Herb Szwecji
![]() Wielki herb Królestwa Szwecji | |
Warianty | |
![]() Mały herb Królestwa Szwecji | |
Informacje | |
W oryginale |
Sveriges riksvapen |
---|---|
Wprowadzono | |
Tarcza |
francuska |
Opis |
w polu niebieskim trzy korony złote |
Użycie | |
Odznaczenie |
Herb Szwecji – jeden z symboli państwowych Królestwa Szwecji.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/HMS_Gustav_V.jpg/170px-HMS_Gustav_V.jpg)
Herb Szwecji występuje w formie wielkiej (szw. stora riksvapnet), będącej osobistym herbem króla oraz w formie małej (lilla riksvapnet)[2] , używanej przez króla, Riksdag, rząd, ministerstwa, przedstawicielstwa dyplomatyczne i wojsko[3].
Opis
[edytuj | edytuj kod]Herb wielki
[edytuj | edytuj kod]W polu niebieskim złoty krzyż z ramionami rozszerzającymi się na końcach i tarczą sercową dynastyczną. W polach 1 i 4 trzy złote korony w układzie 2 i 1. W polach 2 i 3 złoty lew wspięty w złotej koronie na tle trzech lewych srebrnych skosów; jego język, pazury i zęby czerwone. Tarcza sercowa dwudzielna w słup w polu pierwszym niebieskim, srebrnym i czerwonym w skos złoty snopek, w polu drugim błękitnym na most z trzema łukami srebrny z dwiema blankowanymi wieżami na takiejż wodzie, ponad nim orzeł złoty z opuszczonymi skrzydłami, patrzący w lewo, trzymający w szponach wiązkę błyskawic. Ponad nim siedem gwiazd złotych ułożonych w Wielki Wóz. Tarcza zwieńczona koroną królewską i otoczona łańcuchem Królewskiego Orderu Serafinów. U bocznic tarczy podtrzymujące ją dwa lwy złote o podwójnym ogonie, patrzące w tył, w koronach królewskich, z językami, zębami i pazurami czerwonymi, u podstawy tarczy postument złoty. Całość okryta płaszczem purpurowym, podwiązanym sznurami złotymi z chwostami, zwieńczony koroną królewską[4][5] .
Herb może występować również w wariantach bez płaszcza heraldycznego, postumentu, trzymaczy i insygniów orderowych[4][5] .
Herb mały
[edytuj | edytuj kod]W polu niebieskim trzy korony otwarte, złote w układzie 2 i 1. Całość zwieńczona koroną królewską[6][7] .
Herb może występować w wariantach, gdy tarcza otoczona jest insygniami orderu Serafinów, jak również bez korony królewskiej i tarczy herbowej, w postaci samego godła[6][7] .
-
Herb wielki[5]
-
Herb wielki bez płaszcza[5]
-
Herb wielki bez płaszcza, trzymaczy i postumentu[5]
-
Herb wielki bez płaszcza, trzymaczy, postumentu i insygni orderowych[5]
-
Herb mały[7]
-
Herb mały z insygniami Orderu Serafinów[7]
-
Mały herb bez tarczy (godło)[7]
Elementy herbu
[edytuj | edytuj kod]Na wielki herb Szwecji składają się następujące elementy:
- tarcza herbowa czterodzielna w krzyż z dwudzielnym w słup polem sercowym:
- w polu 1 i 4 Trzy Korony – (herb Szwecji),
- w polu 2 i 3 herb Folkungów – (zwany starym herbem Szwecji),
- w polu sercowym herb obecnie panującej dynastii Bernadotte:
- w polu prawym herb Wazów,
- w polu lewym herb marszałka Jana Baptysta Bernadotte księcia Pontecorvo
- korona królewska,
- łańcuch Królewskiego Orderu Serafinów,
- trzymacze – lwy będące symbolami Szwecji,
- postument architektoniczny,
- płaszcz.
