Laureatki Nagrody Nobla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Leymah Gbowee, Ellen Johnson-Sirleaf oraz Tawakkul Karman – laureatki Pokojowej Nagrody Nobla za rok 2011 z dyplomami

Nagroda Nobla przyznawana jest rokrocznie w pięciu kategoriach: fizyki, chemii, fizjologii i medycyny, literatury oraz za działania na rzecz światowego pokoju. Nagroda ustanowiona została testamentem szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla[1]. Od 1969 roku przyznawana jest przez Szwedzki Bank Narodowy Nagroda im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii[2]. Ceremonia rozdania wyróżnień odbywa się 10 grudnia, w rocznicę urodzin fundatora, od 1934 roku uroczystość odbywa się w budynku Filharmonii Sztokholmskiej, zaś od 1902 roku nagroda wręczana jest przez króla Szwecji[3]. Wyjątek stanowi Pokojowa Nagroda Nobla, która zgodnie z wolą fundatora przyznawana jest, jako jedyna, przez gremium spoza Szwecji – Norweski Komitet Noblowski i wręczana jest w Oslo przez norweską parę królewską[3]. Każdy laureat otrzymuje pamiątkowy medal[4], dyplom[5] oraz nagrodę pieniężną, której wysokość ustalana jest przez Fundację Nobla i w 2015 wyniosła 8 mln SEK[6].

Lista laureatek[edytuj]

Poniższa lista kobiet nagrodzonych Nagrodą Nobla obejmuje 48 nazwisk kobiet wyróżnionych Nagrodą Nobla w latach 1901-2015[7], przy czym Maria Skłodowska-Curie jako jedyna nagrodzona została dwukrotnie[8]. W tym czasie nagrodzonych zostało w sumie 870 indywidualnych laureatów oraz 23 organizacje[9]. Pokojową Nagrodą Nobla wyróżnionych zostało 16 kobiet, literacką – 14, w dziedzinie fizjologii lub medycyny – 12, chemii – 4, fizyki – 2. Nagrodą Banku Szwecji w dziedzinie ekonomii wyróżniona została jedna kobieta – Elinor Ostrom w 2009 roku.

Rok Dziedzina Laureatka Uzasadnienie
1903 Fizyka Marie Curie c1920.png Skłodowska-Curie, MariaMaria Skłodowska-Curie[10]
(wyróżniona razem z Pierrem Currie oraz Henri Becquerelem)
„W uznaniu ich zasług, jakie oddali poprzez wspólne badania nad zjawiskiem promieniotwórczości odkrytym przez profesora Henri Becquerela
1905 Nagroda Pokojowa Bertha-von-Suttner-1906.jpg von Suttner, BerthaBertha von Suttner[11] Odznaczona jako honorowa przewodnicząca Międzynarodowego Stałego Biura Pokoju
1909 Literatura Selma Lagerlöf.jpg Lagerlöf, SelmaSelma Lagerlöf[12] „W hołdzie wielkiemu idealizmowi, błyskotliwej wyobraźni i duchowej przenikliwości, które wyróżniają jej utwory”
1911 Chemia Marie Curie c1920.png Skłodowska-Curie, MariaMaria Skłodowska-Curie[13] „W uznaniu zasług dla rozwoju chemii poprzez odkrycie radu i polonu
1926 Literatura Grazia Deledda 1926.jpg Deledda, GraziaGrazia Deledda[14] Za „dzieła, w których z jaskrawą plastycznością opisuje życie jej ojczystej wyspy, a także za głębię w podejściu do ludzkich problemów w całości”
1928 Literatura Sigrid Undset 1928.jpg Undset, SigridSigrid Undset[15] Za „niezapomniany opis skandynawskiego średniowiecza”
1931 Nagroda Pokojowa Jane Addams 3a15774u.tif Addams, JaneJane Addams[16]
(wyróżniona wraz z Nicholasem Butlerem)
Przewodnicząca Women's International League for Peace and Freedom
1935 Chemia Joliot-curie.jpg Joliot-Curie, IrèneIrène Joliot-Curie[17]
(wyróżniona wraz z Frédérikiem Joliot-Curie)
„Za syntezę nowych pierwiastków promieniotwórczych”
1938 Literatura Pearl Buck.jpg Buck, Pearl SydenstrickerPearl Sydenstricker Buck[18] Za „wspaniały epicki opis życia chińskich chłopów i za biograficzne arcydzieła”
1945 Literatura Gabriela Mistral-01 cropped.jpg Mistral, GabrielaGabriela Mistral[19] Za „poezję prawdziwego uczucia, czyniącą jej imię symbolem idealistycznych dażeń dla całej Ameryki Łacińskiej”
1946 Nagroda Pokojowa EmilyGreeneBalch.jpg Balch, Emily GreeneEmily Greene Balch[20]
(wyróżniona wraz z Johnem Mottem)
Honorowa przewodnicząca Women's International League for Peace and Freedom
1947 Fizjologia lub medycyna Gerty Theresa Cori.jpg Cori, GertyGerty Cori[21]
(wyróżniona wraz z Carlem Ferdinandem Cori oraz Bernardo Houssay'em)
„Za odkrycie przebiegu katalitycznej przemiany glikogenu”
