszek I Burbon
(1777-1830)
∞ 1802
Maria Izabela Burbon
(1789-1848)

Karol Ludwik Habsburg
(1771-1847)
∞ 1815
Henrietta Nassau-Weilburg
(1797-1829)

Dziadkowie

arcyksiążę
Franciszek Karol Habsburg
(1802-1878)
∞1824
Zofia Wittelsbach
(1805-1872)

król Obojga Sycylii
Ferdynand II Burbon
(1810-1859)
∞1837
Maria Teresa Habsburg
(1816-1867)

Rodzice

arcyksiążę
Karol Ludwik Habsburg
(1833-1896)
∞1862
Maria Annunziata Burbon-Sycylijska
(1843-1871)

Franciszek Ferdynand Habsburg (1863-1914)

Przypisy

  1. H. Batowski, Rozpad Austro-Węgier 1914-1918. Sprawy narodowościowe, działania dyplomatyczne, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965, s. 63.
  2. A. Zaprutko-Janicka, AAA księżniczkę poślubię. Jak wyswatać następcę tronu?, Ciekawostki Historyczne, dostęp 2015-09-28.
  3. Jean Des Cars, Magdalena Kamińska-Maurugeon, Berło i krew: królowie i królowe Europy na wojnie 1914-1945, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2016, s. 86–87, ISBN 9788308062173 [dostęp 2016-12-11].
  4. Jean Des Cars, Magdalena Kamińska-Maurugeon, Berło i krew: królowie i królowe Europy na wojnie 1914-1945, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2016, s. 88–99, ISBN 9788308062173 [dostęp 2016-12-11].
  5. S. Grodziski, Franciszek Józef I, Wrocław 1983.
  6. a b The titled nobility of Europe. Londyn: Harrison & Sons, 1914, s. 14–15.
  7. Federico Bona: I Cavalieri dell’Ordine Supremo del Collare o della Santissima Annunziata (wł.). W: Blasonario subalpino [on-line].

Bibliografia[edytuj]

  • R. Kiszling, Franz Ferdynand von Habsburg-d’Este, w: Neue Deutsche Biographie, Bd 5, Berlin 1961, s. 364
  • G. Jaszuński, Ostatni monarchowie, Warszawa 1975
  • S. Grodziski, Franciszek Józef I, Wrocław 1983
  • H. Batowski, Rozpad Austro-Węgier 1914-1918. Sprawy narodowościowe, działania dyplomatyczne, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965