Antyfaszyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Flaga Arditi del Popolo, przedstawiająca fasces (symbol faszyzmu) rozcinaną toporem.

Antyfaszyzm – ruch głoszący sprzeciw wobec ideologii i praktyki faszyzmu. Powstał z inspiracji środowisk lewicowych w latach 20. XX wieku, początkowo głównie we Włoszech (m.in. organizacja Arditi del Popolo). W latach 30. powstał w Niemczech lewicowy ruch Antifa, z kolei w Hiszpanii idee sprzeciwu wobec faszyzmu reprezentowali ochotnicy z Brygad Międzynarodowych. Walkę o usunięcie z życia publicznego praktyk faszyzmu, ogłosili w Grecji, w latach 1946–1949, partyzanci DSE[1].

Odrodzenie ruchu antyfaszystowskiego nastąpiło w Europie Zachodniej w latach 70. i 80. XX wieku jako sprzeciw wobec postępów neofaszyzmu i neonazizmu[2].

Antyfaszyzm łączy się zazwyczaj z działalnością przeciwko innym ideologiom czy tendencjom uznawanym jako dyskryminujące – rasizmowi, szowinizmowi czy nacjonalizmowi, a współcześnie również przeciw seksizmowi i homofobii[3].

Historia antyfaszyzmu na świecie[edytuj | edytuj kod]

Tak jak większość ruchów faszystowskich, również ruchy antyfaszystowskie najczęściej występowały w Europie, choć mianem antyfaszystów nazywano także polityków i działaczy sprzeciwiających się pobłażliwej, a nawet przyjaznej polityce Stanów Zjednoczonych wobec Włoch Mussoliniego i III Rzeszy[4].

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Gino Lucetti, anarchista, jeden z członków arditi, niedoszły zabójca Mussoliniego, który w 1926 rzucił bombą w jego samochód

Włochy, jako kraj, z którego wywodzi się faszyzm, były też ojczyzną sprzeciwu wobec niego. Ruch ten od początku nie stronił od przemocy – w większości miał charakter bojówek robotniczych, które walczyły z odznaczającymi się brutalnością Czarnymi Koszulami. Początkowo ruch ten związany był z głównym nurtem ruchu robotniczego – Włoską Partią Socjalistyczną (PSI) i związkami zawodowymi, jednak po tym jak PSI 3 sierpnia 1921 zawarło "rozejm" z Narodową Partią Faszystowską, a inne ruchy (związki zawodowe oraz Włoska Partia Komunistyczna) postanowiły ograniczyć się do działań ściśle legalnych i pokojowych, przeciwne tej polityce grupy milicji robotniczych sformowały organizację Arditi del popoloLudowych Szturmowców (arditiwłoskie określenie elitarnych jednostek szturmowych).

Pamiątkowa tablica ku czci Danilo Zelena, jednego z liderów TIGR.

Organizacja ta została jednak pozbawiona wszelkiego wsparcia politycznego. Partia Socjalistyczna i związki odmówiły uznania Arditi del popolo za wspólną antyfaszystowską milicję, a Partia Komunistyczna zakazała swoim członkom jednoczesnego członkostwa w niej, organizując własną milicję, której działania były jednak znikome, z racji przyjęcia wspomnianej wcześniej strategii legalizmu[5]. Za potępienie Arditi, włoscy komuniści byli krytykowani w Kominternie, a także przez samego Lenina, który m.in. opublikował w Prawdzie artykuł popierający ruch Arditi, a krytykujący politykę Amadeo Bordigi, ówczesnego lidera PCI.

Mimo pewnych sukcesów, które odnieśli Arditi (m.in. na barykadach Parmy, gdzie w sierpniu 1922 grupa 350 arditi, na czele z jednym z założycieli ruchu, Guido Picellim, dzięki pomocy lokalnych robotników, powstrzymała próbę "zajęcia" miasta przez kilkunastotysięczną grupę Czarnych Koszul, dowodzonych m.in. przez Italo Balbo, późniejszego marszałka lotnictwa[6]) ruch, pozbawiony poparcia pozostałych organizacji opozycyjnych, był stopniowo rozbijany przez zabójstwa i aresztowania przywódców i działaczy i de facto zanikł do 1924, choć w późniejszym okresie nawiązywali do niego m.in. partyzanci w okresie II wojny światowej. W środowisku uchodźców powstała organizacja Giustizia e Libertà, działacze ugrupowania początkowo prowadzili głównie działalność propagandową, jej działacze walczyli przeciwko frankistom w czasie wojny domowej w Hiszpanii. W 1943 organizacja zaczęła formować własne oddziały partyzanckie walczące przeciwko Włoskiej Republice Socjalnej.

W późniejszym okresie ruch antyfaszystowski występował między innymi wśród zamieszkujących północno-wschodnie Włochy mniejszości chorwackiej i słoweńskiej[7][8]. W latach 1927–1941 działała tam ich wspólna organizacja TIGR (skrót od nazw miast i regionu Triest, Istria, Gorycja i Rijeka), prowadząca m.in. działalność partyzancką (sabotaż, napady na włoskie wojsko i organizacje faszystowskie) i terrorystyczną (w 1938 organizacja przygotowywała zamach na Benita Mussoliniego, który został w ostatniej chwili odwołany)[9][10]. Ruch został ostatecznie rozbity w 1941 r. przez OVRA, czyli włoski kontrwywiad polityczny, a pozostali jego członkowie dołączyli w większości do Frontu Wyzwolenia Ludu Słoweńskiego.

