Nowy Port

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Gdańska Nowy Port
Dzielnica Gdańska
Ilustracja
Kapitanat Portu i nieczynna latarnia morska
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Miasto Gdańsk
Data założenia 1772
W granicach Gdańska 1814/1817
Powierzchnia 2,28 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności

10 684[1]
• gęstość 4689 os./km²
Kod pocztowy 80-537
Tablice rejestracyjne GD
Plan Nowego Portu
Plan Nowego Portu
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Nowy Port
Nowy Port
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Nowy Port
Nowy Port
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowy Port
Nowy Port
Ziemia54°23′58″N 18°40′10″E/54,399444 18,669444
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Nowy Port (kaszb. Fôrwôter, niem. Neufahrwasser)[2] – dzielnica Gdańska położona przy ujściu Martwej Wisły. Graniczy od zachodu z Brzeźnem, od południa z Letnicą, a przez Martwą Wisłę z Przeróbką. Dzielnica ma charakter mieszkaniowo-portowy, dawniej mieszkaniowo-portowo-przemysłowy. Wzdłuż nabrzeży rozciągają się tereny portu morskiego Gdańsk.

Na terenie osiedla znajduje się jedna z dwóch czynnych zajezdni tramwajowych w Gdańsku oraz dwie nieczynne w ruchu pasażerskim stacje kolejowe, które w latach 1951−2003 obsługiwała Szybka Kolej Miejska w Trójmieście.

Toponimia[edytuj]

Dawniejsza, niemiecka nazwa dzielnicy "Neufahrwasser" pochodzi od Neues Fahrwasser, czyli "nowy tor wodny" i w XVIII wieku oznaczała pierwotnie akwen pomiędzy wybrzeżem w Nowym Porcie a wyspą w miejscu dzisiejszego półwyspu Westerplatte, obecny Kanał Portowy. Kanał ten zastąpił zamulane, pierwotne ujście Wisły przebiegające w okolicy dzisiejszej nasady półwyspu Westerplatte[3][4]. Nazwę tę przeniesiono następnie na powstającą od 1772, położoną nad Kanałem Portowym osadę. W języku polskim pod koniec XIX wieku zaczęto używać nazwy w brzmieniu Nowyport[5] lub Nowy Port, co dobrze określało dzielnicę w stosunku do "starego" portu Gdańska położonego na Motławie.

Warunki naturalne[edytuj]

Falowiec w Nowym Porcie

Nowy Port jest dzielnicą mieszkaniowo-portową, dawniej mieszkaniowo-portowo-przemysłową, znajdującą się w północnej części miasta nad brzegiem morza. Dzielnica w całości leży w mezoregionie Pobrzeże Kaszubskie, zachodnia i północno-zachodnia granica dzielnicy (ze Stogami z Przeróbką) jest granicą pomiędzy mezoregionami – Stogi leżą już na Mierzei Wiślanej[6].

Na terenie Nowego Portu znajduje się stacja meteorologiczna[potrzebny przypis]. Temperatury notowane w Nowym Porcie są minimalnie niższe niż te obserwowane w innych okolicznych stacjach. Różnica ta jest szczególnie widoczna wiosną i jesienią[7].

Zabudowa[edytuj]

Obiekty portowe[edytuj]

Znaczna część terenu dzielnicy, położona wzdłuż Kanału Portowego i Martwej Wisły, leży w granicach morskiego portu Gdańsk[8][9]. Zarząd przedsiębiorstwa Morski Port Gdańsk SA ma siedzibę przy ul. Zamkniętej 18. Najważniejsze obiekty portowe w Nowym Porcie to, zaczynając od zachodu:

nad Kanałem Portowym:

  • Nabrzeże Kpt. Ziółkowskiego;
  • Kapitanat Portu Gdańsk przy ul. Przemysłowej 4;
  • Baza Promowa PŻB przy ul. Przemysłowej 1;
  • Nabrzeże Oliwskie;

oraz, na południowym skraju dzielnicy, nad Martwą Wisłą;

  • Nabrzeże Zbożowe.

Przy ul. Na Zaspę 57 znajduje się siedziba Portowej Straży Pożarnej "Florian", której oddział I stacjonuje w Nowym Porcie.
Z portem gdańskim związany jest też Morski Oddział Straży Granicznej, którego komenda zlokalizowana jest w zabytkowych koszarach przy ul. Oliwskiej 35.

Zajęte niegdyś przez bazę paliwową obszary dawnego Szańca Zachodniego zostały udostępnione mieszkańcom; planowane jest przekształcenie tego terenu w park z widokiem na martwą Wisłę i Twierdzę Wisłoujście.

