Osowa (Gdańsk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Gdańska Osowa
Dzielnica Gdańska
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Miasto Gdańsk
W granicach Gdańska 1 stycznia 1973[1]
Powierzchnia 13,76 km²
Populacja (2016)
• liczba ludności

15 163[2]
• gęstość 1102 os./km²
Nr kierunkowy 58
Kod pocztowy 80-299
Plan Osowy
Plan Osowy
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Osowa
Osowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Osowa
Osowa
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Osowa
Osowa
Ziemia54°25′50″N 18°28′05″E/54,430556 18,468056
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Osowa (dawniej Osowa Góra, kaszb. Òsowô, niem. Espenkrug)[3]dzielnica w Gdańsku, położona w północno-zachodniej części miasta. Obecnie jest jedną z najludniejszych dzielnic położonych za obwodnicą Trójmiasta.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Osowa na mapie z 1901

Nazwę „Osowa” napotykamy już w 1659 w brzmieniu Espenkrug (Osowa Karczma). Owa karczma znajdowała się wśród drzew osik, zwanych niegdyś „osami” – stąd przydawka „osowa”. Inne określenie miejsca, od którego wywodzi się dzisiejsza Osowa to „Osowa Góra” (po kaszubsku – Osowo Góra). To określenie z kolei nawiązuje do „górzystego” krajobrazu terenów otaczających Osowę. Z czasem, najprawdopodobniej ze względu na niewygodę posługiwania się dwuczęściową nazwą miejscowości, drugi jej człon uległ zanikowi i pozostała przydawka „Osowa”. W takiej postaci nazwa utrwaliła się w dokumentach urzędowych.

Interesującym przejawem lokalnego folkloru jest, funkcjonujące w potocznym języku mieszkańców Osowej, kilka form odmiany nazwy osiedla. Jedni jadą „do Osowej” inni „do Osowy”, a część osób „na Osowę”. Część mieszkańców skłonna jest uważać, że mieszka „w Osowej” a inni, że „w Osowie” (odmiana rzeczownikowa i przymiotnikowa). W „Wykazie urzędowych nazw miejscowości w Polsce” (Warszawa 1981) figuruje tylko jedna odmiana „w Osowej” i taka obowiązuje w urzędach.

Położenie geograficzno-administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Szeregowa zabudowa Osowej
Centrum Handlowe Osowa
Ulica Wodnika

Dzielnica Osowa leży na północno-zachodnim krańcu Gdańska. Na północy graniczy z miastami Gdynią i Sopotem, natomiast na zachodzie z terenami gminy Żukowo. Od południa i wschodu Osowa sąsiaduje z innymi dzielnicami Gdańska - Matarnią oraz Oliwą.

Osowa leży na zachód od Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego i na wschód od dwóch jezior: Wysockiego i Osowskiego. Jej teren jest równinny, wysokość nad poziomem morza to ok. 140 m (stąd różnice temperatur w stosunku do dzielnic przybrzeżnych).

Ciekawostką jest klimat różniący się od tego panującego w dzielnicach tzw. dolnego tarasu. Amplituda roczna temperatur różni się o ok. 4 stopnie Celsjusza w stosunku do temperatur w dolnych częściach miasta. Zimy są mroźniejsze, a lato cieplejsze.[potrzebny przypis]

Zabudowę stanowią głównie domy jednorodzinne oraz zabudowy szeregowe. W nowszej części dzielnicy dominują niskie zabudowy blokowe.

Na terenie dzielnicy znajdują się dwa pomniki przyrody przy ul. Galaktycznej. Są to klon jawor o obwodzie 300 cm oraz grusza pospolita o obwodzie 222 cm przy powołaniu w 1988 roku[4].

 Osobny artykuł: Pomniki przyrody w Gdańsku.

