Międzybrodzie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi Międzybrodzie. Zobacz też: inne znaczenia.
Międzybrodzie
Międzybrodzie, główna droga
Międzybrodzie, główna droga
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Sanok
Liczba ludności (2010-12-31) 130[1]
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-503
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0359379
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Międzybrodzie
Międzybrodzie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Międzybrodzie
Międzybrodzie
49,6000°N 22,1833°E/49,600000 22,183330

Międzybrodziewieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Sanok[2] nad rzeką San, w jej największym przewężeniu u podnóża Gór Słonnych.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Historia[edytuj]

Wieś położona w zakolu pierwszego ostrego zakrętu Sanu, na jego prawym brzegu (301 m), wzmiankowana po raz pierwszy w 1439 r., lecz posiadająca cechy dawnej osady. W średniowieczu ten odcinek doliny Sanu odgrywał ważną rolę łącznika z dalszą częścią doliny. Od strony wschodniej rozciąga się las miejski Selpy[3] Śladem ważnej roli komunikacyjnej jest nazwa wsi – Międzybrodzie[4].

Wieś jak i najbliższe otoczenie była częścią królewszczyzn[5]. Od 1504 należała do wójtostwa sanockiego. Mieszkańcy odrabiali pańszczyznę na folwarku wójtowskim. Jako uposażenie wójtowskie z prawem mieszkańców do rybołówstwa na rzece San[6].

W połowie XIX wieku posiadłości tybularne we wsi stanowiły własność rządową[7]. Pod koniec XIX wieku właścicielami tybularnymi dóbr we wsi byli Abisz i Sosche (Sosie, Zosie) Kanner[8]. Na przełomie XIX/XX wieku właścicielem posiadłości tybularnej był Stanisław Nowak[9], który w 1905 posiadał we wsi obszar leśny 229 ha[10], a w 1911 posiadał 212 ha[11]. W roku 1881 osada liczyła według wyznania 360 greko-katolików, 6 izraelitów i 11 rzymskich-katolików[12]. Po drugiej wojnie światowej jej mieszkańcy zostali wysiedleni bądź przesiedleni do ZSRR[13].

Przed rokiem 1994 miejscowość obejmowała 26 domów i przedzielona była doliną Sanu na dwie połowy, wschodnią i zachodnią[14].

W czerwcu 2010 roku odbyły się obchody jubileuszu 500-lecia istnienia Międzybrodzia. Zorganizowano je pod hasłem „500 Lat Dobrej Nowiny”[15].

Archeologia[edytuj]

W marcu 2016 do Muzeum Historycznego w Sanoku trafił odkryty na terenie wsi zespół (skarb) żelaznych przedmiotów, składający się z pięciu sierpów, dwu noży oraz zachowanego w dwóch fragmentach wędzidła końskiego z pobocznicami. Znalezisko łączone jest z obecnością na tym terenie materialną kulturą Celtów, których ślady, datowane wstępnie na ok. II w. p.n.e. odkryto w sąsiedniej Trepczy i Pakoszówce[16]. Z okresu wpływów rzymskich (kultura przeworska), pochodzi również żelazna ostroga odkryta na terenie wsi[17].

Religia i wyznawcy[edytuj]

Przed rokiem 1830 znajdowała się tu drewniana kaplica greckokatolicka pw. Ducha Świętego Capella Sancti Spiritus[18]

1865 [...] W tej wiosce (Międzybrodzie p. autora), w małej dzwonnicy, koło starej drewnianej cerkiewki, uderza ta osobliwość, że w miejsce dzwonu zawieszona jest na łańcuchu sztaba żelaza, która uderzana młotem wydaje głośny dźwięk i za dzwon służy. [...] Bardzo dawno już temu na przeciwległej górze (Horodyszcze p. autora) stać miał klasztor mnichów obrządku greckiego, gdy ci nie bardzo pobożne i nie bardzo surowe pędzili życie, nagle cudowną mocą wraz z klasztorem zapadli się w ziemię, a na tem miejscu zostało tylko wklęśnięcie i nieco gruzów. Dobrze już później jakaś kobieta w pobożnej swojej wędrówce znalazła na tych gruzach żelazną szynę, podjęła ją i do pobliskiej ubogiej ofiarowała cerkiewki, gdzie nie było dzwonu.