Obiekty mieszkalne[edytuj]

Zabudowę mieszkaniową Nowego Portu można podzielić na dwie zasadnicze części: starszą, w której dominują przedwojenne kamienice, często w złym stanie technicznym, oraz nowszą, w której dominują bloki z prefabrykatów, w tym jedyny poza Przymorzem Wielkim falowiec z 1978, wybudowany jako ostatni z 8 gdańskich falowców. 11-piętrowy budynek ma 230 m długości i jest zamieszkiwany przez około 1200 osób.

Zabytki[edytuj]

Na terenie Nowego Portu znajdują się następujące obiekty wpisane do rejestru zabytków[10]:

  • zespół urbanistyczny osady portowej, pochodzący z XVIII wieku (nr rej.: 846 z 8 VI 1982)
  • zespół kościoła parafialnego pw. św. Jadwigi przy ul. ks. Góreckiego 18 (nr rej.: 937 z 4 VII 1985), obejmujący:
    • kościół, wzniesiony w latach 1856–58, z oryginalnym wystrojem neobarokowym, częściowo zniszczonym w 1945
    • dom parafialny, wzniesiony w 1925
    • murowano-drewniana plebania, pochodząca z 1920 (obecnie dom mieszkalny)
    • drewniany budynek gospodarczy, wzniesiony w 1920
  • Morski Kościół Misyjny franciszkanów reformatów pw. Niepokalanego Serca Maryi przy ul. Oliwskiej 2 (zwany potocznie Kościołem Morskim), wzniesiony w latach 1902–04[11] jako ewangelicki kościół Wniebowstąpienia (nr rej.: 936 z 4 VII 1985), odbudowany po zniszczeniach z 1945 (przy czym jednak obniżono wieże)
  • dworek przy ul. Starowiślnej 2, wzniesiony w XVIII w. bądź pierwszej połowie XIX wieku, prawdopodobnie dla Matthiasa Broschkego (nr rej.: 420 z 30 X 1971 – w rejestrze zabytków błędnie określany jako dawna karczma), od jednego z późniejszych właścicieli zwany Dworem Fischera; do 2008 użytkowany jako dom mieszkalny, obecnie – po wykwaterowaniu lokatorów – niezamieszkały[12]. 13 stycznia 2014 w obiekcie wybuchł pożar[13].
  • łaźnia z salą gimnastyczną przy ul. Strajku Dokerów 5, pochodząca z 1905, zamknięta w l. 70. (nr rej.: A-1829 z 10 VII 2009, obecnie od 2012 Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia 2 - Centrum Edukacji Artystycznej)
  • kamienica z 1883 z figurą Ateny na fasadzie przy ul. Rybołowców 9/Na Zaspę 33C (nr rej.: A-1898 z 3 VII 2014)
  • sąsiednia kamienica przy ul. Rybołowców 8 (nr rej.: A-1896 z 17 VI 2014)
  • dom wolnostojący przy ul. Wolności 25[15] (nr rej.: A-1935 z 12 X 2016)

Inne ważne obiekty zabytkowe, niewpisane do rejestru to m.in. zespół koszarowy z l. 1883-85 przy ul. Kasztanowej i Oliwskiej, zajezdnia tramwajowa przy ul. Władysława IV czy kilka domków robotniczych przy ul. Wilków Morskich (pozostałość osiedla wybudowanego przez Fundację Abegga, w latach 1891-94)[16].

Historia[edytuj]

Przed 1817[edytuj]

Dawne nazwy: Neufahrwasser (1772), Danzig-Neufahrwasser (1906)[17].

W 1454 tereny Mierzei Wiślanej zostały przyznane Gdańskowi Wielkim Przywilejem. Gdańsk wszedł w posiadanie tych obszarów w XVII/XVIII wieku[17].

Nowy Port został lokowany na mocy rozporządzenia Fryderyka Wielkiego z 9 września 1772 jako osada portowa konkurencyjna dla Gdańska[10]. Wtedy to obszar ten wszedł w granice zaboru pruskiego. Król pruski, nie będąc w stanie zdobyć Gdańska militarnie, promował powstanie portu i nakładał dodatkowe opłaty celne na wchodzące do ujścia Wisły statki, co w ciągu kilku lat spowodowało zamierzony upadek handlu, zubożenie gdańszczan i kapitulację miasta.

Wcześniej istniała tu niewielka osada rybacka, przynajmniej od XVI wieku, jednak Gdańszczanie nie dopuszczali do jej rozwinięcia, obawiając się powstania kolonii przemytników. W XVI wieku na terenie obecnego Nowego Portu odbyła się bitwa pomiędzy wojskami króla Polski Stefana Batorego a miastem Gdańsk, zakończona ugodą. Od tego czasu Nowy Port, leżący faktycznie poza Gdańskiem, był przez Gdańsk lub przez cystersów kontrolowany.