1963 Fizyka Maria Goeppert-Mayer.jpg Göppert-Mayer, MariaMaria Göppert-Mayer[22]
(wyróżniona wraz z Hansem Jensenem oraz Eugenem Wignerem)
„Za odkrycia związane z powłokowym modelem jąder atomowych”
1964 Chemia Crowfoot Hodgkin, DorothyDorothy Crowfoot Hodgkin[23] „Za ustalenie, przy pomocy promieniowania X budowy ważnych substancji biochemicznych”
1966 Literatura Nelly Sachs 1966.jpg Sachs, NellyNelly Sachs[24]
(wyróżniona wraz z Samuelem Agnonem)
Za „wybitne utwory liryczne i dramatyczne, analizujące los narodu żydowskiego”
1976 Nagroda Pokojowa Betty Williams W 134 Nr 105602v Bild 1 (5-1049846-1).jpg Williams, ElisabethElisabeth Williams[25] Założycielka Północnoirlandzkiego Ruchu Pokoju (później przemianowanego na Wspólnotę Ludzi Pokoju)
Mairead Corrigan Gaza crop.jpg Corrigan, MaireadMairead Corrigan[26] Założycielka Północnoirlandzkiego Ruchu Pokoju (później przemianowanego na Wspólnotę Ludzi Pokoju)
1977 Fizjologia lub medycyna Rosalyn Yalow - portrait.jpg Yalow, RosalynRosalyn Yalow[27]
(wyróżniona wraz z Rogerem Guilleminem oraz Andrew Schallym)
„Za rozwinięcie radioimmunologicznej metody oznaczania hormonów peptydowych
1979 Nagroda Pokojowa Mother Teresa.jpg Bojaxhiu, Anjezë GonxhaAnjezë Gonxha Bojaxhiu[28] „Założycielka Zgromadzenia Misjonarek Miłości pracującego wśród najbiedniejszych z biednych”
1982 Nagroda Pokojowa ARB-Alva-Myrdal.jpg Myrdal, AlvaAlva Myrdal[29]
(wyróżniona wraz z Alfonso Roblesem)
Za działalność na rzecz rozbrojenia
1983 Fizjologia lub medycyna Barbara McClintock (1902-1992).jpg McClintock, BarbaraBarbara McClintock[30] „Za odkrycie ruchomych elementów genetycznych
1986 Fizjologia lub medycyna Rita Levi Montalcini.jpg Levi-Montalcini, RitaRita Levi-Montalcini[31]
(wyróżniona wraz z Stanleyem Cohenem)
„Za odkrycia czynników wzrostu
1988 Fizjologia lub medycyna Gertrude Elion 1991.jpg Elion, GertrudeGertrude Elion[32]
(wyróżniona wraz z Jamesem Blackiem oraz Georgem Hitchingsem)
„Za odkrycie ważnych zasad leczenia farmakologicznego”
1991 Nagroda Pokojowa Remise du Prix Sakharov à Aung San Suu Kyi Strasbourg 22 octobre 2013-18.jpg San Suu Kyi, AungAung San Suu Kyi[33] „Za jej pokojową walkę o demokrację i prawa człowieka”
Literatura Nadine Gordimer 01.JPG Gordimer, NadineNadine Gordimer[34] Otrzymała ją jako ta, która „przez swą wspaniałą epikę stała się wielkim dobrodziejstwem dla ludzkości”
1992 Nagroda Pokojowa RIGOBERTA MENCHU PREMIO ODENBRECHT (15846108362).jpg Menchú, RigobertaRigoberta Menchú[35] „Za jej pracę na rzecz sprawiedliwości społecznej i pojednania etniczno-kulturowego opartego na poszanowaniu praw ludności tubylczej”
1993 Literatura Toni Morrison 2008-2.jpg Morrison, ToniToni Morrison[36] Za to, że „w powieściach charakteryzujących się siłą wizji literackiej i poetyckich wartości, przedstawia najważniejsze problemy amerykańskiej rzeczywistości”
1995 Fizjologia lub medycyna Christiane Nüsslein-Volhard mg 4406.jpg Nüsslein-Volhard, ChristianeChristiane Nüsslein-Volhard[37]
(wyróżniona wraz z Edwardem Lewisem oraz Erikiem Wieschausem)
„Za odkrycia dotyczące kontroli genetycznej wczesnego rozwoju zarodkowego
1996 Literatura Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg Szymborska, WisławaWisława Szymborska[38] Za „poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości”
1997 Nagroda Pokojowa JodyWilliamsMay2010.jpg Williams, JodyJody Williams[39]
(wyróżniona wraz z Międzynarodową Kampanią na rzecz Zakazu Min Przeciwpiechotnych)
„Za wysiłki na rzecz zakazu stosowania i wyeliminowania min przeciwpiechotnych”
2003 Nagroda Pokojowa Shirin-Ebadi-Amsterdam-2011-Photo-by-Persian-Dutch-Network.jpg Ebadi, SzirinSzirin Ebadi[40] „Za jej wysiłki na rzecz demokracji i praw człowieka, zwłaszcza skupione na walce o prawa kobiet i dzieci”
2004 Literatura Elfriede jelinek 2004 small.jpg Jelinek, ElfriedeElfriede Jelinek[41] Za „demaskowanie absurdalności stereotypów społecznych w powieściach i dramatach”
Fizjologia lub medycyna LindaBuck cropped 1.jpg Buck, LindaLinda Buck[42]
(wyróżniona wraz z Richardem Axelem)
„Za odkrycia związane z receptorami węchowymi i organizacją układu węchowego
