Opera Śląska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Opera Śląska w Bytomiu
Obiekt zabytkowy nr rej. 1225/77 z 28 marca 1977
Opera Śląska w Bytomiu
Państwo  Polska
Miejscowość Bytom
Adres ul. Moniuszki 21/23
Typ budynku Opera
Styl architektoniczny Neoklasycyzm
Architekt Albert Bohm
Ukończenie budowy 1899-1901
Właściciel województwo śląskie
Położenie na mapie Bytomia
Mapa lokalizacyjna Bytomia
Opera Śląska w Bytomiu
Opera Śląska w Bytomiu
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Opera Śląska w Bytomiu
Opera Śląska w Bytomiu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Opera Śląska w Bytomiu
Opera Śląska w Bytomiu
Ziemia50°20′38,566″N 18°55′15,096″E/50,344046 18,920860

Opera Śląska w Bytomiu − opera istniejąca od 1945 roku stworzona przez Adama Didura.

Siedzibą Opery Śląskiej w Bytomiu prawie od początku pozostaje gmach byłego Teatru Miejskiego, zbudowany w latach 1899-1901 według projektu berlińskiego architekta Alberta Bohma[1], w stylu neoklasycystycznym, na 423 miejsca, który od swojej inauguracji tj. 1 października 1901 roku służy sztuce teatralnej.

Teatr Miejski w Bytomiu[edytuj]

Fundatorem budynku Teatru Miejskiego (Stadttheater) w Bytomiu był Franz Landsberger – bytomski filantrop, założyciel Beuthner Musikvereins (Bytomskiego Towarzystwa Muzycznego). Otwarcie Teatru Miejskiego nastąpiło 1 października 1901 roku. Pierwszym dyrektorem był (w latach 1901-1925) Hans Knapp, następnie w latach 1925-1933 austriacki reżyser operowy – Walter Felsenstein. Teatr bytomski pełnił funkcję (jako Oberschlesisches Landestheater G.M.B.H. Beuthen O/S) Teatru Trzech Miast dla Bytomia, Gliwic i Zabrza. Od lat 30-tych teatr prowadził także własny teatr letni na wyjazdach w uzdrowiskach na Górnym Śląsku. Ostatnie przedstawienie niemieckiej sceny operowej (operetka Franza Lehára „Hrabia Luksemburga”) odbyło się 2 lipca 1944 roku. W Sali Koncertowej (tzw. Concerthaus) odbywały się z reguły koncerty symfoniczne, w budynku teatralnym – poza spektaklami teatralnymi, wystawiano także repertuar operowy i operetkowy.

Warto dodać, że repertuar operowy (w języku polskim) wystawiał w latach 30-tych Teatr Miejski w Katowicach, który posiadał własny zespół operowy po opieką śpiewaka i reżysera – Tadeusza Wierzbickiego.

Teatr nie został wprawdzie całkowicie zniszczony przez armię sowiecką, niemniej grabieże i dewastacje były poważne.

Opera Śląska[edytuj]

Za oficjalną datę utworzenia Opery Śląskiej w Bytomiu przyjmuje się dzień premiery Halki Stanisława Moniuszki (14 czerwca 1945 r. w Teatrze Śląskim, a następnie w gmachu Opery), którą wystawił zespół utworzony i kierowany przez artystę Adama Didura. W okresie pierwszych miesięcy uformował się pod jego pieczą krąg solistów złożony z utalentowanych młodych artystów. W tym czasie Opera Śląska została wzmocniona przez znaczną część zespołów wygnanej ze Lwowa przez bolszewików i Armię Czerwoną Opery Lwowskiej. W roku 1945 przybyli ze Lwowa, m.in.: Adam Kopciuszewski (do r. 1952 w Operze Śląskiej), Andrzej Hiolski (do r. 1963 w Operze Śląskiej), Franciszka Denis-Słoniewska, Maria Popowicz, Zofia Czepielówna, Jan Malec, Władysław Szeptycki, Piotr Barski, Antonina Kawecka, Franciszek Arno, Bolesław Fotygo-Folański, Jadwiga Lachetówna, Olga Szambrowska i in.

Zrealizowano tutaj w ciągu istnienia sceny ponad 250 premier oper, operetek i baletów. Zaprezentowano dzieła polskie obejmujące całokształt dorobku operowego Stanisława Moniuszki, utwory K. Szymanowskiego, L. Różyckiego, W. Rudzińskiego, J.A. Maklakiewicza, J. Świdra, R. Twardowskiego i T. Bairda. Ponadto repertuar obejmuje znaczną liczbę oper W.A. Mozarta, najważniejsze dzieła G. Verdiego, niemal całą twórczość G. Pucciniego i wiele dzieł reprezentatywnych dla XX wieku.