Teren pierwszego, nieistniejącego cmentarza w Nowym Porcie
Zajezdnia tramwajowa przy ul. Władysława IV

Przed 1673 został założony cmentarz u zbiegu ulic Władysława IV i Wyzwolenia, na którym chowano żołnierzy z załogi Szańca Zachodniego, a od końca XVIII wieku także mieszkańców, zarówno protestantów jak i katolików. Teren cmentarza był powiększany, po 1855 był przeznaczony już wyłącznie dla ewangelików (katolicy otrzymali odrębny cmentarz). Został zamknięty po 1945 i następnie zlikwidowany, a na jego miejscu powstał ogród jordanowski[18]. Obecnie miejsce to oznaczone jest tablicą pamiątkową.

W 1772, podczas pierwszego rozbioru Polski, teren Nowego Portu w przeciwieństwie do Gdańska znalazł się na terenie Prus i powstała w nim komora celna. Władze pruskie, pragnąc zdobyć Gdańsk, chciały osłabić go ekonomicznie, stąd zbudowały pod koniec XVIII wieku osadę portową i zachęcały kapitanów statków, by towary zostawiali już w Nowym Porcie, a nie w Gdańsku. W 1793 również Gdańsk znalazł się w granicach Prus, co spowodowało zlikwidowanie granicy pomiędzy Nowym Portem a Gdańskiem. Ponieważ nie było sensu utrzymywać dwóch portów w tak niewielkiej odległości od siebie, połączono w 1806 oba kapitanaty, tworząc de facto jeden port[19].

W 1785 powstała w Nowym Porcie szkoła elementarna[20].

Coraz większy tonaż budowanych statków oraz niski stan rzek Wisły i Motławy spowodował konieczność przebudowy portu gdańskiego (na Motławie), jednakże już w 1807 okazało się, że port w Gdańsku będzie zbyt mały. Spowodowało to wzrost znaczenia portu w Nowym Porcie, który mógł przyjmować znacznie większe jednostki[21]. W 1812, podczas wojen napoleońskich, na teren państwa pruskiego wkroczyli Rosjanie, oblegając w styczniu 1813 Nowy Port, broniony przez wojska francuskie. Osada wyszła z oblężenia zrujnowana[19], po wojnie jednak nastąpił wielki rozwój osady, a w szczególności portu[10].

W 1814 w Gdańsku utworzono zarząd policji, który w swoim zasięgu działania miał nie tylko miasto Gdańsk, ale również nieleżący jeszcze w granicach miasta Nowy Port[22], którego niewielka część, biorąc pod uwagę granice dzielnicy po reformie z 1992, została włączona do miasta już 17 marca 1814[23].

1817–1920[edytuj]

Nowy Port, ok. 1900

W 1817 Nowy Port został przyłączony do Gdańska, a znajdujący się na terenie dzielnicy port morski stał się drugim portem w mieście[10]. Wówczas to Nowy Port zaczął rozwijać się jeszcze bardziej dynamicznie niż wcześniej. W 1831 Gdańsk nawiedziła epidemia cholery. Epidemia ta na terenie miasta rozpoczęła się na terenie Nowego Portu, gdzie zaczęli chorować na nią robotnicy[24].

W 1840 port w Nowym Porcie przestał oficjalnie istnieć jako osobny obiekt, gdyż został połączony z portem na Motławie. Dość istotnym impulsem do fuzji stała się ostra zima, która spowodowała odcięcie tradycyjnej drogi do portu na Motławie i konieczność przepływania przy nabrzeżu Nowego Portu (Martwą Wisłą)[25]. W latach 40. XIX wieku do Nowego Portu zaczęła docierać komunikacja publiczna. Powozy były własnością prywatną, ale kursowanie było kontrolowane przez miasto[26]. W tym samym czasie na terenie portu zadebiutowały parowe holowniki, które spowodowały znaczny wzrost przepustowości portu. W 1848 nastąpił bunt robotników portowych, którzy wcześniej holowali statki ręcznie. Władze miejskie zawiesiły działalność służb holownicznych. Holowniki wróciły jednak do służby już w 1849[25].

W 1855 katolicy otrzymali własny cmentarz u zbiegu ulic Wolności i Góreckiego, który funkcjonował tylko do 1886. W 1928 jego teren został przekształcony w park, a w latach 60. XX wieku na jego miejscu zbudowano betonowy obiekt usługowy. Nowy cmentarz katolicki został uruchomiony w 1866 przy ul. Góreckiego i funkcjonuje nadal (cmentarz w Nowym Porcie)[18]. W latach 20. XX wieku został powiększony w kierunku wschodnim[27].

