Osowa (Gdańsk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Gdańska Osowa
Dzielnica Gdańska
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Miasto Gdańsk
W granicach Gdańska 1 stycznia 1973[1]
Powierzchnia 13,76 km²
Populacja (2014)
• liczba ludności

14 419[2]
• gęstość 1065[2] os./km²
Nr kierunkowy 58
Kod pocztowy 80-299
Położenie na mapie Gdańska
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Osowa (dawniej Osowa Góra, kaszb. Òsowô, niem. Espenkrug)[3]dzielnica w Gdańsku, położona w północno-zachodniej części miasta.

Etymologia nazwy[edytuj]

Osowa na mapie z 1901
Dworzec Gdańsk Osowa

Nazwę "Osowa" napotykamy już w 1659 w brzmieniu Espenkrug (Osowa Karczma). Owa karczma znajdowała się wśród drzew osik, zwanych niegdyś "osami" – stąd przydawka "osowa". Inne określenie miejsca, od którego wywodzi się dzisiejsza Osowa to "Osowa Góra" (po kaszubsku – Osowo Góra). To określenie z kolei nawiązuje do "górzystego" krajobrazu terenów otaczających Osowę. Z czasem, najprawdopodobniej ze względu na niewygodę posługiwania się dwuczęściową nazwą miejscowości, drugi jej człon uległ zanikowi i pozostała przydawka "Osowa". W takiej postaci nazwa utrwaliła się w dokumentach urzędowych.

Interesującym przejawem lokalnego folkloru jest, funkcjonujące w potocznym języku mieszkańców Osowej, kilka form odmiany nazwy osiedla. Jedni jadą "do Osowej" inni "do Osowy", a część osób "na Osowę". Część mieszkańców skłonna jest uważać, że mieszka "w Osowej" a inni, że "w Osowie" (odmiana rzeczownikowa i przymiotnikowa). W "Wykazie urzędowych nazw miejscowości w Polsce" (Warszawa 1981) figuruje tylko jedna odmiana "w Osowej" i taka obowiązuje w urzędach.

Położenie geograficzno-administracyjne[edytuj]

Szeregowa zabudowa Osowej
Centrum Handlowe Osowa
Ulica Wodnika

Osowa jest północnym krańcem Gdańska. Na północy graniczy z Gdynią i Sopotem natomiast na zachodzie z terenami gminy Żukowo. Południowa część osiedla graniczy z Barniewicami i Klukowem. Ciekawostką jest, że na terenie Osowy istnieje osiedle-enklawa Wysoka należąca administracyjnie do Gdyni.

Osowa leży na zachód od Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego i na wschód od dwóch jezior: Jezioro Wysockie i Jezioro Osowskie. Jej teren jest równinny, wysokość nad poziomem morza to ok. 140 m (stąd różnice temperatur w stosunku do dzielnic przybrzeżnych).

Ciekawostką jest klimat różniący się od tego panującego w dzielnicach tzw. dolnego tarasu. Amplituda roczna temperatur różni się o ok. 4 stopnie Celsjusza w stosunku do temperatur w dolnych częściach miasta. Zimy są mroźniejsze, a lato cieplejsze.[potrzebny przypis]

Zabudowę stanowią głównie domy jednorodzinne oraz zabudowy szeregowe. W nowszej części dzielnicy dominują niskie zabudowy blokowe.

Na terenie dzielnicy rosną 2 pomniki przyrody przy ul. Galaktycznej. Są to klon jawor o obwodzie 300 cm oraz grusza pospolita o obwodzie 222 cm przy powołaniu w 1988 roku[4].

 Osobny artykuł: Pomniki przyrody w Gdańsku.

Położenie historyczne[edytuj]

Morfogenetycznie Osowa zajmuje jednak znacznie mniejszą powierzchnię i obejmuje tereny nad jeziorem Osowskim.

Dzisiejsza dzielnica w zdecydowanej większości należy historycznie do Wysokiej, jednakże od czasu przyłączenia tych terenów w granice administracyjne miasta nazwą Wysoka zaczęto nieprawidłowo określać skrawek należący do Gdyni. W potocznym języku część należąca do Gdańska stała się Osową.

Zarówno Osowa, jak i Wysoka, należą do okręgu historycznego Wyżyny[1].