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Morfogenetycznie Osowa zajmuje znacznie mniejszą powierzchnię i obejmuje osadę nad jeziorem Osowskim. Obszar współczesnej dzielnicy obejmuje również tereny innych osad i wsi, włączonych w granice miasta Gdańska w 1973 roku:

  • Wysoka – przed włączeniem do miasta była wsią sołecką[1]. Na jej miejscu powstało osiedle, obecnie stanowiące północną, największą część dzielnicy. Skrawek Wysokiej, będący terenem dawnej leśniczówki, został włączony do Gdyni i stanowi obecnie eksklawę na terenie Gdańska (patrz: Wysoka w Gdyni).
  • Barniewice – fragment wsi Barniewice, przyłączony do miasta. Stanowi południowo-zachodnią część dzielnicy.
  • Owczarnia – dawny dwór opacki, od 1951 państwowe gospodarstwo rolne[1], obecnie na jej terenie znajduje się węzeł drogowy z Obwodnicą Trójmiasta oraz leśniczówka, zlokalizowane na wschodnim krańcu dzielnicy
  • Kukawka – osiedle na północno-zachodnim skraju dzielnicy
  • Nowy Świat – fragment osady Nowy Świat, włączony w granice miasta, znajdujący się w południowo-zachodniej części dzielnicy

Dzisiejsza dzielnica w zdecydowanej większości należy historycznie do Wysokiej, jednakże od czasu przyłączenia tych terenów w granice administracyjne miasta nazwą Wysoka zaczęto nieprawidłowo określać wyłącznie skrawek należący do Gdyni.

Jednostki morfogenetyczne, znajdujące się na terenie dzielnicy Osowa, należą do okręgu historycznego Wyżyny[1].

Kalendarium Osowej[edytuj | edytuj kod]