Nieistniejący dworzec kolejowy w Nowym Porcie

W latach 1857–1858 zbudowano kościół, który obecnie jest własnością parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Jadwigi Śląskiej[28].

Kamienice Nowego Portu
Nowy Port na mapie z 1909

W latach 60. XIX wieku gdański port przeżywał trudności gospodarcze, związane z zaniedbaniami i niedoinwestowaniem. W petycji do władz władz pruskich stwierdzono, że w Prusach nie ma drugiego portu, który musi obsługiwać taką ilość statków (około 3000 rocznie) i jednocześnie byłby tak zaniedbany. Gdańska korporacja kupiecka żądała przesunięć środków inwestycyjnych z małych portów na terenie Pomorza Zachodniego na rzecz portu w Gdańsku. Mimo podwojenia żeglugi w Nowym Porcie, w latach 60. Port nie został rozbudowany[29]. Jedyną istotną inwestycją była wybudowana w 1867 linia kolejowa, łącząca centrum Gdańska z Nowym Portem (linia kolejowa nr 249)[30]. Linia kolejowa oprócz tego, że spowodowała możliwość całorocznej pracy przeładunkowej na kierunku ląd-statki, spowodowała też rozwój dzielnicy[29].

W 1891 zostały przyłączone grunty wsi Brzeźno (wokół Basenu Wolnocłowego)[17].

W 1891 w Nowym Porcie powstała pierwsza linia tramwajowa, łącząca Nowy Port (obecny przystanek kolejowy Gdańsk Brzeźno) z Brzeźnem. Linia ta nie była połączona z żadną inną gdańską linią tramwajową[31]. W 1894 otwarto latarnię morską, która oprócz wskazywania drogi okrętom i samolotom, posiadała kulę czasu umożliwiającą synchronizowanie zegarów[32]. W 1899 w Nowym Porcie powstały Gdańskie Tramwaje Elektryczne, będące filią drezdeńskiego Towarzystwa Akcyjnego Kummer. Połączono wówczas sieci tramwajowe, przez co Nowy Port zyskał połączenie tramwajowe z Wrzeszczem przez Brzeźno oraz linię łączącą Nowy Port ze Śródmieściem, przechodzącą przez obecne tereny stoczniowe. W 1899 wybudowano również zajezdnię, służącą do dziś[31].

Szczególnie dynamiczny okres w rozwoju dzielnicy przypada jednak na początek XX wieku. W latach 1902-1909 w Nowym Porcie powstało 126 nowych budynków mieszkalnych, głównie przeznaczonych dla robotników, szybciej budowano tylko w znacznie większym terytorialnie i ludnościowo Wrzeszczu (364 domy)[33]. W 1906 dzielnica została skanalizowana[19].

Podczas I wojny światowej produkcja przemysłowa Nowego Portu była podporządkowana celom militarnym, a dotychczasowy port handlowy został przekwalifikowany na port wojenny[19].

W 1919, na skutek kryzysu, jedna z linii tramwajowych do Nowego Portu została zawieszona na niemal cały rok[31].

1920–1945[edytuj]

Dawna łaźnia z 1905

Po wejściu w życie postanowień traktatu wersalskiego Gdańsk stał się wolnym miastem, port został przekazany w zarząd Rady Portu i Dróg Wodnych. Opuszczone przez wojsko koszary przy ul. Kasztanowej/Oliwskiej zostały 11 marca 1922 przyznane na własność rządowi polskiemu, który urządził w nich tzw. etap emigracyjny. W późniejszych latach w obiekcie tym znajdowało się wiele mieszkań zajmowanych przez obywateli polskich pracujących w Wolnym Mieście Gdańsku, świetlica Związku Polaków, szkoła podstawowa Macierzy Szkolnej, sala sportowa, Dom Harcerza oraz kaplica pw. Matki Boskiej Częstochowskiej, której rektorem był ks. Marian Górecki.

W 1928 zajezdnia w Nowym Porcie została zbudowana od podstaw i w tym kształcie istnieje bez większych zmian do dziś[31]. W 1929 przeniesiono torowisko z terenów stoczniowych na obecną ulicę Marynarki Polskiej – linia ta otrzymała taki przebieg, jaki ma obecnie[31].

1 września 1939 ostrzał z okrętu Schleswig-Holstein, cumującego w Nowym Porcie oraz z Latarni Morskiej rozpoczął II wojnę światową. Wielu Polaków mieszkających w dzielnicy zostało w tym dniu aresztowanych. Równocześnie władze niemieckie przejęły dawny kompleks koszarowy przy ul. Kasztanowej/Oliwskiej, gdzie powstał obóz przejściowy Nowy Port (Zivilgefangenenlager Neufahrwasser) oraz komenda obozów jenieckich, pod którą podlegały jeszcze dwa inne obozy na Pomorzu (do 31 marca 1940). W lutym 1945 z Nowego Portu rozpoczęła się ewakuacja niemieckiej ludności Gdańska[19].