Nagroda Pokojowa Wangari Maathai no Brasil.jpg Maathai, WangariWangari Maathai[43] „Za jej wkład w zrównoważony rozwój, demokrację i pokój”
2007 Literatura Doris lessing 20060312.jpg Lessing, DorisDoris Lessing[44] „Jej epicka proza jest wyrazem kobiecych doświadczeń. Przedstawia je z pewnym dystansem, sceptycyzmem, ale też z ogniem i wizjonerską siłą”
2008 Fizjologia lub medycyna Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg Barré-Sinoussi, FrançoiseFrançoise Barré-Sinoussi[45]
(wyróżniona wraz z Haraldem zur Hausenem oraz Luc Montagnierem)
„Za odkrycie wirusa zespołu nabytego braku odporności
2009 Chemia Ada Yonath 2013 January CHF.jpg Yonath, AdaAda Yonath[46]
(wyróżniona wraz z Venkatramanem Ramakrishnanem oraz Thomasem Steitzem)
„Za badania nad strukturą i funkcją rybosomu
Ekonomia Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg Ostrom, ElinorElinor Ostrom[47]
(wyróżniona wraz z Oliverem Williamsonem)
Za analizę ekonomicznych aspektów zarządzania
Fizjologia lub medycyna Elizabeth Blackburn 2009-01.JPG Blackburn, ElizabethElizabeth Blackburn[48]
(wyróżniona wraz z Jackiem Szostakiem)
„Za odkrycie, jak chromosomy są chronione przez telomery i enzym telomerazę
Carol Greider 2009-01.JPG Greider, CarolCarol Greider[49]
(wyróżniona wraz z Jackiem Szostakiem)
2009 Literatura Herta Müller 2007 cropped.JPG Müller, HertaHerta Müller[50] Wyróżniona jako ta, „która łącząc intensywność poezji i szczerość prozy przedstawia świat wykorzenionych”
2011 Nagroda Pokojowa Leymah Gbowee (October 2011).jpg Gbowee, LeymahLeymah Gbowee[51] „Za ich pokojową walkę o bezpieczeństwo kobiet i o prawo kobiet do pełnego uczestnictwa w budowaniu pokoju”
Ellen Johnson-Sirleaf detail 071024-D-9880W-027.jpg Johnson Sirleaf, EllenEllen Johnson Sirleaf[52]
Tawakkul Karman (2011).jpg Karman, TawakkulTawakkul Karman[53]
2013 Literatura Alice Munro.jpg Munro, AliceAlice Munro[54] Jako „mistrzyni współczesnego opowiadania”
2014 Nagroda Pokojowa Malala Yousafzai 2015.jpg Yousafzai, MalalaMalala Yousafzai[55]
(wyróżniona wraz z Kailashem Satyarthim)
„Za walkę z ciemiężeniem dzieci i młodych ludzi oraz o prawo wszystkich dzieci do edukacji”
Fizjologia lub medycyna May-Britt Moser 2014.jpg Moser, May-BrittMay-Britt Moser[56]
(wyróżniona wraz z Edvardem Moserem oraz Johnem O’Keefeem)
„Za odkrycia dotyczące komórek mózgowych odpowiadających za system orientacji w przestrzeni”
2015 Fizjologia lub medycyna Tu Youyou 5012-1-2015.jpg Tu, YouyouYouyou Tu[57]
(wyróżniona wraz z Williamem Campbellem oraz Satoshi Ōmurą)
„Za jej odkrycia dotyczące nowej terapii malarii
Literatura Swetlana Alexijewitsch 2013 cropped.jpg Aleksijewicz, SwiatłanaSwiatłana Aleksijewicz[58] Za „polifoniczny pomnik dla cierpienia i odwagi w naszych czasach”

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Alfred Nobel's Will (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  2. The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  3. a b Ceremonies Archive (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  4. The Nobel Medals and the Medal for the Prize in Economic Sciences (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  5. The Nobel Diplomas (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  6. The Nobel Prize Amounts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  7. Nobel Prize Awarded Women (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  8. Marie Curie – Biographical (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  9. Nobel Prize Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  10. Nobelprize.org: Marie Curie – Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  11. Nobelprize.org: Bertha von Suttner - Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2015-12-15].
  12. Nobelprize.org: Selma Lagerlöf - Facts (ang.). [dostęp 2015-12-15].