Ważniejsze premiery w Operze Śląskiej:

1950 - Opowieści Hoffmanna, Jacques Offenbach, reż. Jerzy Waldorff i Romuald Cyganik (libretto opracowali J. Waldorff i Ludwik Jerzy Kern)

1955 - Zaczarowane koło, Jerzy Gablenz do libretta Lucjana Rydla, reż. Jerzy Zegalski (polska prapremiera)

1957- Bolesław Śmiały, Ludomir Różycki, reż. Józef Wyszomirski (prapremiera powojenna)

1958 - Mądra (Die Kluge), Carl Orff (polska prapremiera), reż. Józef Wyszomirski

1962 - Hagith, Karol Szymanowski (prapremiera powojenna), reż. Stanisław Daszewski

1968 - Albert Herring, Benjamin Britten (polska prapremiera), reż. Krystyna Sznerr

1970 - Magnus, Józef Świder z librettem Tadeusza Kaszczuka i Tadeusza Kijonki, reż. Bolesław Jankowski

1972 - Jutro, Tadeusz Baird, reż. Bogdan Hussakowski

1972 - Manon Lescaut, G. Puccini, reż. Gustaw Holoubek, scenografia Xymena Zaniewska

1973 - Norma, Vincenzo Bellini (polska prapremiera powojenna - reż. Mieczysław Daszewski)

1974 - Wit Stwosz, Józef Świder, z librettem Tadeusza Kijonki (w roku 1975 wystawiony też w Lublanie) - reż. Jerzy Rakowiecki

1975 - Don Pasquale, G. Donizetti, reż. Olga Lipińska i scenografia Ewa Starowieyska

1978 - Salome, Richard Strauss, reż. Henryk Konwiński

1980 - Król Roger, Karol Szymanowski, reż. Ludwik René

1981 - Czarodziejski flet, W. A. Mozart,  reż. Olga Lipińska

1983 - Nabucco, G. Verdi (polska prapremiera) reż. Lech Hellwig-Górzyński, wystawiony wielokrotnie na tournee w Niemczech i we Włoszech

1986 i 1988 dwa wyjazdy do USA i Kanady (tournee, podczas którego wystawiono 10 spektakli Halki Stanisława Moniuszki w: Toronto, Buffalo, Cleveland, Detroit, Chicago, Milwaukkee)

1990 - Dominique Probst, Maksymilian Kolbe, do libretta Eugène Ionesco, reż. Tadeusz Bradecki we współpracy z Krzysztofem Zanussim, i sceniczna wersja Requiem Romana Palestra (polska prapremiera, w 1990 wystawiona także we Lwowie w Operze Lwowskiej)

1994 - spektakl baletowy Henryka Konwińskiego do muzyki Wojciecha Kilara Ad Montes (zawiera: Preludium chorałowe, Kościelec, Siwa mgła, Krzesany).

1996 - Pokój Saren Piano (muz. Lech Majewski i Jan Skrzek, reż. Lech Majewski)

1999 - Don Giovanni, W. A. Mozart (debiut reżyserski Wiesława Ochmana i scenografia Jerzego Dudy-Gracza)

2000 - Quo Vadis, Feliks Nowowiejski, do libretta Antonii Jungst, w reż. Zbigniewa Bogdańskiego, scenografia Ewa Starowieyska, choreografia Anna Mayer,  (premiera z okazji Jubileuszu 55-Lecia Opery Śląskiej)

2001 - Tannhäuser, R. Wagner (premiera na 100 lecie Teatru w Bytomiu) reż. Laco Adamik

2005 - Muzeum histeryczne Mme Eurozy Piotr Szmitke, (prapremiera polska) reż. Ingmar Villqist

2008 - Carmina Burana, Carl Orff, reż. Roberto Skolmowski

2008 - Łucja z Lammermoor, G. Donizetti, reż. Bert Bijnen

2009 - Manru, Ignacy Jan Paderewski, reż. Laco Adamík

2011 - Maria Stuarda, Gaetano Donizetti, reż. Dieter Kaegi i scenogr. Bruno Schwengl

2016 - Ubu Król, Krzysztof Penderecki, reż. Waldemar Zawodziński

  Zrealizowano w ostatnich latach także dwa musicale: Phantom Maury Yestona i Arthura Kopita w reż. Daniela Kustosika (2011) i My Fair Lady Fredericka Loewe'go w reż. Roberta Talarczyka (2013).

Opera wydaje własne nagrania na płytach CD-ROM (Carmina Burana, Nabucco, Najpiękniejsze arie operowe i inne).