30 marca 1945 do Nowego Portu wkroczyły wojska radzieckie. W wyniku działań wojennych port został doszczętnie zniszczony[19].

Morski Dom Kultury

1945–1989[edytuj]

W 1951 utworzono Szybką Kolej Miejską, obsługującą początkowo odcinek Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port[31].

7 listopada 1954, w 37. rocznicę rewolucji październikowej, został otwarty Morski Dom Kultury z kinem[34].

W 1961 w Nowym Porcie powstał Zespół Szkół Morskich, przekształcony w 1974 w Morskie Liceum Zawodowe, szkoła ta miała za zadanie kształcić przyszłych marynarzy[35]. W latach 60. zajezdnia Nowy Port została zmodernizowana[31].

W latach 70. gdańskie porty szybko się rozwijały, a wraz z nimi rozwijała się dzielnica portowa Nowy Port[35]. W 1984 latarnia morska przestała pełnić funkcję nawigacyjną[32].

Po 1989[edytuj]

15 grudnia 2002[36] lub w 2003 skrócono linię Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port, do przystanku Gdańsk Brzeźno. Linia ta została ostatecznie zamknięta w czerwcu 2004[37].

W 2004 latarnia morska w Nowym Porcie została otwarta dla zwiedzających[32].

W latach 2007-2009 zostały zbudowane Kamienice Magellana przy ul. Wyzwolenia (zespół dwóch trzypiętrowych budynków)[38].

Popularna za PRL restauracja i klub nocny "Wiking" w nowej rzeczywistości gospodarczej został zlikwidowany; obecnie w jego miejscu znajduje się sklep popularnej sieci sklepów dyskontowych.

W ostatnim czasie dzielnica zaczęła wzbogacać się w małe, plenerowe formy architektoniczne (drewniana rzeźba ryby pomuchel przy ul. Rybołowców oraz rzeźby lwa i lwicy na terenie Szkoły Podstawowej nr 55 przy ul. Wolności).

Transport i komunikacja[edytuj]

Komunikacja zbiorowa zaczęła docierać ze Śródmieścia do Nowego Portu w latach 40. XIX wieku, kiedy to do wprowadzono prywatną, ale regulowaną przez miasto komunikację powozową[26].

Kolej[edytuj]

Stacja kolejowa Gdańsk Nowy Port

Na terenie dzielnicy znajdują się dwie zamknięte stacje, obsługiwane wcześniej przez SKM w Trójmieście: Gdańsk Nowy Port i Gdańsk Brzeźno.

Linia do Nowego Portu powstała w 1867, początkowo łącząc stację czołową przy Dworcu Brama Nizinna przez tereny ówczesnej wsi Zaspa z nabrzeżem Kanału Portowego. Linia od początku obsługiwała zarówno przewozy towarowe, jak i pasażerskie. Przed 1938 stacja zmieniła nazwę z Neufahrwasser na Danzig Neufahrwasser[30], a stacja Brösen na Danzig Brösen[39].

W 1951 powstała szybka kolej miejska, która połączyła Nowy Port z Gdańskiem Głównym[36].

15 grudnia 2002[36] skrócono linię Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port do przystanku Gdańsk Brzeźno.

24 czerwca 2005 ostatecznie zlikwidowano linię Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port. O 18.55 odjechał ostatni pociąg z Gdańska Brzeźna. Przyczyną likwidacji tej linii była niska frekwencja, spowodowana konkurencją ze strony komunikacji miejskiej, a zwłaszcza tramwajów linii 10, 13 i 15[37]

Po likwidacji ruchu pasażerskiego linia jest używana w ruchu towarowym, obsługując port.

W 2006 rozebrano linię kolejową nr 722 prowadzącą do Nabrzeża Wiślanego w Porcie Gdańskim. Ruch pociągów na tej linii był bardzo uciążliwy dla mieszkańców, gdyż biegła ona przez tereny mieszkalne dzielnicy. Powodowało to, że mimo zachowania szczególnej ostrożności i jazdy z maksymalną prędkością 20 km/h dochodziło do kolizji z pociągami[40]. Zadanie rozebranej linii przejęła linia kolejowa z Zaspy Towarowej przez teren elektrociepłowni "Wybrzeże" do Nabrzeża Wiślanego, leżąca już poza terenem Nowego Portu.