Kalendarium Osowej[edytuj]

  • 1220 – pierwsza wzmianka o istnieniu wsi Barniewice, należącej do księcia Świętopełka i podarowanej przezeń opactwu oliwskiemu;
  • 1245 – papież Innocenty IV zatwierdził posiadłości klasztorne cystersów; wśród 35 miejscowości, wymienionych w dokumentach znalazła się wieś Wissoka, rozciągająca się na terytorium dzisiejszej Osowy;
  • 1268 – według niektórych źródeł dopiero wówczas Wissoka przeszła w ręce cystersów w wyniku wymiany ziem z Zakonem krzyżackim;
  • do 1772 – Wissoka (zwana w późniejszym czasie kolejno: Wyszoka, Wysoka, Widtstock, Wittstock) wraz z częścią Jeziora Wysockiego znalazła się w posiadaniu oliwskich cystersów;
  • 1763 – po raz pierwszy w dokumentach klasztornych pojawiła się nazwa "Osowa" jako część nazwy karczmy (niem: Espenkrug, czyli Osowa Karczma), znajdującej się w pobliżu Wysokiej, stojącej przy wschodnim krańcu Jeziora Osowskiego;
  • 1772 – wynikiem I rozbioru Polski okolica przeszła pod administrację zaboru pruskiego (Królestwo Prus)
  • 1783 – nastąpiło upaństwowienie i parcelizacja ziemi klasztornej; Dawid Lietzau dzierżawcą Wysokiej, która wówczas liczyła 80 mieszkańców;
  • 1830 – właścicielem Wysokiej został rajca gdański, Fryderyk Wilhelm von Frantzius
  • 1861 – Wysoka została odziedziczona przez Karola Eilharda
  • 1867 – Wysoka liczyła 10 budynków mieszkalnych i 136 mieszkańców, natomiast wieś Osowa – 16 domów i 153 mieszkańców
  • po 1918 – wyznaczono obszar Wolnego Miasta Gdańsk, Wysoka znalazła się poza nim, wracając w granice Polski, tuż za ówczesną linią graniczną;
  • 1919 – na terenie Osowej powstała pierwsza – jednoklasowa szkoła podstawowa, której siedziba znajdowała się przy ul. Kielnieńskiej na terenie dzisiejszej hali sportowej;
  • 20 listopada 1921 – uruchomiono linię kolejową Gdynia – Kokoszki (linia kolejowa nr 235), a wraz z nią stacyjkę w Osowej (tereny dzisiejszej ul. Nowej i Komandorskiej);
  • 9 listopada 1930 – została oddana do eksploatacji nowa linia kolejowa tzw. magistrala węglowa i odcinek Osowa – Owczarnia oraz nowa stacja "Osowa", zlokalizowana w innym miejscu niż poprzednia – nad jeziorem Wysockim;
  • 1939 – do szkoły w Osowej uczęszczało ok. 100 uczniów
  • 4 września 1939 – stanowiska obronne wokół Osowej opuściły nieliczne polskie pododdziały rezerwowe z formacji Obrony Narodowej, wycofując się w kierunku Chwaszczyna i Wielkiego Kacka, ówczesna wieś znalazła się pod okupacją niemiecką[5], z rąk Niemców giną nauczyciele, a szkoła zostaje spalona;
  • marzec 1945 – po walkach na przedpolach Gdyni Osowa została opanowana przez wojska radzieckie i następnie przywrócona w granice powojennej Polski;
  • 1947 – rozpoczęła się budowa nowej szkoły przy ul. Juraty;
  • 5 marca 1948 – rozpoczęła działalność siedmioklasowa szkoła podstawowa, do której uczęszczało ok. 100 uczniów i uczyło w niej 3 nauczycieli; w szkole mieściła się siedziba tzw. Uniwersytetu Powszechnego, Koła Gospodyń Wiejskich, chóru, prowadzone były kursy kształceniowe dla dorosłych, odbywały się pokazy kina objazdowego; kierownikiem szkoły został Władysław Raatz;
  • 1973 – włączeno tereny wsi Wysoka, Osowa oraz części Barniewic do Gdańska;
  • 1976 – powstała Przesypownia Cementu, pierwszy "większy" zakład pracy w Osowej.
  • 1 września 1976 – nowy rok szkolny uczniowie osowskiej szkoły rozpoczęli z nowym dyrektorem: Krystyną Andersohn
  • 1979 – powstała jedna z najstarszych, "rdzennych" spółdzielni mieszkaniowych Osowej – LWSM "Osowa"[6], która obejmuje obszar 24 ha w granicach ulic: Sołdka, Szalupowej, Balcerskiego, Zatokowej, Wendy, Korsarzy, Siedleckiego i Barniewickiej;
  • po 1980 – działalność rozpoczęła SMLW im. Obrońców Wybrzeża (tzw. spółdzielnia wojskowa), której tereny obejmują ulice: Kielnieńska, Komety, Herkulesa, Bliźniąt, Feniksa, Perseusza, Cefeusza, Wodnika, Wegi, Jednorożca, Kasjopei, Syriusza, Bereniki;
  • 14 września 1980 – odbyła się pierwsza msza w Osowej – odprawiona przy drewnianym ołtarzu, na ściernisku przez Henryka Bietzke – proboszcza parafii Chrystusa Zbawiciela; kilka miesięcy później przy ul. Pegaza powstała kaplica parafialna. Marian Przykucki wmurował kamień węgielny pod budowę kościoła w parafii Chrystusa Zbawiciela;
  • 15 marca 1986 – odbyło się uroczyste, oficjalne otwarcie nowej szkoły – Zespołu Kształcenia i Wychowania nr 12 przy ul. Siedleckiego 14;
  • 1 września 1990 – Urszula Szarmach została nowym dyrektorem ZKiW nr 12 w Osowej;
  • 15 czerwca 1992 – Tadeusz Gocłowski dokonał uroczystej konsekracji świątyni, ołtarza i dzwonów oraz święci pomieszczenia biblioteki, salek katechetycznych i biura parafialnego parafii Chrystusa Zbawiciela w Gdańsku-Osowie;
  • 1993 – rozpocząłsię proces przewłaszczania terenów i nieruchomości, należących do spółdzielni mieszkaniowych oraz uporządkowywania infrastruktury i przekazywania jej gminie;
  • 1995 – powstało Pomorskie Centrum Hurtowe Rënk;
  • 1998 – Przychodnia Rejonowa w Osowej rozpoczęła działalność w nowym budynku;
  • listopad 1998 – otwarto Centrum Handlowego Osowa;
  • 1999 – w Osowej po sześcioletniej przerwie otwarto Komisariat Policji;
  • maj 2000 – Wiesław Szlachetka został proboszczem parafii pod wezwaniem św. Polikarpa Biskupa i Męczennika – nowej parafii w Gdańsku-Osowej;
  • 2000 – w Osowej powstała Rada Przyjaciół Harcerstwa, której założycielem był Mieczysław Czajkowski;
  • listopad 2001 – Tadeusz Gocłowski dokonał poświęcenia kaplicy parafialnej przy ul. Wodnika;
  • styczeń 2002 – nastąpiła prywatyzacja Przychodni Rejonowej w Osowej – powstał Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Nadmorskie Centrum Medyczne";
  • 2003 – otwarto hurtowni Selgros Cash and Carry;
  • 1 września 2004 – otwarto nowy budynek gimnazjum przy ul. Wodnika 57.
    • Zespół Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego nr 7 został rozwiązany. Funkcjonowały dwie placówki oświatowe: Szkoła Podstawowa nr 81 im. prof. Michała Siedleckiego, której dyrektorem została Mariola Cyranek; oraz Gimnazjum nr 33, którego dyrektorem została Marzena Majerowska.
  • 1 września 2005 – został oddany do użytku kompleks sportowy przy gimnazjum: boiska, duża sala gimnastyczna z zespołem mniejszych sal;
  • 2009 – otwarto salon Black Red White;
  • 2010 – utworzono XXIV Liceum Ogólnokształcące, mieszczące się wraz z Gimnazjum nr 33 przy ulicy Wodnika 57, tworząc Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2;
  • grudzień 2011 – został otwarty pierwszy Orlik w Osowej.
  • 2014 – został otwarty pierwszy Lidl w Osowej.
    • została otwarta nowa wewnątrz-osiedlowa linia autobusowa 269.
    • rozpoczęto prace budowlane nad skateparkiem w Osowej.
  • 2015 – rozpoczęto prace przy budowie przystanku Pomorskiej Kolei Metropolitalnej w sąsiedztwie osowskiego dworca PKP.

