Winiary (Poznań)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Poznania Osiedle Winiary
jednostka pomocnicza miasta Poznania
Ilustracja
Stara architektura Winiar (ul. Św. Leonarda 1 i 1a przy skrzyżowaniu z ul. Rejtana) w 2015 roku
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Miasto Poznań
SIMC 0969758
Zarządzający Robert Kołaczyk[1]
Powierzchnia 2,17 km²
Wysokość 91 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności

14 484
Nr kierunkowy (+48) 61
Tablice rejestracyjne PO
Położenie na mapie Poznania
Położenie na mapie
52°26′09,96″N 16°54′49,66″E/52,436100 16,913794
Portal Portal Polska
Zygmunt I Stary król polski zgadza się na wykup sołectwa we wsi Winiary oraz na włączenie tego sołectwa do majątku miejskiego
Winiary w końcu XIX w.
Winiary w początkach XX w.
Budowa szkoły na osiedlu Winiary (18 listopada 1989)
Kapliczka św. Józefa z 1859, na tym miejscu od 1979 - os. Winiary 10[2]
Zróżnicowana zabudowa - zespół kamienic i wysokościowce przy ulicy Piątkowskiej, blisko krzyżówki z alejami Solidarności (2013)
Centrum handlowe Poznań Plaza (12 listopada 2005)
Tramwaj typu Solaris Tramino obsługujący awaryjnie linię nr 5 na przystanku Wrzoska (2013)

Winiary – część miasta Poznania a zarazem jednostka obszarowa w Systemie Informacji Miejskiej[3] a także osiedle administracyjne w północnej części miasta.

Granice[edytuj]

Według Systemu Informacji Miejskiej jednostka obszarowa Winiary mieści się w granicach:

  • od wschodu: trasą PST;
  • od południa: ulicą Urbanowską;
  • od zachodu:na tyłach działek na ulicy Żródlanej, ulicą Szydłowską, Witosa, następnie Alejami Solidarności i ulicą Dojazd do ulicy Lutyckiej;
  • od północy: ulicą Lutycką i Lechicką.[3]

Osiedle Winiary graniczy:

Winiary są obszarem dość starym i historycznym. Nazwa pochodzi od niegdysiejszych wytwórni win istniejących na Winiarach. Winiary poza Trójpolem składają się z bloków (4 i 10 piętrowych) oraz kamienic (ulica Sokoła). Trójpole to zabudowa domów jednorodzinnych.

Historia[edytuj]

Dwie wsie o nazwie Winiary wymieniono w akcie lokacyjnym Poznania w 1253 roku. Pojawiają się jako podmiejskie villa vinitorum, czyli wieś winiarzy. Znajdowały się one wówczas na Wzgórzu Winiarskim. Swoją nazwę zawdzięczały winnicom rozłożonym na pobliskich wzgórzach; zachowały się one do lat 20. XIX wieku. Bliskość miasta miała duży wpływ na funkcjonowanie Winiar, a rozwój Poznania w XV i XVI wieku spowodował, że gospodarstwa winiarskie wykupywali zamożni kupcy poznańscy, którzy zakładali tam swoje folwarki.

Wieś, własność miasta Poznania, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[4].

Na początku XVIII wieku Winiary zostały spustoszone w wyniku działań wojennych, epidemii dżumy (17081710) oraz klęsk żywiołowych. W 1718 roku zdewastowane i niezaludnione Winiary nadal pozostawały w zasadzie całkowicie opustoszałe. Ich mieszkańcy zginęli bądź uciekli do innych, bardziej oddalonych od miasta Poznania wsi. Próba odbudowy Winiar podjęta przez Radę Miejska Poznania zakończyła się fiaskiem m.in ze względu na brak środków finansowych na zagospodarowanie wsi. Również oddanie Winiar wraz z Boninem w ośmioletnią dzierżawę Maciejowi Rzepeckiemu nie przyniosło znaczącej poprawy sytuacji w zrujnowanych Winiarach. W zaistniałej sytuacji miasto postanowiło sprowadzić osadników. Pomimo wielu starań władze miejskie nie mogły znaleźć nowych osadników ze względu na rozległość zniszczeń na Winiarach. W 1728 Winiary zostały oczynszowane co stanowiło sporą zachętę do osiedlania się w nich przez nowych gospodarzy. W latach 30. XVIII wieku udało się miejskim włodarzom sprowadzić jako osadników dla Winiar mieszkańców przeludnionych wsi pod Bambergiem. Początkowo było to zaledwie kilka rodzin bamberskich jednak z upływem czasu napływ osadników bamberskich relatywnie się zwiększał. Pierwsi z nich osiedlili się we wsi winiarskiej obok żyjących jeszcze nielicznych kmieci i zagrodników. Przybycie tzw. Bambrów do Winiar miało znaczy wpływ na odrodzenie się i dalszy rozwój tej podmiejskiej wsi. Miasto udzielając ze swej strony znacznych, początkowych ulg dla nowych osadników, ułatwiając wiele spraw oraz dostarczając pomoc m.in w postaci ziarna do zasiewów i do wypieku chleba, drewna na budulec i niewielkiej ilości pieniędzy, dokonało zaplanowanej i udanej w swych konsekwencjach inwestycji która zaowocowała pełną odbudową Winiar. Na obecne miejsce Winiary przeniosły w 1830 roku władze pruskie. Miało to związek z budową na Wzgórzu Winiarskim cytadeli.