Drogi krajowe[edytuj]

W Nowym Porcie, przy przystani promowej, rozpoczyna się droga krajowa nr 1. Droga ta przebiega ulicami Przemysłową, Oliwską, Rybołowców, Wolności, Marynarki Polskiej, a w przeciwnym kierunku, zamiast przez Rybołowców, prowadzi ulicą Władysława IV.

Tramwaje[edytuj]

Ul. Wolności

Na terenie dzielnicy znajduje się zajezdnia tramwajowa oraz dwie pętle uliczne. Do dzielnicy docierają: linia nr 5 z pętli Strzyża przez Wrzeszcz i Brzeźno, nr 7 z pętli Łostowice Świętokrzyska oraz nr 10 z przystanku Brętowo PKM przez Dworzec Główny. Torowisko na terenie dzielnicy ma kształt podwójnej pętli ulicznej o wspólnym odcinku na ulicy Wolności. Większa pętla wiedzie ulicami Rybołowców, Wolności, Władysława IV, Oliwską i korzystają z niej linie 5 i 7, mniejsza natomiast w stronę Letnicy ulicami Wolności, Władysława IV, Strajku Dokerów, Góreckiego i Marynarki Polskiej, przejeżdża nią linia 10.

Tramwaje elektryczne pojawiły się w Nowym Porcie już w XIX wieku[19]. Linie do Nowego Portu wielokrotnie zmieniały swój przebieg, obecny przebieg linii z centrum Gdańska został wytyczony w 1929. Zajezdnia posiada schemat, który bez większych zmian pochodzi z ostatniej modernizacji w latach 60[31].

Autobusy miejskie[edytuj]

Na terenie dzielnicy jeżdżą autobusy miejskie linii 148 (z Żabianki SKM) i 188 (z Zaspy SKM). Linia nr 148 łączy Nowy Port z Żabianką SKM. Jedzie przez Nowy Port ulicami Wyzwolenia, Marynarki Polskiej, Wolności (gdzie linia biegnie tą samą drogą co 188 i linie tramwajowe) i Władysława IV do zajezdni tramwajowej. Z powrotem linia prowadzi ulicami Władysława IV, Na Zaspę, Ks. Mariana Grójeckiego.

Linia nr 188 łączy Nowy Port z Zaspą SKM. Jedzie przez Nowy Port ulicami Oliwską, Rybołowców, Wolności (gdzie linia biegnie tą samą drogą co 148 i linie tramwajowe) i Władysława IV do zajezdni tramwajowej. Z powrotem linia biegnie ulicami Władysława IV, Na Zaspę.

Komunikację nocną zapewniają linie N2 (Nowy Port – Brzeźno – Wrzeszcz – Piecki – Łostowice Świętokrzyska) oraz N12 (Jasieńska – Migowo – Piecki – Suchanino – Dworzec Główny – Nowy Port – Brzeźno – Żabianka SKM).

Prom[edytuj]

Do 31 maja 2016, znajdujący się na terenie dzielnicy Szaniec Zachodni łączył z Twierdzą Wisłoujście i Szańcem Wschodnim samochodowo-pasażerski prom Wisłoujście[41].

Kultura i edukacja[edytuj]

Pomnik bł. Mariana Góreckiego, poświęcony 23 lutego 2002 na placu nazwanego jego imieniem w 2001

Galeria Sztuki Współczesnej NPS[edytuj]

W Nowym Porcie znajduje się Galeria Sztuki Współczesnej. Galeria działa od 6 maja 2009, powstała z inicjatywy Marcina Bildziuka[42]. Galeria funkcjonuje przy powstałym w 2008 Stowarzyszeniu Nowy Port Sztuki[43]. Od 2009 uczestniczy w projekcie Noc Muzeów. W 2010 w galerii miała miejsce wystawa Tadeusz Kantor Dziś są moje urodziny, zorganizowana w XX rocznicę śmierci artysty we współpracy z Cricoteką – Ośrodkiem Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora[44]

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj]

Na terenie Nowego Portu znajdują się trzy szkoły:[45]

  • IV LO Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 5 (liceum powstało w 1946, od 1999 w składzie ZSO nr 5)
  • Zespół Szkół Morskich im. Bohaterskich Obrońców Westerplatte
  • Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa (budynek Morskiego Domu Kultury)

Sport[edytuj]

Na terenie dzielnicy działa klub Portowiec Gdańsk, założony w 1957[46] i po 40-letniej przerwie reaktywowany w 2009. Klub posiada drużynę piłki nożnej, w sezonie 2010/11 występującą w A klasie[47]. Klub rozgrywa swoje mecze na boisku Zespołu Szkół Morskich[46].