- Elementy herbu wielkiego Szwecji
-
Trzy Korony – (herb Szwecji)
-
herb Folkungów – (zwany starym herbem Szwecji)
-
herb Bernadotte
-
herb Wazów
-
herb księcia Pontecorvo
-
korona królewska
-
łańcuch Królewskiego Orderu Serafinów
Historia
[edytuj | edytuj kod]Historia herbu Szwecji sięga XIII wieku. Początkowo były to osobiste symbole władców. Pierwszym znanym wizerunkiem herbu króla Szwecji jest przedstawiająca trzy pasy tarcza Knuta Długiego. Na pieczęci Waldemara Birgerssona z 1252 roku widnieje wizerunek trzech lampartów w koronach. Kolejni przedstawiciele z dynastii Folkungów zaczęli pieczętować się swoim rodowym herbem, który zaczął stawać się pierwszym herbem państwowym[8] . Aż do 1982 roku uważano, iż wizerunek trzech koron pojawił się w 1364 roku na pieczęci Albrechta Meklemburskiego i był on jedynie symbolem władzy królewskiej, a dopiero potem stał się symbolem państwowym[2] . Dopiero odkrycie w 1982 fryzu w Awinionie pochodzącego z 1336 roku, upamiętniającego zjazd europejskich władców, w którym uczestniczył Magnus Eriksson potwierdził, przypuszczenia, iż trzy korony używane były jeszcze za panowania Folkungów[2][7] . Najprawdopodobniejszą i obecnie oficjalną genezą pochodzenia trzech koron w heraldyce szwedzkiej było używanie przez króla Magnusa Erikssona potrójnego tytułu królewskiego jako króla Szwecji[a], Norwegii[b] i Skanii[c][2][7] . Trzy korony jako symbol Szwecji używane były za panowania Albrechta Meklemburskiego[8] . Po jego zdetronizowaniu w 1436 roku Rada królewska wprowadziła własną Wielką Pieczęć Królestwa przedstawiającą Świętego Eryka trzymającego herb przedstawiający Trzy Korony, jako symbol Szwecji[8] . Za początek wielkiego herbu Szwecji uznaje się herb Karola Knutssona przedstawiający tarczę z krzyżem w polu 1 i 4 Trzy Korony, w polu 2 i 3 herb Folkungów z dynastyczną tarczą sercową[7] . W heraldyce władców Szwecji tarcza czwórdzielna w krzyż wykorzystywana była wcześniej, przez króla Albrechta, jak również Eryka Pomorskiego jednak to układ wprowadzony przez Karola Knutssona stał się formą wzorcową wykorzystywaną do dnia dzisiejszego. W wyniku kolejnych zmian dynastycznych, jak również w czasach unii personalnych z Norwegią i Danią herb ulegał modyfikacjom i przekształceniom.
Gdy w 1814 roku Norwegia została połączona ze Szwecją unią personalną nastała potrzeba zmiany herbu. Karol XIII przyjął wówczas tarczę w rosochę (trójpolową podzieloną złotym krzyżem w kształcie litery Y z ramionami rozszerzającymi się na końcach) z tarczą sercową. W polu górnym umieszczone były szwedzkie trzy korony, w polu prawym herb Norwegii, w polu lewym herb Folkungów. Tarcza sercowa, przedstawiająca herb dynastii Oldenburgów, była czterodzielna w krzyż skośny z kolejną tarczą sercową czwórdzielną w krzyż. W polu górnym herb Szlezwiku, w polu prawym Holsztynu, w polu lewym Sztormarnu, w polu dolnym Dithmarschen. W polach 1 i 4 tarczy sercowej herb Oldenburgów, w polach 2 i 3 hrabstwa Delmenhorst. Gdy w 1818 roku królem został Karol XIV Jan rodowa tarcza Oldenburgów zastąpiła tarcza przyjęta przez niego jeszcze jako następca tronu przedstawiająca w polu prawym herb Wazów, a w polu prawym herb Bernadotte jako księcia Pontecorvo z nadania Napoleona. Jego syn i następca Oskar I dokonał zmiany podziału tarczy od tej pory herb był dwudzielny w słup, a pole prawe dodatkowo dwudzielne w pas. Zastąpił też orła napoleońskiego czarnym krukiem, nad którym umieścił gwiazdy układające się w wielki wóz. W 1885 roku Oskar II przywrócił w miejsce kruka orła napoleońskiego, pozostawiając jednak go koloru czarnego, jak również dodał drugą koronę królewską na tarczy herbowej podkreślając niezależność Norwegii. W 1905 roku w wyniku zerwania unii pomiędzy Norwegią a Szwecją, Oskar II powrócił do czterodzielnej tarczy herbowej z trzema koronami w polach 1 i 4 oraz herbem Folkungów w 2 i 3. 15 maja 1908 roku po raz pierwszy uchwalono ustawę prawnie sankcjonującą herb państwowy wprowadzającą oficjalny podział na herb wielki i mały oraz szczegółowo opisującą wygląd i jego elementy. Ustawa weszła w życie 1 stycznia 1909 roku[1]. Aż do 1982 roku herb w formie wielkiej umieszczany był na płaszczu czerwonym i otaczany był wszystkimi herbami królewskimi, chodź ustawa z 1908 roku wspominała jedynie o insygniach orderu Serafinów, to nie zakazywał innych oznak. Nowa konstytucja z 1975 roku zawieszająca odznaczenia oraz wprowadzenie nowej ustawy o herbie w 1982 roku spowodowały zaprzestania umieszczania insygniów pozostałych orderów, jak również zmieniły kolor płaszcza na purpurowy.
