Mosty (województwo zachodniopomorskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mosty
Mosty z lotu ptaka
Mosty z lotu ptaka
Państwo  Polska
Województwo zachodniopomorskie
Powiat goleniowski
Gmina Goleniów
Liczba ludności (2000) 1420
Strefa numeracyjna (+48) 91
Kod pocztowy 72-132
Tablice rejestracyjne ZGL
SIMC 0775474
Położenie na mapie gminy Goleniów
Mapa lokalizacyjna gminy Goleniów
Mosty
Mosty
Położenie na mapie powiatu goleniowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu goleniowskiego
Mosty
Mosty
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Mosty
Mosty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mosty
Mosty
Ziemia53°32′53″N 14°57′20″E/53,548056 14,955556
Kościół parafialny w Mostach
Żwirownia i piaskownia w pobliżu wsi

Mosty (do 1945 niem. Speck) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie goleniowskim, w gminie Goleniów.

W latach 1945-54 istniała gmina Mosty. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie szczecińskim.

Największa wieś w gminie Goleniów, położona na Równinie Nowogardzkiej, na terenie pagórkowatym (drumliny), otoczona stawami i jeziorem parkowym, a od wschodniej strony fragmentami leśnymi, stanowiącymi wschodnie rubieże Puszczy Goleniowskiej. Wieś położona jest przy drodze nr 113 łączącej Goleniów z Maszewem. We wsi znajduje się przystanek kolejowy na linii prowadzącej do Kołobrzegu, na Osiedlu-Mosty.

Mosty zamieszkuje około 1420 osób (2000). Większość zabudowy wsi to budynki stanowiące zaplecze dawnego PGR Mosty, jednego z dwóch wielkich kombinatów w gminie Goleniów. Część zabudowy wsi to domy zabytkowe, ryglowe i murowane, pochodzące z przełomu XIX i XX wieku. Wieś, założona na planie ulicówki zatraciła swój charakter. Znajdują się tutaj zakłady usługowe i przemysłowe, kilka sklepów, ośrodek zdrowia, Zespół Szkół Publicznych w Mostach im. Lotników polskich oraz posterunek straży pożarnej. Na wschód od wsi znajduje się czynna żwirownia i piaskownia, jeden z kilku zakładów górniczych na terenie gminy Goleniów. Wieś posiada charakter usługowo-rolniczo-przemysłowy.

W 2010 otwarta została w miejscowości Sala Zgromadzeń Świadków Jehowy na ok. 1000 miejsc[1].

Historia[edytuj]

Pierwsze ślady osadnictwa ludzkiego pochodzą z okresów ceramiki sznurowej i kultury łużyckiej. We wczesnym średniowieczu znajdowała się tutaj osada, na bazie której założono wieś, po raz pierwszy wzmiankowaną 14 lutego 1302 roku. W Mostach istniał w tym czasie zamek obronny. Wieś przyjęła słowiańską nazwę Kamienny Most, zastąpioną potem przez niemieckie Speck. Do XV wieku była własnością rodziny von Viesen.

W 1477 Paweł von Viesen darował wsie Mosty, Maciejewo, Burowo i Osina Karsenowi von Flemming. Rodzina von Flemmingów pochodziła z Flandrii (dzisiejsza Belgia), skąd w XIII wieku przeniosła się do Brandenburgii i na Pomorze. Ich główna pomorska siedziba znajdowała się w Buku (obecnie gmina Przybiernów), zaś nowe majątki (m.in. Mosty) to wynik dobrych układów Flemmingów z książętami pomorskimi. W XVI wieku wieś, po panowaniem nowych właścicieli, przeżywała rozkwit. Rozbudowała się znacznie, powstała karczma, wiatrak, kościół, kuźnia. Flemmingowie często procesowali się ze spokrewnioną z nimi rodziną von Petersdorf oraz z Kościołem, który w XVI wieku oskarżył Jerzego von Flemming o bezprawne przywłaszenie podatku od dochodów z karczmy. Spory rodzinne nie przyniosły niczego dobrego.

Wieś popadła w długi i w 1748 roku została za niską cenę sprzedana Kristianowi Müllerowi z Nowogardu. Potem wieś przechodziła z rąk Müllerów do Flemmingów i Petersdorfów, w 1802 odkupił ją Jan Fryderyk von Blankschein. Z tego okresu pochodzą pierwsze wzmianki o istniejącym tu pałacu. Od 1809 właścicielem Mostów był Karol Karbe, który założył m.in. wieś Imno oraz folwark Przepiórki. W 1840 wieś przejęła rodzina von Schven, a 10 lat później von Flugge. Ród ten władał Mostami do II wojny światowej. W połowie XIX wieku majątek von Flugge liczył ponad 3000 morgów ziemi. W 1872 roku Mosty zamieszkiwało około 400 osób, znajdowała się tutaj szkoła, kościół, 8 gospodarstw chłopskich, 19 domów mieszkańców wolnych od podatku oraz folwark w Przepiórkach (obecnie leśniczówka przy drodze do stacji kolejowej).