Przed II wojną światową na terenie dzielnicy działały: FC Comet Neufahrwasser założony przed 1909, zlikwidowany przed 1914[48] oraz działający w latach 1919-1945 SV Neufahrwasser[49].

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

Morski Kościół Misyjny
Gdańsk, Morski Kościół Misyjny Niepokalanego Serca Maryi - fotopolska.eu (287257).jpg
Gdańsk, Morski Kościół Misyjny Niepokalanego Serca Maryi - fotopolska.eu (98231).jpg

Kościoły i zakony rzymskokatolickie[edytuj]

Teren dzielnicy znajduje się w granicach rzymskokatolickiej parafii pw. Św. Jadwigi Śląskiej[50]. Kościół parafialny został zbudowany w latach 1857–1858[28].

Przy ulicy Oliwskiej znajduje się Morski Kościół Misyjny pw. Niepokalanego Serca Maryi, użytkowany przez franciszkanów reformatów[51].

Rada Dzielnicy[edytuj]

Rada Dzielnicy liczy 15 radnych, a w jej władzach zasiadają[52]:

  • Przewodniczący Zarządu Maria Kordowska,
  • zastępca Przewodniczącego Zarządu Krystyna Kawecka,
  • Przewodniczący Rady Barbara Połoczańska,
  • zastępca Przewodniczącego Rady Zdzisława Małolepsza.

Siedziba Rady Dzielnicy znajduje się przy ul. Oliwskiej 53/55[53].

Przemysł[edytuj]

