Melchior Grodziecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Melchior Grodziecki SJ
prezbiter, męczennik
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1582
Cieszyn
Data i miejsce śmierci 1619-09-077 września 1619
Koszyce
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Towarzystwo Jezusowe (jezuici)
Śluby zakonne 1605-05-2222 maja 1605
Prezbiterat 1614
Święty
Beatyfikacja 1905-01-1515 stycznia 1905
Rzym
przez św. Piusa X
Kanonizacja 1995-07-022 lipca 1995
Koszyce
przez św. Jana Pawła II
Wspomnienie 7 września
Atrybuty szaty jezuickie
Patron archidiecezji katowickiej,
diecezji bielsko-żywieckiej[1]
Szczególne miejsca kultu Trnawa

Melchior Grodziecki, ur. prawdopodobnie w 1582 w Cieszynie, zm. 7 września 1619 w Koszycach) – polski duchowny katolicki, jezuita, męczennik i święty Kościoła katolickiego. W 1603 roku wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i dwa lata później złożył śluby zakonne ubóstwa, czystości i posłuszeństwa. Kształcony teolog, uczył w kolegiach jezuickich w Brnie oraz Kłodzku. Po przyjęciu święceń kapłańskich w 1614 roku, pracował w Czechach jako kaznodzieja i spowiednik. Posłany w czasie wojny trzydziestoletniej do Koszyc, po zdobyciu miasta przez wojska Jerzego I Rakoczego był torturowany i ścięty toporem za wyznawanie wiary katolickiej. Po ponad 350 latach zabiegów, został kanonizowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 2 lipca 1995 roku na Słowacji. Szczątki świętego, w 1784 roku złożone w tyrnawskim klasztorze sióstr urszulanek, spoczywają tam do dzisiaj. Wspomnienie liturgiczne obchodzi się 7 września.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Melchior Grodziecki urodził się w 1581 roku lub w początkach 1582 roku w Cieszynie[2], najprawdopodobniej w polskiej rodzinie mieszczańskiej Jerzego Grodskiego i jego małżonki, córki Beranka[3]. Uczył się w wiedeńskim kolegium jezuickim[4]. Uczył się tam przede wszystkim języka łacińskiego i literatury rzymskiej, natomiast w mniejszym wymiarze – języka greckiego i innych przedmiotów[4]. Wówczas poznał swego przyszłego towarzysza męczeństwa, Stefana Pongracza[5]. W liście z 1602 roku pisał do rodziców, iż „spotkało go wielkie szczęście”, gdyż został przyjęty do sodalicji mariańskiej, która byłą religijną organizacją międzyklasową przeznaczoną dla najpilniejszych i najbardziej wyrobionych moralnie uczniów[5][4]. Ukończywszy w 1603 roku kolegium jezuickie w Wiedniu, 22 maja tegoż roku wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i rozpoczął nowicjat w Brnie[6][5][4][7]. Nowicjusze byli uczeni całkowitego poświęcenia dla sprawy Kościoła[5]. Dwa lata później, 22 maja 1605 roku, Melchior Grodziecki złożył śluby zakonne ubóstwa, czystości i posłuszeństwa[5][8].

Po złożeniu ślubów, Melchior Grodziecki przez rok uczył w kolegium jezuickim w Brnie w latach 1605–1606, a następnie w kolegium jezuickim w Kłodzku w latach 1606–1607[8]. Przez rok, w okresie 1607–1608, uczył się w seminarium nauczycielskim w Budziejowicach, aby móc wykładać w klasach wyższych[5][9]. W 1608 powrócił do nauczania w kłodzkim kolegium jezuickim[5][9].

W 1608 roku Melchior Grodziecki udał się na studia; zgłębiał retorykę w Neuhaus oraz logikę w Pradze[9]. Uczył się także gramatyki w Brnie, Neuhaus oraz w Kłodzku[9]. Na drugim roku filozofii, z braku dostatecznej wiedzy i zdolności spekulatywnych, przerwał naukę i został skierowany na dwuletnie studium teologii moralnej, aby móc podjąć pracę duszpasterską[10][9]. Teologię moralną oraz polemiczną studiował w latach 1612–1614[6]. Prawdopodobnie w czasie swej edukacji akademickiej kształcił się również muzycznie[5].