W 1898 umarł Wilhelm von Flugge (pierwszy właściciel wsi z tej rodziny), a Mosty stały się własnością jego syna Maksymiliana. Przestawił on gospodarkę folwarku na hodowlę owiec, co przyniosło duże zyski i umożliwiło mu budową nowego pałacu. Pałac powstał w latach 1910–1928, a nadzorcą budowy był architekt von Bismarcków Paweł Korff. W 1925 wieś zamieszkiwało około 350 osób. W 1936, po śmierci Ernsta von Flugge, majątek został podzielony pomiędzy trójkę jego dzieci. W czasie II wojny światowej, w Mostach istniała duża fabryka zbrojeniowa (zwana "Luftmuna Speck") zatrudniająca ok. 2500 robotników (głównie przymusowych)[2].

W 1945 Mosty przejęli Polacy. Wieś nazywała się przejściowo Sobótka[3], a następnie na mocy rozporządzenia Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 roku została przyjęta obecna nazwa[4].

Zabytki[edytuj]

  • Kościół parafialny pw. Matki Bożej Gromnicznej został zbudowany na gotyckich fundamentach z XV wieku, w wieku XVIII i XIX., w stylu neogotyckim. Świątynia zbudowana z czerwonej cegły i kamienia. Wejście od strony ceglanej wieży dzwonnej, dwukondygnacyjnej, przykrytej spadzistym dachem, przez neogotycki portal. Kościółek to prosta budowla salowa, z wydzielonym prezbiterium. Ciekawym elementem wewnątrz jest drewniany chór w kształcie litery L i organy. Wyposażenie kościoła w większości powojenne. Dach został pokryty nową dachówką. Wokół świątyni znajduje się nieużywany już cmentarz. Najstarszy nagrobek ewangelicki pochodzi z 1929 roku, zaś polski, katolicki z 1946. Cmentarz przestał być używany w 1957, kiedy to utworzono nowy, przy drodze na Maszewo. Warto zwrócić uwagę na stare lipy i kasztanowce porastające teren cmentarza.
  • Naprzeciwko kościoła znajduje się pochodzący z 4. ćwierci XIX wieku ryglowy budynek dawnej plebanii.Dom jest bardzo zniszczony i nadający się do kapitalnego remontu. Jest to jeden z niewielu budynków mieszkalnych w Mostach, pochodzących XIX stulecia.
  • Pałac, w latach 1979-2011 dom dziecka im. prof. Jerzego Wołczyka, powstał w latach 1910–1928 i zbudowany został przez rodzinę von Flugge. Przy budowie zachowano jednak fundamenty dawnego dworu oraz aleję dojazdową. Budynek został wybudowany w stylu eklektycznym na planie wydłużonego prostokąta. Elewacje pałacu były bogato zdobione, m.in. loggiami, wykuszami czy basztą. Ciekawie prezentuje się fasada frontowa, z dwuosiowymi ryzalitami narożnymi. Interesujące mogą być także wnętrza pałacu, jednak jako dom dziecka nie jest on udostępniony do zwiedzania. Unikalna, podobna do średniowiecznej kaplicy, jadalnia pałacowa jest jednym z czynników powodujących tak wielką wartość zabytku. Przy budynku znajdują się dwie oficyny oraz różnorakie zabudowania folwarczne (pochodzące z tego samego okresu). Pałac został gruntownie przebudowany (m.in. podwyższony), co spowodowało spadek jego wartości jako zabytku. Za pałacem znajduje się park dworski, założony w XIX wieku w stylu angielskim. Obecnie jest to teren nieco okrojony i zarośnięty (przypomina trochę niewielki lasek). Znajdują się tam jednakże wiekowe buki, sosny i dęby, a szczególną uwagę należy zwrócić na aleję obsadzoną czterdziestoma bukami czerwonolistnymi.

Sport[edytuj]

W Mostach działa Ludowy Uczniowski Klub Sportowy Promień Mosty, występujący w klasie okręgowej, w barwach czarno-żółto-zielonych.

Przypisy

  1. Świadkowie Jehowy mają nową salę zgromadzeń. Budynek w Mostach kosztował kilka milionów złotych (pol.). W: gs24.pl [on-line]. [dostęp 2012-08-07].
  2. Instytut Zachodnio-Pomorski: Z dziejów Ziemi Nowogardzkiej, PWN, Poznań-Szczecin 1971, str. 81
  3. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Tadeusz Białecki (red.). Szczecin: Książnica Pomorska w Szczecinie, 2002, s. 140. ISBN 83-87879-34-7.
  4. M.P. z 1947 r. Nr 37, poz. 297