W początkach XX wieku na terenie Winiar zamieszkiwało 34 gospodarzy, w tym czterech ogrodników, kowal i kołodziej. Funkcjonowały też dwa zajazdy i trzy wiatraki. W 1904 otwarto pierwszy sklep i zbudowano pierwszą studnię z pompą. W 1925 włączono wieś w granice administracyjne Poznania, ale zachowała ona wiejski charakter aż do lat II wojny światowej. Pola uprawne, łąki i pastwiska winiarskie sięgały aż do terenów Naramowic, Piątkowa i Sołacza[5].

Obszar Winiar w latach 1954–1990 należał do dwóch dzielnic Jeżyce oraz Stare Miasto. 3 sierpnia 1957 powstało na Winiarach drugie w Poznaniu (po staromiejskim) ognisko TKKF[6].

W 1994 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Powstańców Warszawy[7]. Następnie w 1997 r. utworzono Osiedle Winiary[8]. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 roku połączono osiedla administracyjne: Winiary oraz Osiedle Powstańców Warszawy w jedno Osiedle Winiary[9].

Liczba ludności przed 1945[edytuj]

Liczba ludności Winiar wynosiła:

  • w 1789 - 294
  • w 1871 - 716 osób,
  • w 1910 - 5189 osób (wraz z oddziałami wojskowymi koszarowanymi na Golęcinie),
  • w 1921 - 3965 osób (bez żołnierzy), w tym:
  • w 1921 według narodowości:
    • 3910 Polaków,
    • 52 Niemców,
    • 3 innych,
  • w 1925 - 4217 osób, w tym:
    • 4118 katolików,
    • 87 protestantów,
    • 6 wyznania mojżeszowego,
    • 6 innych wyznań[10].

Obiekty[edytuj]

Na terenie Winiar znajdują się m.in. następujące obiekty:

Ponadto od 1923 do okupacji niemieckiej istniał tu Pomnik poległych.

Kultura i nauka[edytuj]

Publikacje i wystawy[edytuj]

Winiarom poświęcony został numer 4 z 2008 Kroniki Miasta Poznania. We wrześniu 2013 w domu parafialnym przy kościele św. Stanisława Kostki urządzono wystawę Winiary jakie pamiętamy, na której zgromadzono fotografie i dokumenty z różnych kolekcji. Pokłosiem wystawy było wydanie w 2014 albumu Winiary jakie pamiętamy[11].

Gędźba[edytuj]

Koło Śpiewacze Gędźba powstało w 1923 z inicjatywy winiarskiego Towarzystwa Przemysłowców. Należało do Wielkopolskiego Związku Kół Śpiewaczych. Zrzeszało przede wszystkim młodzież. Występy odbywały się na boisku Sokoła przy ul. Piątkowskiej lub w ogrodach Urbanowa. Oprócz pieśni chóralnych prezentowano też tańce i przedstawienia teatralne, m.in. szczególnie okazale przygotowane z okazji dożynek. Oprócz repertuaru polskiego śpiewano pieśni cygańskie, żydowskie i węgierskie[12].

Chór parafialny[edytuj]

Pierwszy chór parafialny powstał w 1932 (data budowy kościoła). Był to chór chłopięco-męski. Pierwszym dyrygentem był Antoni Zygman (nauczyciel ze szkoły nr 17), w czerwcu 1939 zastąpiony przez organistę Jana Raweckiego. Niemcy chór oficjalnie rozwiązali, ale występował on jeszcze do 1941 (zamknięcie kościoła) nieoficjalnie podczas nabożeństw. Po 1945 dyrygenturę objął ponownie Jan Rawecki. Ożywienie chór przeżył po 1966, kiedy to jego działalność rozbudował ksiądz Janusz Piotrowski. W latach 1970-1976 dyrygenturę objął Andrzej Niedziałkowski. W 1979 powstał od podstaw chór Staszki stworzony przez proboszcza Janusza Szajkowskiego. Chór ten m.in. dwa razy występował w Rzymie przed papieżem Janem Pawłem II. Przetrwał do końca lat 80. XX wieku[13].