- Historyczne herby Szwecji
-
Herb Knuta Długiego (1229–1234)
-
Pieczęć Waldemara Birgerssona z 1252 roku
-
Herb Magnusa I
-
Pieczęć Magnusa IV
-
Pieczęć Albrechta Meklemburskiego z 1364 roku
-
Herb Albrechta w formie wielkiej
-
Tajna pieczęć królowej regentki Małgorzaty I z 1390 rok
-
Wielka Pieczęć Królestwa z 1436 roku
-
Pieczęć majestatyczna Eryka Pomorskiego
-
Pieczęć Karola Knutssona
-
Herb Eryka XIV Wazy
-
Herb królów z dynastii Oldenburgów (1751–1792 oraz 1809–1814)
-
Herb Karola XIII Oldenburga (1814–1818)
-
Herb Karola XIV Bernadotte (1818–1844)
-
Herb Oskara II (1885–1905)
-
Herb Oskara II (1905–1907)
Użycie i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Na mocy ustawy z 1970 roku herb Królestwa Szwecji jest chroniony prawem[9]. Herb wielki jest symbolem państwa i osobistym herbem króla, który może upoważnić innych członków rodziny królewskiej do posługiwania się nim w zmienionej, osobistej wersji[3]. Mały herb będący symbolem władzy państwowej używany jest przez króla, parlament, administrację i wojsko. Rząd może również udzielić zezwolenie na posługiwanie się nim innym podmiotom, po zasięgnięciu pozytywnej opinii komisji heraldycznej[6].
- Herb wielki Szwecji używany przez członków rodziny królewskiej
-
herb królowej Sylwii
-
herb następczyni tronu, księżnej Wiktorii
-
herb księcia Daniela
-
herb księżniczki Stelli
-
herb księcia Oskara
-
herb księcia Karola Filipa
-
herb księżnej Zofii
-
herb księcia Aleksandra
-
herb księżniczki Magdaleny
-
herb księżniczki Eleonory
-
herb księcia Mikołaja
-
herb księżniczki Adrianny
- Trzy Korony
-
znak Ministerstwa Obrony
-
znak rozpoznawczy lotnictwa
-
znak szwedzkiej policji
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W 1319 roku został wybrany królem Szwecji.
- ↑ W 1319 roku odziedziczył po swoim dziadku Haakonie V tron norweski.
- ↑ Po śmierci króla duńskiego Krzysztofa II w 1332 roku wykorzystał panujące w Danii bezkrólewie i zakupił Skanię i Blekinge.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Ustawa o herbie Królestwa z 15 maja 1908
- ↑ a b c d Guzek 2011 ↓.
- ↑ a b Ustawa o herbie Królesta Szwecji §1 (SFS 1982:268)
- ↑ a b Ustawa o herbie Królestwa Szwecji §2 (SFS 1982:268)
- ↑ a b c d e f Klackenberg 1 ↓.
- ↑ a b c Ustawa o herbie Królesta Szwecji §3 (SFS 1982:268)
- ↑ a b c d e f g h Klackenberg 2 ↓.
- ↑ a b c Szwedzka rodzina królewska 1 ↓.
- ↑ Ustawa o ochronie herbów i innych symboli §1 (SFS 1970:498)
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Krzysztof J. Guzek , >Tre Kronor< Herb mniejszy Królestwa Szwecji. Geneza - wzór - funkcja, Zduny 2011 [dostęp 2019-01-19] .
- Henrik Klackenberg: Stora Riksvapnet. Archiwum Królestwa Szwedzkiego w Sztokholmie. [dostęp 2019-01-17]. (szw.).
- Henrik Klackenberg: Lilla Riksvapnet. Archiwum Królestwa Szwedzkiego w Sztokholmie. [dostęp 2019-01-17]. (szw.).
- Riksvapnen och andra vapen. Oficjalna strona szwedzkiej rodziny królewskiej. [dostęp 2019-01-17]. (szw.).