W 1614 roku w Pradze przyjął święcenia kapłańskie i do 1618 roku pracował jako kaznodzieja[6][10][9]. Katechizował, głosił w praskich kościołach oraz we wsi Kopanina kazania w języku czeskim (którego nauczył się w brneńskim nowicjacie) i spowiadał[10][11]. Jednocześnie od 1616 roku kierował orkiestrą praskiej bursy ubogich studentów przygotowujących się do stanu kapłańskiego[10][9]. Od sierpnia do grudnia 1618 roku Melchior Grodziecki odbywał w Brnie trzecią probację[10].

Po wybuchu wojny trzydziestoletniej, w czerwcu 1618 roku jezuici zostali wygnani z Czech, natomiast w niecały rok później również z Moraw[12]. Gdy jezuici, wśród których znajdował się Melchior Grodziecki, opuścili Brno, w mieście wybuchł pożar[13][14]. Zostali sprowadzeni z powrotem i zaaresztowani pod zarzutem podpalenia[13][15]. Po kilku dniach zostali wypuszczeni i rozeszli się w różne strony. Melchior Grodziecki podążył na ówczesne Górne Węgry (dzis. Słowację) do Humennego[16][6]. Tam, 16 czerwca 1619 roku, złożył wieczyste śluby zakonne na ręce ks. Aleksandra Doboksy, rektora kolegium jezuickiego[15][13]. W 1619 roku, na prośbę gubernatora miasta Andrzeja Doczy, został posłany do Koszyc w charakterze kapelana wojskowego dla wojsk cesarskich stacjonujących w Koszycach oraz dla katolików węgierskich mieszkających w mieście[6][15].

Gdy Koszyce zostały zajęte przez Jerzego I Rakoczego na rozkaz władcy Siedmiogrodu, Gabora Bethlena, Grodziecki został uwięziony wraz z Markiem Kriżem i Stefanem Pongraczem pod zarzutem podżegania katolików przeciwko protestantom[6]. Wszyscy trzej zostali poddani trwającym całą noc okrutnym torturom[17][18]. Melchior Grodziecki, odmówiwszy wyparcia się wiary katolickiej i przyjęcia kalwińskiej, został ścięty toporem[6][17][19]. Okaleczone, rozczłonkowane ciała zostały nad ranem wrzucone do dołu kloacznego[18]. Zbrodnia wywołała oburzenie czeskich protestantów[20]. Po naradzie rady miejskiej, zwłoki zostały przeniesione w inne miejsce i przysypane gruzem[21][22].

Dopiero po klęsce Rakoczego ciało męczennika wydano katolikom[6]. Po negocjacjach z posłem Ferdynanda II, Zygmuntem Forgácsem, Bethlen pozwolił potajemnie zabrać zwłoki Melchiora Grodzieckiego[20]. W marcu 1620 roku, żona Forgácsa, hrabina Katarzyna Pálffy, wywiozła je do Nižnej Šebastovej(słow.) pod Preszowem, gdzie zostały uroczyście złożone w kościele franciszkańskim[23], następnie w nowo wybudowanym kościele pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Hertníku koło Bardejowa[24][25][26]. Stamtąd przeniesiono je w 1635 roku do tyrnawskiego klasztoru św. Klary[20][21][6]. W 1784 roku szczątki trafiły do tyrnawskiego klasztoru sióstr urszulanek i tam znajdują się po dzień dzisiejszy[27][28].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Kult Melchiora Grodzieckiego rozpoczął się na Słowacji i na Węgrzech, a później rozszerzył się na Morawy i Śląsk[20]. W 1628 roku rozpoczęto proces beatyfikacyjny[20][27]. Pierwsze starania o beatyfikację zostały podjęte przez arcybiskupa ostrzyhomskiego, Piotra Pázmány'ego. Polecił on swemu wikariuszowi, biskupowi Waradynu Emerykowi Lósy’emu(węg.) zebranie świadków i spisanie od nich świadectw pod przysięgą[29]. Po zebraniu zeznań od świadków w informacyjnym procesie przedwstępnym stwierdzono, iż męczennicy ponieśli śmierć wyłącznie w wyniku wyznawania wiary katolickiej[29]. W listach z września 1628 roku arcybiskup Pázmány poinformował papieża Urbana VIII o coraz szerszym kulcie oddawanym trzem duchownym i poprosił o beatyfikację[27][29]. Papież jednak surowo zakazał oddawania czci relikwiom przyszłych świętych i nakazał dalsze zbadanie sprawy[30]. W styczniu 1661 roku, biskup siedmiogrodzki Franciszek Leonard Szegedy(węg.) z polecenia arcybiskupa ostrzyhomskiego Jerzego Lippaya(węg.) przeprowadził nowe badania w Tyrnawie i przesłuchał nowych świadków, jednak proces został zawieszony niemal na dwieście lat[31].