Transport[edytuj]

Przez Osowę przebiega obwodnica Trójmiasta będąca częścią drogi ekspresowej S6. Obwodnicę równolegle przecina droga wojewódzka nr 218. Łączy ona osiedle z główną arterią komunikacyjną Trójmiasta. Osiedle jest połączone z resztą miasta przy pomocy miejskich linii autobusowych i jednej linii centrum handlowego[7].

W Osowie znajduje się stacja kolejowa Gdańsk Osowa położona na linii kolejowej nr 201 Bydgoszcz-Kościerzyna-Gdynia. Odbywa się na niej ruch towarowy i pasażerski.

Rada Dzielnicy[edytuj]

Rada Dzielnicy liczy 15 radnych, a w jej władzach zasiadają[8]:

  • Przewodniczący Zarządu Maciej Przybylski,
  • zastępca Przewodniczącego Zarządu Grzegorz Boros,
  • członek zarządu dzielnicy Maciej Juchniewicz,
  • Przewodniczący Rady Karol Ważny,
  • zastępca Przewodniczącego Rady Stanisław Krzemiński,
  • sekretarz Rady Paweł Bodakowski.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Jednostki morfogenetyczne Gdańska
  2. a b Podział administracyjny Gdańska - Gdańsk - oficjalna strona miasta
  3. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
  4. Wykaz i mapa lokalizacji pomników przyrody na terenie miasta Gdańska. [dostęp 15-06-2014].
  5. następnie została zaanektowana do III Rzeszy Niemieckiej
  6. LWSM OSOWA Gdańsk | Spółdzielnia Mieszkaniowa "Osowa". www.lwsmosowa.com. [dostęp 2015-07-08].
  7. Jak do nas trafić?. chosowa.pl.
  8. Radni Dzielnicy, rada.osowa.com [dostęp 2016-07-05].