  13. Nobelprize.org: Marie Curie – Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  14. Nobelprize.org: Grazia Deledda - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  15. Nobelprize.org: Sigrid Undset - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  16. Nobelprize.org: Jane Addams - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  17. Nobelprize.org: Irene Joliot-Curie - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  18. Nobelprize.org: Pearl Buck - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  19. Nobelprize.org: Gabriela Mistral - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  20. Nobelprize.org: Emily Greene Balch - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  21. Nobelprize.org: Gerty Cori - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  22. Nobelprize.org: Maria Goeppert Mayer - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  23. Nobelprize.org: Dorothy Crowfoot Hodgkin - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  24. Nobelprize.org: Nelly Sachs - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  25. Nobelprize.org: Betty Williams - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  26. Nobelprize.org: Mairead Corrigan - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  27. Nobelprize.org: Rosalyn Yalow - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  28. Nobelprize.org: Mother Teresa - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  29. Nobelprize.org: Alva Myrdal - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  30. Nobelprize.org: Barbara McClintock - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  31. Nobelprize.org: Rita Levi-Montalcini - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  32. Nobelprize.org: Gertrude B. Elion - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  33. Nobelprize.org: Aung San Suu Kyi - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  34. Nobelprize.org: Nadine Gordimer - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  35. Nobelprize.org: Rigoberta Menchú Tum - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  36. Nobelprize.org: Toni Morrison - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  37. Nobelprize.org: Christiane Nüsslein-Volhard - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  38. Nobelprize.org: Wislawa Szymborska - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  39. Nobelprize.org: Jody Williams - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  40. Nobelprize.org: Shirin Ebadi - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  41. Nobelprize.org: Elfriede Jelinek - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  42. Nobelprize.org: Linda B. Buck - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  43. Nobelprize.org: Wangari Maathai - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  44. Nobelprize.org: Doris Lessing - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  45. Nobelprize.org: Françoise Barré-Sinoussi - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  46. Nobelprize.org: Ada E. Yonath - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  47. Nobelprize.org: Elinor Ostrom - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  48. Nobelprize.org: Elizabeth H. Blackburn - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  49. Nobelprize.org: Carol W.Greider - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  50. Nobelprize.org: Herta Müller- Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  51. Nobelprize.org: Leymah Gbowee- Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  52. Nobelprize.org: Ellen Johnson Sirleaf - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  53. Nobelprize.org: Tawakkol Karman - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  54. Nobelprize.org: Alice Munro - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  55. Nobelprize.org: Malala Yousafzai - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  56. Nobelprize.org: May-Britt Moser - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  57. Nobelprize.org: Youyou Tu - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].
  58. Nobelprize.org: Svetlana Alexievich - Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-12-15].