Proces został wznowiony za sprawą o. Józefa Boero, jezuity[31]. Przy poparciu prymasa Węgier, Jana Scitovszky’ego, w 1859 roku jezuita zwrócił się do Kongregacji ds. Obrzędów z prośbą o wznowienie procesu beatyfikacyjnego[31]. 19 września 1859 roku, po przebadaniu dokumentów, kongregacja pod przewodnictwem kard. Konstantyna Patriziego stwierdziła, iż należy wyznaczyć komisję do prowadzenia formalnego procesu beatyfikacyjnego[31]. Papież zatwierdził tę decyzję, i od 22 września 1859 roku, Melchiorowi Grodzieckiemu przysługiwało określenie „Wielebny”[32]. Kard. Patrizi polecił prymasowi Scitovszky'emu wyznaczyć komisję do zebrania świadectw o cudach i łaskach otrzymanych za pośrednictwem Melchiora Grodzieckiego[32]. Komisja zakończyła działania w 1864 roku i relikwie świętego wraz z dokumentami zostały wysłane do Rzymu[32]. Proces został zakończony w 1904 roku[32].

Melchior Grodziecki został beatyfikowany 15 stycznia 1905 roku przez Piusa X w kościele św. Piotra i Pawła w Rzymie[33][34]. W Cieszynie odbyła się trzydniowa uroczystość w dniach 12–15 października 1905 roku, w której wzięli udział profesorowie i uczniowie Sodalicji Mariańskich, a także wszystkie stany i organizacje śląskie[35][36]. Kanonizację przeprowadził 2 lipca 1995 papież Jan Paweł II w czasie odprawianej na koszyckim lotnisku mszy świętej[6][37][38]. Wspomnienie liturgiczne Melchiora Grodzieckiego obchodzi się 7 września[6]. W ikonografii święty przedstawiany jest w stroju zakonnym w scenie męczeństwa, wspólnie z towarzyszami[6].

Kontrowersje dotyczące pochodzenia[edytuj | edytuj kod]