Przemysł w Nowym Porcie ma już mniejsze znaczenie niż przed 1945. W przeszłości działały tu rafineria cukru, fabryka melasy, browar Bierbrauerei Richard Fischer oraz gorzelnia. Większość zakładów przemysłowych została zlikwidowana[54].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Podział administracyjny Gdańska – Gdańsk – oficjalna strona miasta
  2. Dr F. Lorentz Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskim (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​)
  3. Marian Podgórski: Dzieje ośrodka portowego w Gdańsku przy dawnym ujściu Wisły (do 1945 roku). Gdańsk: Oficyna Gdańska, 1998, s. 44-49. ISBN 83-906717-2-7.
  4. Waldemar Nocny: Nowy Port : pierwsza brama Gdańska. Gdańsk: POLNORD-Wydawnictwo Oskar, 2005, s. 12. ISBN 83-89923-03-3.
  5. Nowyport w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa, 1886.
  6. Władysław Ludynia: Wybrzeże Gdańskie. Kraków: WSiP, 1974, s. 9.
  7. Władysław Ludynia: Wybrzeże Gdańskie. Kraków: WSiP, 1974, s. 23.
  8. Granice portu morskiego w Gdańsku są określone rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 1998 roku, zob. Dz.U. z 1998 r. Nr 146, poz. 960
  9. Mapa granic administracyjnych portu (pol.). Zarząd Morskiego Portu Gdańsk SA. [dostęp 2010-09-20].
  10. a b c d Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków: Rejestr zabytków nieruchomych (pol.). [dostęp 2016-11-03].
  11. spotyka się też datę 1905
  12. Dwór Fischera niszczeje i czeka na inwestora. trojmiasto.pl, 25 listopada 2011.
  13. Anna Dobiegała Palił się kolejny gdański zabytek. Tym razem Dwór Fischera w Nowym Porcie [dostęp 15.01.2014]
  14. MDK w Nowym Porcie: kiedyś serce dzielnicy, dziś bank i "powierzchnie do wynajęcia" (pol.). M.Gotard, Trojmiasto.pl. [dostęp 2010-09-20].
  15. Wyjątkowy dom z Nowego Portu trafił do rejestru zabytków. Strefa Historii, 1 listopada 2016. [dostęp 2016-11-02].
  16. Kapitalista, który robotnikom domy stawiał (pol.). M.Stąporek, Trojmiasto.pl. [dostęp 2010-09-20].
  17. a b c Jednostki morfogenetyczne Gdańska
  18. a b Cmentarz w Nowym Porcie
  19. a b c d e f g Nowy Port Info Historia Nowego Portu (pol.). nowyport.info.pl. [dostęp 2010-07-19].
  20. Tego na pewno nie wiecie: Najstarsza szkoła Wrzeszcza. trojmiasto.gazeta.pl, 23 czerwca 2012.
  21. Józef Stanielewicz: Stagnacja w handlu i żegludze. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 114. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  22. Edward Włodarczyk: Miejsce Gdańska w Państwie Pruskim. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 41. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  23. Janusz Ciemnołoński: Rozwój przestrzenny i demograficzny. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 12. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  24. Edward Włodarczyk: Kultura materialna i warunki życia ludności. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 174. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  25. a b Józef Stanielewicz: Stagnacja w handlu i żegludze. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 114-115. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  26. a b Edward Włodarczyk: Kultura materialna i warunki życia ludności. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 172. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  27. Cmentarz Św. Jadwigi Historia. zdiz.gda.pl.
  28. a b Archidiecezja Gdańska (pol.). [dostęp 2010-07-27].
  29. a b Józef Stanielewicz: Stagnacja w handlu i żegludze. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 144. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  30. a b Jarosław Woźny i Marek Potocki(red.): linia Gdańsk Nowy Port (pol.). kolej.one.pl. [dostęp 2010-09-10].
  31. a b c d e f g h hist_tram.pdf (pol.). [dostęp 2010-07-19].
  32. a b c Latarnia Morska Gdańsk-Nowy Port www.latarnia.gda.pl (pol.). latarnia.gda.pl. [dostęp 2010-08-19].
  33. Andrzej Romanow: Rozwój przestrzenny Gdańska. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 2: Gdańsk w ramach Cesarstwa Niemieckiego. Sopot: Lex, 1998, s. 248. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  34. MDK w Nowym Porcie: kiedyś serce dzielnicy, dziś bank i "powierzchnie do wynajęcia". historia.trojmiasto.pl, 9 sierpnia 2010.
  35. a b Zespół Szkół Morskich im. Bohaterskich Obrońców Westerplatte w Gdańsku: historia (pol.). zsmors.aplus.pl. [dostęp 2010-07-19].
  36. a b c Jarosław Woźny i Marek Potocki(red.): linia Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port (pol.). [dostęp 2010-09-11].
  37. a b Paweł Wróblewski. Pożegnanie Linii do Gdańska Brzeźna. „Koleje Dawniej i dziś”. 6/2005, s. 3–4. Warszawa: PPHU Mirage Hobby. ISSN 1234-5962. 
  38. Kamienice Magellana – Gdańsk. dom.trojmiasto.pl, 21 sierpnia 2012.
  39. Jarosław Woźny i Marek Potocki(red.): linia Gdańsk Nowy Port (pol.). kolej.one.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  40. Jarosław Woźny i Marek Potocki(red.): linia Gdańsk Zaspa Towarowa – Gdańsk Wiślany (pol.). kolej.one.pl. [dostęp 2010-08-18].
  41. Paweł Wojciechowski: Prom „Wisłoujście” odpłynął ostatni raz. wyborcza.pl, 31 maja 2016. [dostęp 2017-04-25].
  42. Łukasz Stafiej: Nowy Port Sztuki, czyli nowa galeria w Gdańsku – Wieści – MM Moje Miasto (pol.). mmtrojmiasto.pl. [dostęp 2010-07-26].
  43. Stowarzyszenie Nowy Port Sztuki: O stowarzyszeniu (pol.). nps.org.pl. [dostęp 2010-07-26].
  44. Nowy Port Info Sztuka wciąż popularna – relacja z Nocy Muzeów w Nowym Porcie (pol.). nowyport.info.pl. [dostęp 2010-07-26].
  45. Kuratorium Oświaty w Gdańsku: Kuratorium Gdańskie : Wykaz szkół i placówek : Szkoły ponadgimnazjalne (publiczne): Gdańsk i pow. gdański (pol.). kuratorium.gda.pl. [dostęp 2010-09-07].
  46. a b Skarb – Portowiec Gdańsk (pol.). www.90minut.pl. [dostęp 2010-09-03].
  47. KS Portowiec Gdańsk: KS Portowiec Gdańsk – News (pol.). ksportowiec.pl. [dostęp 2010-09-05].
  48. Początki futbolu w Gdańsku, czyli od FC Danzig do Lechii (pol.). trójmiasto.pl, 2010-04-15. [dostęp 2010-09-18].
  49. Fußball in Ostpreussen (niem.). beepworld.de. [dostęp 2010-09-18].
  50. Archidiecezja Gdańska: Archidiecezja Gdańska (pol.). www.diecezja.gda.pl. [dostęp 2010-07-26].
  51. Franciszkański Zakon Świeckich (FZŚ) – serwis Wspólnoty w Brodnicy – III Zakon św. Franciszka (pol.). [dostęp 2010-08-18].
  52. Rada Dzielnicy Nowy Port, bip.gdansk.pl [dostęp 2016-07-05] (pol.).
  53. Urząd Miasta Gdańska: Rada Osiedla Nowy Port – Gdańsk – Oficjalna strona miasta (pol.). gdansk.pl. [dostęp 2010-07-26].
  54. Aleksander Masłowski: Spacerkiem po dzielnicy: Miasto Nowy Port (pol.). mmtrojmiasto.pl, 15 marca 2010. [dostęp 2010-09-07].