  • 1220 – pierwsza wzmianka o istnieniu wsi Barniewice, należącej do księcia Świętopełka i podarowanej przezeń opactwu oliwskiemu;
  • 1245 – papież Innocenty IV zatwierdził posiadłości klasztorne cystersów; wśród 35 miejscowości, wymienionych w dokumentach znalazła się wieś Wissoka, rozciągająca się na terytorium dzisiejszej Osowy;
  • 1268 – według niektórych źródeł dopiero wówczas Wissoka przeszła w ręce cystersów w wyniku wymiany ziem z Zakonem krzyżackim;
  • do 1772 – Wissoka (zwana w późniejszym czasie kolejno: Wyszoka, Wysoka, Widtstock, Wittstock) wraz z częścią Jeziora Wysockiego znalazła się w posiadaniu oliwskich cystersów;
  • 1763 – po raz pierwszy w dokumentach klasztornych pojawiła się nazwa „Osowa” jako część nazwy karczmy (niem: Espenkrug, czyli Osowa Karczma), znajdującej się w pobliżu Wysokiej, stojącej przy wschodnim krańcu Jeziora Osowskiego;
  • 1772 – wynikiem I rozbioru Polski okolica przeszła pod administrację zaboru pruskiego (Królestwo Prus)
  • 1783 – nastąpiło upaństwowienie i parcelizacja ziemi klasztornej; Dawid Lietzau dzierżawcą Wysokiej, która wówczas liczyła 80 mieszkańców;
  • 1830 – właścicielem Wysokiej został rajca gdański, Fryderyk Wilhelm von Frantzius
  • 1861 – Wysoka została odziedziczona przez Karola Eilharda
  • 1867 – Wysoka liczyła 10 budynków mieszkalnych i 136 mieszkańców, natomiast wieś Osowa – 16 domów i 153 mieszkańców
  • po 1918 – wyznaczono obszar Wolnego Miasta Gdańsk, Wysoka znalazła się poza nim, wracając w granice Polski, tuż za ówczesną linią graniczną;
  • 1919 – na terenie Osowej powstała pierwsza – jednoklasowa szkoła podstawowa, której siedziba znajdowała się przy ul. Kielnieńskiej na terenie dzisiejszej hali sportowej;
  • 20 listopada 1921 – uruchomiono linię kolejową Gdynia – Kokoszki (linia kolejowa nr 235), a wraz z nią stacyjkę w Osowej (tereny dzisiejszej ul. Nowej i Komandorskiej);
  • 9 listopada 1930 – została oddana do eksploatacji nowa linia kolejowa tzw. magistrala węglowa i odcinek Osowa – Owczarnia oraz nowa stacja „Osowa”, zlokalizowana w innym miejscu niż poprzednia – nad jeziorem Wysockim;
  • 1939 – do szkoły w Osowej uczęszczało ok. 100 uczniów
  • 4 września 1939 – stanowiska obronne wokół Osowej opuściły nieliczne polskie pododdziały rezerwowe z formacji Obrony Narodowej, wycofując się w kierunku Chwaszczyna i Wielkiego Kacka, ówczesna wieś znalazła się pod okupacją niemiecką[5], z rąk Niemców giną nauczyciele, a szkoła zostaje spalona;
  • marzec 1945 – po walkach na przedpolach Gdyni Osowa została opanowana przez wojska radzieckie i następnie przywrócona w granice powojennej Polski;
  • 1947 – rozpoczęła się budowa nowej szkoły przy ul. Juraty;
  • 5 marca 1948 – rozpoczęła działalność siedmioklasowa szkoła podstawowa, do której uczęszczało ok. 100 uczniów i uczyło w niej 3 nauczycieli; w szkole mieściła się siedziba tzw. Uniwersytetu Powszechnego, Koła Gospodyń Wiejskich, chóru, prowadzone były kursy kształceniowe dla dorosłych, odbywały się pokazy kina objazdowego; kierownikiem szkoły został Władysław Raatz;
  • 1973 – włączeno tereny wsi Wysoka, Osowa oraz części Barniewic do Gdańska;
  • 1976 – powstała Przesypownia Cementu (obecnie skład producenta Grupy Ożarów SA), pierwszy „większy” zakład pracy w Osowej.
  • 1 września 1976 – nowy rok szkolny uczniowie osowskiej szkoły rozpoczęli z nowym dyrektorem: Krystyną Andersohn
  • 1979 – powstała jedna z najstarszych, „rdzennych” spółdzielni mieszkaniowych Osowej – LWSM „Osowa”[6], która obejmuje obszar 24 ha w granicach ulic: Sołdka, Szalupowej, Balcerskiego, Zatokowej, Wendy, Korsarzy, Siedleckiego i Barniewickiej;
  • po 1980 – działalność rozpoczęła SMLW im. Obrońców Wybrzeża (tzw. spółdzielnia wojskowa), której tereny obejmują ulice: Kielnieńska, Komety, Herkulesa, Bliźniąt, Feniksa, Perseusza, Cefeusza, Wodnika, Wegi, Jednorożca, Kasjopei, Syriusza, Bereniki;
  • 14 września 1980 – odbyła się pierwsza msza w Osowej – odprawiona przy drewnianym ołtarzu, na ściernisku przez Henryka Bietzke – proboszcza parafii Chrystusa Zbawiciela; kilka miesięcy później przy ul. Pegaza powstała kaplica parafialna. Marian Przykucki wmurował kamień węgielny pod budowę kościoła w parafii Chrystusa Zbawiciela;
  • 15 marca 1986 – odbyło się uroczyste, oficjalne otwarcie nowej szkoły – Zespołu Kształcenia i Wychowania nr 12 przy ul. Siedleckiego 14;
  • 1 września 1990 – Urszula Szarmach została nowym dyrektorem ZKiW nr 12 w Osowej;
  • 15 czerwca 1992 – Tadeusz Gocłowski dokonał uroczystej konsekracji świątyni, ołtarza i dzwonów oraz święci pomieszczenia biblioteki, salek katechetycznych i biura parafialnego parafii Chrystusa Zbawiciela w Gdańsku-Osowie;
  • 1993 – rozpoczął się proces przewłaszczania terenów i nieruchomości, należących do spółdzielni mieszkaniowych oraz uporządkowywania infrastruktury i przekazywania jej gminie;
  • 1995 – powstało Pomorskie Centrum Hurtowe Rënk;
  • 1998 – Przychodnia Rejonowa w Osowej rozpoczęła działalność w nowym budynku;
  • listopad 1998 – otwarcie Centrum Handlowego Osowa;
  • 1999 – w Osowej po sześcioletniej przerwie otwarto Komisariat Policji;
  • maj 2000 – Wiesław Szlachetka został proboszczem parafii pod wezwaniem św. Polikarpa Biskupa i Męczennika – nowej parafii w Gdańsku-Osowej;
  • 2000 – w Osowej powstała Rada Przyjaciół Harcerstwa, której założycielem był Mieczysław Czajkowski;
  • listopad 2001 – Tadeusz Gocłowski dokonał poświęcenia kaplicy parafialnej przy ul. Wodnika;
  • styczeń 2002 – nastąpiła prywatyzacja Przychodni Rejonowej w Osowej – powstał Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Nadmorskie Centrum Medyczne”;
  • 2003 – otwarto hurtownię Selgros Cash and Carry;
  • 1 września 2004 – otwarto nowy budynek - gimnazjum przy ul. Wodnika 57.
    • Zespół Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego nr 7 został rozwiązany. Funkcjonowały dwie placówki oświatowe: Szkoła Podstawowa nr 81 im. prof. Michała Siedleckiego, której dyrektorem została Mariola Cyranek; oraz Gimnazjum nr 33, którego dyrektorem została Marzena Majerowska.
  • 1 września 2005 – został oddany do użytku kompleks sportowy przy gimnazjum: boiska, duża sala gimnastyczna z zespołem mniejszych sal;
  • 2009 – otwarto salon Black Red White;
  • 2010 – utworzono XXIV Liceum Ogólnokształcące, mieszczące się wraz z Gimnazjum nr 33 przy ulicy Wodnika 57, tworząc Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2;
  • grudzień 2011 – został otwarty pierwszy Orlik w Osowej.
  • 2014 – został otwarty pierwszy sklep sieci marketów Lidl w Osowej.
    • została otwarta nowa wewnątrz-osiedlowa linia autobusowa 269.
    • rozpoczęto prace budowlane nad skateparkiem w Osowej.
  • 2015 – rozpoczęto prace przy budowie przystanku Pomorskiej Kolei Metropolitalnej w sąsiedztwie osowskiego dworca PKP.
  • 21 kwietnia 2017 - otwarcie basenu, powstałego kosztem 11 mln zł[7]. W październiku 2018 skorzystało z niego 9312 osób[8].