Przez stulecia utrwalił się pogląd, że św. Melchior Grodziecki wywodził się z polsko-śląskiej rodziny szlacheckiej Grodzieckich (też Grodeckich) herbu Radwan[39][37]. Takiemu poglądowi sprzyjał fakt, że Grodzieccy z Grodźca pozostali w czasach rozwoju reformacji jedyną rodziną szlachecką katolicką w Księstwie Cieszyńskim oraz że członkowie tej rodziny sprawowali wcześniej funkcje duchownych: Jan Grodziecki, bliski przyjaciel i współpracownik Stanisława Hozjusza, brał udział w Soborze Trydenckim, otrzymał sakrę biskupią i korespondował z cesarzem Maksymilianem II[5][40][41]. Duchownym katolickim był również Wacław Grodziecki, dziekan kolegiaty brneńskiej, a zarazem kanonik ołumuniecki i wrocławski[40]. Sześćdziesiąt lat po śmierci Melchiora jego biogram opublikował w 1682 roku Bohuslaw Balbin, czeski jezuita w swoim dziele omawiającym dzieje królestwa czeskiego, zamieścił notę biograficzną Melchiora, w której określił, że Melchior Grodecius S.J. urodził się w Cieszynie, w rodzinie polskiej szlachty Grodzieckich z Brodów oraz, że jego stryjem był biskup ołomuniecki Jan Grodziecki[42]. Informacje te powielane były przez kolejnych autorów licznych publikacji. Jednak prowadzone od 2001 roku badania prof. Wacława Gojniczka z Uniwersytetu Śląskiego zweryfikowały dotychczasową wiedzę[43][44][45][3]. Przed prof. Gojniczkiem swoje wątpliwości co do pochodzenia Melchiora, miał prof. Hermann Zebisch z Cieszyna, który w liście z dnia 23 września 1932 roku do dyrektora cieszyńskiego muzeum inż. Wiktora Kargera zastanawiał się m.in. czy imię Melchior nie było jego imieniem zakonnym, gdyż nie potrafił wskazać jego pokrewieństwa z Grodzieckimi z Grodźca.

Badania prof. Gojniczka świadczące o tym, że św. Melchior nie był spokrewniony z Grodzieckimi z Brodów na Grodźcu wykazały, że[3]:

  • Brak wzmianki o Melchiorze wśród Grodzieckich z Brodów na Grodźcu w dziele Bartosza Paprockiego z 1593 roku pt. Zrcadlo Slawného Margkrabstwy Morawského, który dobrze znał tę rodzinę, nad którą pracował w czasach kiedy św. Melchior był dzieckiem. W swym dziele każdemu mężczyźnie z Grodzieckich poświęca krótki biogram, brak tu jednak jakiejkolwiek wzmianki o Melchiorze. Skoro Melchior miał się urodzić w początkach lat osiemdziesiątych XVI wieku, między 1581 a 1584 rokiem, w takim wypadku jego matką powinna być Zofia Tschammerówna z Iskrzyczyna, druga żona Henryka Grodzieckiego. Z dzieci Henryka i Zofii Tschammerównej wymienia tylko dwie siostry - Annę i Helenę, o których wiedział, że były około 1593 roku jeszcze niezamężne. Także wśród dzieci urodzonych przez pierwszą żonę, Zofię Marklowską z Żebraczy nie wymienia Melchiora.
  • W dokumentach dotyczących rodziny Grodzieckich z Brodów nie występuje Melchior Grodziecki. Szczególnie ważnym jest brak Melchiora w dokumentach spadkowych po Henryku Grodzieckim zmarłym w 1587 roku, co byłoby w całkowitej sprzeczności z obowiązującym prawem i praktyką. Gdy sprawa sierot Anny i Heleny Grodzieckich w 1591 roku trafiła pod obrady sądu ziemskiego w Cieszynie, Melchior miałby około 10 lat, wówczas i jemu wyznaczono by prawnego opiekuna i zabezpieczono mu część majątku, ale o Melchiorze to źródło nic nie wspomina. Zgodnie z obowiązującym prawem, po śmierci szlachcica bądź mieszczanina otwierano jego testament i aby sąd ziemski lub miejski mógł przeprowadzić sprawę spadkową wyznaczano dwuosobową komisję, której zadaniem było spisanie nieruchomości i ruchomości oraz aktywa i pasywa. Według ordynacji ziemskiej księstwa cieszyńskiego z 1572 roku a znowelizowanej w 1591 roku, każde osierocone dziecko szlacheckie miało prawnie zagwarantowaną część w spadku, a także otrzymywało prawnego opiekuna reprezentującego jego interesy do czasu osiągnięcia pełnoletniości. Nie wymieniają Melchiora także dokumenty dotyczące sukcesji po Henryku Grodzieckim.
  • Brak informacji o rodzinie Melchiora w dokumentach wytworzonych przez zakon jezuitów. W źródłach sporządzonych przez zakon jezuitów bezpośrednio po śmierci Melchiora, wśród których jest jego nekrolog, a także w korespondencji przełożonych zakonu Jezuitów wymieniających Melchiora, nie ma wzmianki o jego pochodzeniu. We wszystkich tych dokumentach oraz w tekście ślubów wieczystych Grodzieckiego z 1619 roku, przy jego nazwisku brak jest dodanego tytułu szlacheckiego co w tamtych czasach było praktyką zwyczajową.