  Scena słynie również z koncertów galowych transmitowanych w radiu i telewizji. Od pierwszych lat prezentowane są także dzieła baletowe - właśnie na scenie bytomskiej odbyła się pierwsza w Polsce po roku 1945 premiera baletu Pan Twardowski w realizacji Stanisława Miszczyka.

Opera Śląska w Bytomiu znana jest również poza granicami kraju. Gościła w Niemczech i we Włoszech, Holandii, Belgii i Danii, Francji, Hiszpanii, na Ukrainie i w Czechach. Jako jedyna scena operowa w Polsce odbyła dwukrotnie tournée po kontynencie amerykańskim prezentując Halkę Moniuszki na scenach Stanów Zjednoczonych Ameryki. Dobra frekwencja oraz specjalne spektakle pt. "Spotkania z Operą" dla młodzieży szkolnej wyróżniają ten teatr spośród innych w Polsce. Zespół Opery Śląskiej w Bytomiu dokonał wielu nagrań koncertowych.

Zespół Opery Śląskiej wystawia także spektakle operowe na scenie Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach.

W 1955 roku w 10 rocznicę Polski Ludowej odznaczona została Orderem Sztandaru Pracy I klasy[2].

Budynek

Gmach Opery Śląskiej to dwa połączone budynki – operowy i Sala Koncertowa (dawniejszy Dom Koncertowy - Concerthaus). W roku 1927 berliński architekt Hans Poelzig dokonał modernizacji i przebudowy Sali Koncertowej w stylu modernistycznym. W roku 2000 miał miejsce pożar tej sali, po którym (w roku 2005) przywrócono wygląd sprzed modernizacji Poelzinga. Na ścianach odtworzono elementy sztukaterii wraz z obramieniami wypełnionymi materiałami. Wówczas też nad salą filharmoniczną zaprojektowano nowoczesną salę baletową.

 Przed gmachem opery stoją dwa pomniki – popiersie Fryderyka Chopina (autorstwa Aleksandra Żurawińskiego, z r. 1957) i pomnik Stanisława Moniuszki autorstwa Tadeusza Sadowskiego.

 Wnętrze

W hollu głównym znajduje się popiersie Adama Didura autorstwa Zbigniewa Dunojewskiego (z roku 1948). Są tu również popiersia wybitnych solistów operowych związanych z Operą Śląską: Bogdana Paprockiego i Andrzeja Hiolskiego (oba autorstwa Adama Myjaka), marmurowa tablica pamiątkowa Napoleona Siessa i dwa portrety dyrektorów opery – Włodzimierza Ormickiego (autorstwa Jana Nowaka) i Stefana Beliny-Skupiewskiego (autorstwa  Stanisław Mazusia) odsłonięte w roku 2005 z okazji Jubileuszu 60-lecia Opery Śląskiej. Na piętrze natomiast znajduje się ekspozycja upamiętniająca pierwszą premierę Opery Śląskiej – Halkę Stanisława Moniuszki z czerwca 1945 roku. W gablocie znajdują się m.in. libretto opery, partyturę, plakaty i afisze premierowe, kostiumy, fotografie, dokumenty upamiętniające to wydarzenie i związanych z nim: Adama Dobosza (reżysera), Jerzego Sillicha (pierwszego dyrygenta), Vittorię Calmę (Halka), Andrzeja Hiolskiego (Janusz), Lesława Finze (Jontek) i Henryka Paciejewskiego.

W drugiej gablocie umieszczone są pamiątki związane z Bogdanem Paprockim (fotografie, odznaczenia i ordery, dokumenty).

Z zbiorach Opery Śląskiej ponadto znajdują się inne portrety – Adama Didura (pędzla Mariana Wyrożemskiego) Vittorii Calmy, Bogdana Paprockiego i Bolesława Fotygo-Folańskiego.

W gmachu Opery znajdują się także sale upamiętniające wybitne bytomskie osobowości operowe: Andrzeja Hiolskiego, Napoleona Siessa, Bogdana Paprockiego i Wiesława Ochmana. 

Dyrektorzy i kierownicy artystyczni Opery Śląskiej[3][edytuj]

Źródła[edytuj]

  • Pół wieku Opery Śląskiej. Księga jubileuszowa Teatru z lat 1945-2000, pod red. Tadeusza Kijonki. Bytom 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Zob. Rejestr Zabytków Województwa Śląskiego, dostęp online: http://www.wkz.katowice.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=101:rejestr-zabytkow&catid=44&Itemid=98
  2. Uchwała Rady Państwa z dnia 16 kwietnia 1955 r. o nadaniu odznaczeń państwowych., Monitor Polski, 1955 nr 52 poz. 570
  3. Pół wieku Opery Śląskiej. Księga jubileuszowa Teatru z lat 1945-2000, pod red. Tadeusza Kijonki. Bytom 2001