— Mieczysław Potocki, Biblioteka Ossolińskich: tomy 7-8, s. 357. 12-10-1865 Sprawozdanie z czynności zakładu narodowego imienia Ossolińskich, [konserwatora budowli i pomników wschodniej Galicji]


Zabytki[edytuj]

W miejscowości znajduje się:

  • murowana, cerkiew greckokatolicka Cerkiew Świętej Trójcy, obecnie kościół rzymskokatolicki pw. Trójcy Św. z 1901 r. z nietypowym ikonostasem; budynek ufundował doktor Aleksander Wajcowicz;
  • na przykościelnym cmentarzu znajduje się piramidalny grobowiec rodów Kulczyckich i Dobrzańskich herbu Sas według projektu Iryny Dobrianskiej, siostrzenicy prof. Włodzimierza Kulczyckiego[19]. Jest to krypta grobowa w formie piramidy. Nad wejściem do krypty kamienny krzyż maltański. Piramida ma wysokość 3 m. i stanowi replikę piramidy Cheopsa w Gizie nieopodal Kairu[20], w wiernej proporcji 1:50 (pomysł stworzenia kształtu grobowca powstał po tym, jak Włodzimierz Kulczycki odwiedził osobiście egipską piramidę)[21]. Również wejście do wnętrza krypty grobowej przypomina niszę piramidy w Deir el-Medina[22][23]. Oprócz tego na cmentarzu jest kilka starych kamiennych nagrobków;
  • na przeciwległym wzgórzu nad Sanem znajduje się odkryte w latach 80. wielokulturowe stanowisko archeologiczne z zabytkami kultury celtyckiej.

Mieszkańcy[edytuj]

Nazwiska mieszkańców XIX wiek.: Biednik, Wajcowycz, Wancenko, Wajtko, Gierczak, Hryszko, Iwanik, Łakoś, Lesiejko, Lubenicz, Moskal, Nuncia, Pawliak, Popowicz, Pocztarz, Romanik, Romański, Tuna, Cap, Czesak, Czufin,

Ludzie związani z wsią[edytuj]

  • Teodozjusz Starak – ukraiński dysydent, działacz społeczny i dyplomata
  • prof. dr Włodzimierz Kulczycki (1862-1936), rektor Akademii Weterynarii, kolekcjoner, pochowany na cmentarzu w Międzybrodziu[24][25]
  • prof. dr Jerzy Kulczycki Junior (1898-1974), archeolog, doktor filozofii, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza, pochowany na cmentarzu w Międzybrodziu
  • Stanisław Nowak (-1919), właściciel dóbr we wsi
  • dr Aleksander Wajcowicz (1825-1901), lekarz, powstaniec styczniowy, syberyski zesłaniec, fundator murowanej cerkwi międzybrodzkiej
  • Jan Wajcowicz, budowniczy cerkwi

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2014-01-30].
  3. Lud: organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Tomy 13-14, 1907, str. 39
  4. Adam Fastnacht. Sanok: materiały do dziejów miasta do XVII w. 1990.
  5. Adam Fastnacht. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650, 1962, str. 104
  6. Adam Fastnacht. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650, 1962, str. 112
  7. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 131.
  8. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 124, 134, 218.
  9. Obwieszczenie. „Gazeta Lwowska”, s. 10, Nr 264 z 19 listopada 1893. 
  10. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  11. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 12.
  12. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI
  13. Większość Ukraińców w 1945 lub 1946 r. została deportowana przez Wojsko Polskie do Ukraińskiej SRR. w: Bogdan Huk. Apokryf ruski. Nadsanie. www.apokryfruski.org
  14. Niewielkie Międzybrodzie obejmuje zaledwie 26 domów i podzielone jest Sanem na dwie równe części. W związku z tym 13 zagród - właśnie wraz z kościołem - leży po drugiej stronie Sanu, przez Którą można się przeprawić tylko łódką. Henryk Szareyko. Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych. Współdziałanie społeczności wiejskich przy nielegalnej budowie obiektów sakralnych w Diecezji Przemyskiej w latach 1966-1980, 1994 str. 456
  15. Waldemar Och, Kalendarium sanockie 2005-2010, Rocznik Sanocki, Tom X, Rok 2011, Sanok 2011, s 280.
  16. Muzeum Historyczne w Sanoku. Kolejny unikalny skarb przedmiotów żelaznych, marzec 2016
  17. Materiały i Sprawozdania
  18. Szematyzm. 1830, s. 71.
  19. Tygodnik Podhalański nr 29, 2006 r..
  20. Polskie skrawki Egiptu (pol.). national-geographic.pl, 2009-03-22. [dostęp 2013-08-08].
  21. Osobliwość międzybrodzkiej nekropolii (pol.). esanok.pl, 2013-08-04. [dostęp 2013-08-08].
  22. Joachim Śliwa. Egyptian pyramids in polish landscape. The Kulczycki Family in Międzybrodzie near Sanok. Rocznik BN PAU i PAN w Krakowie, t. 52. 2007. s. 500.
  23. Egzotyka z polskim charakterkiem (pol.). 2010-12-22. [dostęp 2013-08-08].
  24. Joachim Śliwa. Egyptian pyramids in polish landscape. s. 503.
  25. Polski słownik biograficzny. 1935. s. 136.

Linki zewnętrzne[edytuj]