Powyższe argumenty skłaniają do przyjęcia wniosku, że św. Melchior Grodziecki nie pochodził ze szlacheckiej rodziny Grodzieckich z Brodów na Grodźcu. Skoro pochodził z Cieszyna, gdzie się urodził w 1581 roku lub w początkach 1582 roku, to najprawdopodobniej jest identyczny z Melchiorem Grodskim – wspomnianym w cieszyńskich aktach archiwalnych – urodzonym w początkach lat osiemdziesiątych XVI wieku w Cieszynie w rodzinie mieszczańskiej Jerzego i jego małżonki, córki Beranka, w którymś z narożnych domów przy ulicy Polskiej (dziś ul. Głębokiej). A do pomyłki mogło dojść dlatego, że tak nazwisko Grodziecki jak i Grodski (Grodzki) po łacinie zapisuje się jako Grodecius. Oryginalny zapis z cieszyńskich ksiąg sądowych z dnia 20 lipca 1584 roku brzmi: Gyrzika Grodskeho syna totiz Melchera Grodskeho[3].

Nowe badania zostały w ostatnich latach ogłoszone w kilku publikacjach oraz zostały zaprezentowane na konferencjach w obecności hierarchów Kościoła. Do nowych ustaleń odniosła się Kuria Bielsko-Żywiecka w oficjalnym komunikacie w 2019 roku z okazji Roku św. Melchiora podając, że (...) istnieją jednak przesłanki, które mówią, że był on synem Jerzego, cieszyńskiego mieszczanina (...)[46]. Także we wszystkich przemówieniach jubileuszowych biskupa mowa była o św. Melchiorze z Cieszyna bez wspominania Grodźca[47][48]. Na oficjalnej stronie Diecezji bielsko-żywieckiej zamieszczono także artykuł pt.Św. Melchior – cieszyński mieszczanin z urodzenia?[49].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. św. Melchior Grodziecki kapłan, męczennik. Patron: diecezja Bielsko-Żywiecka, archidiecezja Katowicka. nasipatroni.pl. [dostęp 2019-03-10].
  2. J. Szmidl podał, że Melchior wstępując 22 maja 1603 roku do zakonu jezuitów miał 22 lata, a twierdzenie to oparł na danych w katalogu przyjętych do zakonu . W świetle jego ustaleń Melchior urodził się więc w 1581 roku lub najpóźniej w początkach 1582 roku.. W: Joannes Schmidl: Historiae Societatis Jesu provinciae Bohemiae T. 3 (1616-1632). Praga: 1774, s. 193-194, 196-197.
  3. a b c d Gojniczek 2019 ↓.
  4. a b c d Drzymała 1986 ↓, s. 109.
  5. a b c d e f g h i Hagiografia polska, s. 117.
  6. a b c d e f g h i j k l Encyklopedia Katolicka, tom 12, kolumna 494.
  7. Poplatek 2006 ↓, s. 13.
  8. a b Drzymała 1986 ↓, s. 110.
  9. a b c d e f g Drzymała 1986 ↓, s. 111.
  10. a b c d e Hagiografia polska, s. 118.
  11. Poplatek 2006 ↓, s. 19.
  12. Poplatek 2006 ↓, s. 35.
  13. a b c Hagiografia polska, s. 120
  14. Drzymała 1986 ↓, s. 112.
  15. a b c Drzymała 1986 ↓, s. 113.
  16. Poplatek 2006 ↓, s. 37.
  17. a b Hagiografia polska, s. 121.
  18. a b Drzymała 1986 ↓, s. 116.
  19. Drzymała 1986 ↓, s. 115.
  20. a b c d e Hagiografia polska, s. 122.
  21. a b Drzymała 1986 ↓, s. 118.
  22. Poplatek 2006 ↓, s. 55.