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Osowę przebiega obwodnica Trójmiasta będąca częścią drogi ekspresowej S6. Obwodnicę równolegle przecina droga wojewódzka nr 218. Łączy ona osiedle z główną arterią komunikacyjną Trójmiasta. Osiedle jest połączone z resztą miasta przy pomocy miejskich linii autobusowych i jednej linii centrum handlowego[9].

W Osowie znajduje się stacja kolejowa Gdańsk Osowa położona na linii kolejowej nr 201 Bydgoszcz-Kościerzyna-Gdynia. Odbywa się na niej ruch towarowy i pasażerski.

Na Osowę kursują autobusy Gdańskiej Komunikacji Miejskiej (ZTM Gdańsk):

  • Linia 169 - Oliwa Pętla Tramwajowa - Osowa Przesypownia
  • Linia 179 - Oliwa Pętla Tramwajowa - Osowa PKP
  • Linia 171 - Oliwa Pętla Tramwajowa - Gdynia Karwiny Tesco (przez Osowę)
  • Linia 210 - Orunia Gościnna (przez centrum, Dworzec Główny) – Osowa PKP

Ponadto do CH Osowa dostać się można bezpłatnym autobusem kursującym z przystanku Oliwa Pętla Tramwajowa o numerze 807.

Na Osowę dojeżdża także pociąg SKM (Szybka Kolej Miejska) kursujące po linii Pomorskiej Kolei Metropolitalnej w relacji Gdańsk Wrzeszcz - Gdynia Główna (przez Port Lotniczy), dzięki czemu Osowa skomunikowana jest bezpośrednio także z dzielnicami Kokoszki, Jasień, Brętowo, Strzyża oraz Wrzeszcz.

Rada Dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Rada Dzielnicy liczy 15 radnych, a w jej władzach zasiadają[10][11]:

  • Przewodniczący Zarządu – Bartosz Stefański,
  • Zastępca Przewodniczącego Zarządu – Stanisław Krzemiński,
  • Członek Zarządu Dzielnicy – Monika Bednarska,
  • Przewodniczący Rady Dzielnicy – Waldemar Karpiński,
  • Zastępca Przewodniczącego Rady Dzielnicy – Małgorzata Biernat.