Szkoła[edytuj]

Przy skrzyżowaniu ulicy Winiarskiej z ulicą św. Stanisława znajdowała się szkoła nr 17, powstała w 1854. Początkowo była dwujęzyczna, ale z czasem język polski usunięto z programu nauczania (Kulturkampf), co było przyczyną strajku szkolnego w 1906. W okresie międzywojennym placówka dysponowała trzema budynkami w słabym stanie technicznym, aż do gruntownego remontu w latach 1931-1932 (w 1927 doprowadzono wodociąg, a w 1929 - elektryczność). W 1936 wizytował ją minister Wojciech Świętosławski. W czasie okupacji obiekt zamknięto. Pierwszy rok szkolny po wyparciu Niemców zainaugurowano 20 marca 1945. W 1951 szkoła zajęła pierwsze miejsce w Polsce w zdobywaniu odznak Bądź Sprawny do Pracy i Obrony. Od 1961 była placówką koedukacyjną (od 1929 tylko dla chłopców - dziewczęta uczyły się w nowej szkole na Boninie). Ostatnim rokiem szkolnym był 1976. Obiekt rozebrano, wraz z prawie całą zabudową ulicy, w 1979 w związku z realizacją Osiedla Winiary[14].

Poczta[edytuj]

Pierwszą placówkę pocztową na Winiarach otwarto w 1937 przy ul. Obornickiej 38. Została ona przeniesiona na ul. św. Leonarda 1 w dniu 26 lutego 1945 (był to urząd III klasy o numerze telekomunikacyjnym 12-50, a pierwszym jego naczelnikiem był Jan Płotnicki). Placówkę tą zlikwidowano w latach 80. XX wieku. Nową pocztę otwarto przy ul. Piątkowskiej 123[15].

Komunikacja miejska[edytuj]

W 1913 otwarto linię tramwajową nr 9 na Sołacz, z której korzystali m.in. mieszkańcy Winiar. Od 1925 linię wydłużono na Golęcin, co przybliżyło ten środek lokomocji do Winiar. O doprowadzenie tam tramwaju mieszkańcy nalegali już od czasu przyłączenia do miasta w 1925. Projekt zrealizowano 1 października 1935 - torowiska dotarły do Bonina wzdłuż ulicy Winiarskiej (bez pętli). Nowa linia nr 11 kursowała na Stary Rynek przez Most Teatralny i Plac Wolności (do 1940). Dziewiątka nadal kursowała na Golęcin. Po zniszczeniach wojennych i odbudowie trasa jedenastki uległa zmianie - kursowała ona do ul. Palacza. W 1956 końcówkę na Boninie zastąpiono pętlą pod kościołem św. Stanisława Kostki (niewielkie wydłużenie trasy). W latach 70. XX wieku zlikwidowano linię golęcińską, a w 1977 tramwaje docierały tylko do skrzyżowania ulic Wojska Polskiego i Wołyńskiej (9 i 11). W 1979 rozpoczęto budowę nowej trasy winiarskiej, którą otwarto 8 lutego 1980. Odtąd tramwaje docierają do pętli Piątkowska, tuż przed ulicą Lechicką[16]. Do pętli tej docierają od kilkudziesięciu lat tramwaje linii 9 i 11 (w pewnych okresach, jako linie stałe, kursowały tu także linie 17 i 24). W różne rejony Winiar można dotrzeć także autobusami linii 60, 64, 68, 69, 72, 76, 78, 82, 83, 87, 91, 93 i 95.

Siedziba Rady Osiedla[edytuj]

Adres rady osiedla
Szkoła podstawowa nr 27, os. Winiary 2[1].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b WINIARY
  2. Joanna i Jerzy Sobczakowie, Poznań - kapliczki przydrożne, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2010, ss.20-21, ​ISBN 978-83-7503-112-6
  3. a b System Informacji Miejskiej - Mapa Jednostek Obszarowych. Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu. [dostęp 2017-11-27].
  4. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 43.
  5. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.8, ​ISBN 978-83-63685-34-8
  6. red. Ryszard Wieczorek, 30 lat poznańskiego TKKF 1957-1987, TKKF Poznań, 1987, s.12
  7. Uchwała Nr 10/II/94 Rady Miasta Poznania z dnia 7 lipca 1994 r. w sprawie powołania Osiedla Powstańców Warszawy
  8. Uchwała Nr LXV/478/II/97 Rady Miasta Poznania z dnia 16 grudnia 1997 r. w sprawie utworzenia Osiedla Winiary w Poznaniu
  9. uchwała nr LXXV/1056/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 6 lipca 2010r. (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r. Nr 180, poz. 3354)
  10. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.9, ​ISBN 978-83-63685-34-8
  11. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.5-6, ​ISBN 978-83-63685-34-8
  12. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.143, ​ISBN 978-83-63685-34-8
  13. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.132-139, ​ISBN 978-83-63685-34-8
  14. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.86-87, ​ISBN 978-83-63685-34-8
  15. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.40-63, ​ISBN 978-83-63685-34-8
  16. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.78-81, ​ISBN 978-83-63685-34-8

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]