  23. Poplatek 2006 ↓, s. 61.
  24. Maria i Bolesław Grzybek: Szlakiem Męczenników Koszyckich. opoka.org.pl. [dostęp 2012-01-14].
  25. István Diós: Szent Márk, István és Menyhért, Kassai vértanúk (węg.). katolikus.hu. [dostęp 2017-05-17].
  26. A kassai vértanúk (węg.). jezsuita.hu. [dostęp 2017-05-17].
  27. a b c Drzymała 1986 ↓, s. 119.
  28. Poplatek 2006 ↓, s. 64.
  29. a b c Poplatek 2006 ↓, s. 67.
  30. Poplatek 2006 ↓, s. 68.
  31. a b c d Poplatek 2006 ↓, s. 69.
  32. a b c d Poplatek 2006 ↓, s. 70.
  33. Drzymała 1986 ↓, s. 120.
  34. Poplatek 2006 ↓, s. 72.
  35. Drzymała 1986 ↓, s. 121.
  36. Poplatek 2006 ↓, s. 75.
  37. a b ks. Romuald Rak. Św. Melchior Grodziecki na tle sytuacji religijno-społecznej XVII w.. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”. 30, s. 103–112, 1997. 
  38. Poplatek 2006 ↓, s. 7.
  39. Hagiografia polska, s. 116.
  40. a b Drzymała 1986 ↓, s. 108.
  41. Poplatek 2006 ↓, s. 11.
  42. Bohuslao Balbino: Liber IV Hagiographicus sue Bohemia sancta continens Sanctos et Beatos Bohemiae, Moraviae, Silesiae, Lusatiae .... W: Bohuslao Balbino: Miscellanea Historica Regni Bohemiae decadis I.. T. IV. Praga: 1682, s. 204-205.
  43. Gojniczek 2001 ↓.
  44. Wacław Gojniczek. Św. Melchior Grodziecki synem mieszczanina cieszyńskiego?. „Kalendarz Cieszyński 2004”, s. 57–67, 2003. Cieszyn. 
  45. Wacław Gojniczek: Św. Melchior Grodziecki synem mieszczanina cieszyńskiego?. cieszyn.pl. [dostęp 2019-10-27].
  46. Rok Św. Melchiora. diecezja.bielsko.pl. [dostęp 2019-10-26].
  47. Alina Świeży-Sobel: Bp Pindel w Koszycach: Dziękujemy za świadectwo wierności św. Melchiora. bielsko.gosc.pl. [dostęp 2019-10-26].
  48. Homila bp. Romana Pindla w Katedrze w Koszycach 12.10.2019. youtube.com. [dostęp 2019-10-26].
  49. Św. Melchior – cieszyński mieszczanin z urodzenia?. diecezja.bielsko.pl. [dostęp 2019-10-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hagiografia polska, tom II, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1972
  • o. Kazimierz Drzymała SJ: Błogosławiony Melchior Grodziecki. W: o. Joachim Roman Bar OFMConv.: Polscy Święci. T. 6. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1986, s. 108–124.
  • o. Jan Poplatek: Św. Melchior Grodziecki. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006, s. 81, seria: Wielcy Ludzie Kościoła. ISBN 83-7318816-9.
  • Wacław Gojniczek. Uwagi o pochodzeniu św. Melchiora Grodzieckiego. Przyczynek do genealogii mieszczańskiej rodziny Grodskich z Cieszyna.. „Genealogia”. 13, s. 49–58, 2001. 
  • Wacław Gojniczek: Św. Melchior Grodziecki z Cieszyna. Uwagi w sprawie jego mieszczańskiego pochodzenia.. W: red. Idzi Panic: Święty Melchior Grodziecki SJ kapłan i męczennik (1581/2-1619) na tle sytuacji politycznej i religijnej Europy Środkowej. Cieszyn: 2019, s. 71-79.