Obiekty sakralne w Gdańsku Osowie[edytuj | edytuj kod]

W Gdańsku Osowie znajdują się dwa obiekty sakralne, należące do Kościoła Rzymskokatolickiego:

  1. Parafia pw. Św. Polikarpa przy Placu Św. Jana Apostoła 1. Parafia należy do Dekanatu Gdańsk Oliwa, Diecezji Pomorskiej. Jest parafią dla 4622 mieszkańców Osowy. Proboszczem Parafii jest ks. prałat dr Andrzej Penke (od 2014r.), a duszpasterstwo w parafii objęli także księża wikariusze - ks.. Robert Zieliński (od 2018r.) oraz ks.. Rafał Czaja (od 2016r.).
  2. Parafia pw. Chrystusa Zbawiciela przy ul. Pegaza 15. Parafia należy do Dekanatu Gdańsk Oliwa, Diecezji Pomorskiej. Proboszczem parafii jest ks. Wojciech Tokarz, natomiast posługę duszpasterską pełnią wikariusze - ks. Marek Górzyński, ks. Andrzej Molenda oraz ks. Henryk Bietzke.

Supermarkety oraz inne obiekty usługowe[edytuj | edytuj kod]

W Gdańsku Osowie znajduje się kilka sklepów wielkopowierzchniowych oraz kilka sklepów osiedlowych, m.in.:

  • Castorama
  • Biedronka (przy ul. Siedleckiego, Galaktycznej i Osowski Zakątek)
  • Black Red White
  • Lidl (przy ul. Jednorożca)
  • Polo Market (przy ul. Wodnika i Sopockiej).
  • Rossman (przy ul. Sopockiej, tworząc mini centrum handlowe z Polo Marketem, piekarnią oraz siłownią).
  • Pepco (przy ul. Jednorożca)

Ponadto w Gdańsku Osowie powstał skwer handlowy na skrzyżowaniu ul. Jednorożca i Koziorożca zwany „Czerwoną Torebką”, przy którym znajdziemy Żabkę, sklep mięsny „Gzella”, piekarnię Szydłowski, sklep zoologiczny „Karina” oraz sklep owocowo-warzywny i rybny.

W Gdańsku Osowie znajdziemy także kilka lokali gastronomicznych m.in. pizzeria włoska Trattoria Gusto, Sabrosso oraz Best Pub.

W części dzielnicy zwanej Owczarnią powstały supermarket Selgross Cash&Carry oraz Pomorska Hurtownia Kwiatowa „Renk”.

Na terenie Gdańska Osowy funkcjonuje Poczta Polska przy ul. Kielnieńskiej 125, z filią przy ul. Niedziałkowskiego oraz drugą, znajdującą się w supermarkecie Selgross.

W Osowej znajdziemy również placówkę medyczną „NCM Biwakowa” należącą do Gdańskiej sieci placówek medycznych „Nadmorskie Centrum Medyczne”, w której skorzystać można z podstawowej opieki medycznej (internista, pediatra, lekarz rodzinny) oraz specjalistycznej (chirurgia, stomatologia, ginekologia oraz rehabilitacja).

W Centrum Handlowym „Osowa” znajdującym się przy Obwodnicy Trójmiasta znajdziemy także supermarket Auchan oraz liczne punkty handlowo-usługowe (m.in. CCC, Rossman, Hebe, sklep zoologiczny, sklepy odzieżowe, pasmanterię, oddział banku Millenium czy cukiernię Sowa).

W Osowie funkcjonują prywatne gabinety lekarskie i weterynaryjne.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Jednostki morfogenetyczne Gdańska
  2. Podział administracyjny Gdańska, Biuletyn Informacji Publicznej – Urząd Miejski w Gdańsku [dostęp 2018-02-07].
  3. Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​)
  4. Wykaz i mapa lokalizacji pomników przyrody na terenie miasta Gdańska. [dostęp 15-06-2014].
  5. następnie została zaanektowana do III Rzeszy
  6. LWSM OSOWA Gdańsk | Spółdzielnia Mieszkaniowa „Osowa”. lwsmosowa.com. [dostęp 2015-07-08].
  7. Maciej Dzwonnik Nowa pływalnia w Gdańsku Osowej już otwarta. Prezentuje się świetnie!
  8. Miejskie baseny w Gdańsku świecą pustkami. Dlaczego nie chce nam się pływać?
  9. Jak do nas trafić?, chosowa.pl.
  10. Radni Dzielnicy, rada.osowa.com [dostęp 2019-04-13].
  11. I sesja nowej Rady Dzielnicy Osowa za nami!, osowa.com [dostęp 2019-04-12].