Język afrikaans

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Afrikaans
Obszar Południowa Afryka, Namibia i inne
Liczba mówiących 7 milionów
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
 Języki germańskie
  Języki zachodniogermańskie
   Język afrikaans
Pismo/alfabet łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Południowa Afryka
Regulowany przez Die Taalkommissie
Ethnologue 1 narodowy
Kody języka
Kod ISO 639-1, ISO 639-1 af
Kod ISO 639-2, ISO 639-2 afr
Kod ISO 639-3 afr
IETF af
Glottolog afri1274
Ethnologue afr
GOST 7.75–97 афр 070
WALS afr
SIL AFK
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-afrikaans online
Zasięg afrikaans w Namibii

     0–10%

     10-35%

     35–60%

     60–80%

Zasięg afrikaans w Południowej Afryce

     0–20%

     20–40%

     40–60%

     60–80%

     80–100%

Tablica na pomniku języka afrikaans z napisami w języku afrikaans

Język afrikaans, język afrykanerski (afr. afrikaans, Afrikaanse taal) – indoeuropejski język należący do dolnosaksońskiej gałęzi języków zachodniogermańskich, będący językiem ojczystym południowoafrykańskich Koloredów oraz białych Afrykanerów. Powstał na styku kultur w Kolonii Przylądkowej z XVII-wiecznych dialektów niderlandzkich pod wpływem języka malajskiego i portugalskiego oraz miejscowych języków ludów hotentockich (Khoi, Khoikhoi). Niderlandzkim – językiem urzędowym holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) – mówili funkcjonariusze, żołnierze Kompanii oraz europejscy osadnicy, przybywający na tereny dzisiejszej Republiki Południowej Afryki od połowy XVII wieku, a pochodzący głównie z Holandii i Niemiec oraz w mniejszym stopniu z Francji i Skandynawii. Koloniści ci dali początek Burom, czyli przodkom dzisiejszych Afrykanerów. Językiem malajskim i portugalskim posługiwała się na Przylądku większość sprowadzanych niewolników. W ten sposób afrikaans ukształtował się na styku języków, kultur, ras i religii jako język codziennej komunikacji i aż do końca XIX wieku traktowany był pogardliwie jako mowa Hotentotów, Koloredów oraz niewykształconych farmerów z prowincji. Podstawowy zasób słownictwa w afrikaans, ok. 90%, pochodzi z języka niderlandzkiego, lecz wykazuje on także wpływy leksykalne malajskiego, portugalskiego, a od XIX wieku także elementy przejęte z języka angielskiego oraz miejscowych języków bantu.

W trakcie migracji ludności wykształciły się trzy podstawowe dialekty:

Dość specyficznym dialektem tego języka jest oorlans.

Do końca XIX wieku afrikaans funkcjonował na równi z językiem niderlandzkim i uzupełniał go w niższych rejestrach, ale w niepodległych państwach burskich (Transwal, Orania) urzędowym był nadal niderlandzki. Pozostał on też językiem kościoła reformowanego. Od lat 40. XIX wieku zafrykanizowane formy niderlandzkiego były coraz częściej używane w prasie, a od lat 70. datują się pierwsze próby kodyfikacji i emancypacji afrikaans, co miało bezpośredni związek z agresywną anglicyzacją oraz uzyskiwaniem świadomości narodowej przez Afrykanerów. Po podboju republik burskich przez Wielką Brytanię (tzw. wojny burskie) język afrikaans stał się podstawowym elementem afrykanerskiej tożsamości narodowej i nastąpiła jego szybka standaryzacja i rozwój: w 1925 r. stał się obok angielskiego, na równi z niderlandzkim, językiem urzędowym w Związku Południowej Afryki, a potem w Republice Południowej Afryki oraz w Namibii, w praktyce jednak szybko wyparł język niderlandzki. Obecnie jest jednym z 11 urzędowych języków RPA; używany jest też powszechnie w Namibii.

Afrikaans jako językiem ojczystym posługuje się ok. 6,2 mln mieszkańców RPA, z czego zdecydowaną większość stanowią Afrykanerzy i Koloredzi oraz dodatkowo 4 mln jako jednym z dwóch języków ojczystych (łącznie ok. 26% populacji RPA). Najwięcej użytkowników afrikaans skupia się w stolicy kraju – Pretorii oraz w Bloemfontein, a także na całym obszarze Kraju Przylądkowego, czyli w zachodniej części RPA. Ze współczesnych prowincji RPA największym udziałem mówiących językiem afrikaans cechują się:

  • Północna Prowincja Przylądkowa (Noord-Kaap) – 70%
  • Zachodnia Prowincja Przylądkowa (Wes-Kaap) – 54%
  • Wschodnia Prowincja Przylądkowa (Oos-Kaap) – 30%
  • Zachodni Transwal (Wes-Transvaal) – 22%
  • Mpumalanga (region stołeczny) – 21%
  • Oranje – 16%
  • Wschodni Transwal (Oos-Transvaal) – 12%.

W pozostałych dwóch prowincjach (KwaZulu-Natal oraz Północny Transwal) udział mówiących językiem afrikaans jest bardzo mały. Afrikaans jest również językiem ojczystym ok. 130 tys. mieszkańców Namibii, w tym 25% ludności stolicy kraju – Windhuku, ok. 25 tys. mieszkańców Botswany oraz kilku tysięcy osób w Malawi. Afrikaans pełni, choć w ograniczonym przez znajomość jęz. angielskiego zakresie, funkcję lingua franca w regionie Afryki Południowej – jest ważnym narzędziem komunikacji na terenie RPA, Namibii, Botswany i Zambii.

Język afrikaans a język niderlandzki[edytuj | edytuj kod]

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Przyimki
Język niderlandzki Język afrikaans Uwagi
van van „od” (odpowiednik angielskiego of)
voor vir „dla”
Zaimki nieokreślone
Język niderlandzki Język afrikaans Uwagi
ander ander „inny”
Zaimki osobowe
Język niderlandzki Język afrikaans Uwagi
ik ek „ja”
Odmiana czasownika „być” (niektóre formy)
Język niderlandzki Język afrikaans Uwagi
is is czas teraźniejszy, liczba pojedyncza, 3. osoba
Spójniki
Język niderlandzki Język afrikaans Uwagi
en en „i”
slechts mar net 'n „tylko”
Przyrostki
Język niderlandzki Język afrikaans Uwagi
-lijke -like Tworzenie przymiotnika lub przysłówka (odpowiednik niemieckiego -lich): hol. mogelijke – afrik. moontlike

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]