Ruch antyfaszystowski w Polsce[edytuj | edytuj kod]

II RP[edytuj | edytuj kod]

Ruch antyfaszystowski w Polsce ma swoje początki już w latach 20. XX wieku. W tym czasie najliczniejsze środowiska antyfaszystowskie były skupione w szeregach Polskiej Partii Socjalistycznej oraz organizacjach komunistycznych i anarchistycznych. Również socjaliści z żydowskiej partii Bund zdecydowanie występowali z pozycji internacjonalistycznych przeciwko grupom faszystowskim i faszyzującym takim jak np. Związek Faszystów.

Do głównych działań antyfaszystowskich należała ochrona wieców i demonstracji (także pochodów pierwszomajowych) przed atakami. Początkowo zajmowały się tym oddziały milicji PPS oraz inne organizacje o charakterze bojówek, natomiast w latach 30. XX wieku rozwój działalności organizacji faszyzujących oraz nacjonalistycznych spowodował zjednoczenie tego typu ruchów w tzw. Akcję Socjalistyczną. W jej szeregi weszli działacze milicji PPS, OM TUR, Czerwonego Harcerstwa i innych organizacji lewicowych. Ochroną wieców komunistycznych zajmowali się członkowie Wydziału Wojskowego KPP.

"Czerwoni kosynierzy" w 1939 r.

Część działaczy ruchu antyfaszystowskiego, szczególnie tych związanych z KPP (m.in. Karol Świerczewski) wzięło udział w hiszpańskiej wojnie domowej, gdzie walczyli po stronie rządu republikanów. Działali oni głównie w szeregach Brygad Międzynarodowych (m.in. w polskim Batalionie im. Jarosława Dąbrowskiego). W roku 1938 w Łodzi odbył się III Kongres Organizacji Postępowych gdzie omawiano sposoby walki z reżimami autorytarnymi,faszystowskimi. W kongresie brali udział przedstawiciele wielu polskich, żydowskich, białoruskich, ukraińskich i niemieckich środowisk lewicowych, reprezentujących narody zamieszkujące w II RP.

Na początku II wojny światowej działacze antyfaszystowscy, m.in. członkowie Akcji Socjalistycznej czy Klasowych Związków Zawodowych zasilali szeregi Robotniczej Brygady Obrony Warszawy oraz Gdyńskich kosynierów (zwanych również czerwonymi kosynierami). W okresie okupacji antyfaszyści walczyli w szeregach wielu organizacji podziemnych takich jak Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa, Robotnicza Partia Polskich Socjalistów, Polska Armia Ludowa, Gwardia Ludowa, Żydowska Organizacja Bojowa, Blok Antyfaszystowski, Antyfaszystowska Organizacja Bojowa, Związek Syndykalistów Polskich czy Syndykalistyczna Organizacja "Wolność".

Logo kampanii społecznej Muzyka Przeciwko Rasizmowi

PRL[edytuj | edytuj kod]

W Polsce Ludowej faszyzm jak i partie odwołujące się do jego elementów były całkowicie nielegalne oraz zwalczane przez państwo.

III RP[edytuj | edytuj kod]

Po roku 1989 ruch antyfaszystowski odrodził się jako reakcja na rozwój organizacji nacjonalistycznych, rasistowskich i faszyzujących, takich jak Polska Wspólnota Narodowa, Polski Front Narodowy (wraz z młodzieżówką/bojówką Legion Młodych), oskarżanych o stosowanie przemocy. Pierwszą większą organizacją była polska sekcja międzynarodowej Radykalnej Akcji Antyfaszystowskiej (RAAF), rekrutująca się głównie spośród członków organizacji anarchistycznych.

RAAF pozostaje obecnie (ze względu na akceptację dla użycia przemocy) na marginesie polskiego ruchu antyfaszystowskiego, który skupia się na akcjach legalnych, takich jak pikiety, kontrdemonstracje, wykłady czy konferencje. Do największych organizacji antyfaszystowskich należy Antifa[11], a także Stowarzyszenie "Nigdy Więcej" (organizujące akcje takie jak Muzyka Przeciwko Rasizmowi czy Wykopmy rasizm ze stadionów)[12].

Antyfaszyści organizują także marsze, blokady przemarszów skrajnej prawicy. W 2012 roku po serii ataków neonazistów w których zostali pobici zagraniczni studenci, osoby o innym niż białym kolorze skóry (także ze skutkiem śmiertelnym), napadach na mieszkania antyfaszystów i próbach podpalenia mieszkania rodziny polsko-pakistańskiej, próby podpalenia Centrum Kultury Muzułmańskiej czy pobić i napadów z nożami i maczetami w Białymstoku zorganizowano antyfaszystowski marsz z udziałem kilkuset osób[13][14]. Podobny marsz odbył się również w Katowicach[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Odnośna część przysięgi DSE: "...przelewać moją krew i oddać moje własne życie, by (...) zniszczyć ostatni ślad faszyzmu..."
  2. Internacjonalista: Antyfaszyzm i antyrasizm
  3. Czarny Sztandar: Blokowaliśmy - blokujemy - blokować będziemy!
  4. Philip L. Gianos: Politics and politicians in American film. Greenwood Publishing Group, 1998, s. 62.
  5. Antonio Sonnessa: Working Class Defence Organization, Anti-Fascist Resistance and the Arditi Del Popolo in Turin, 1919-22 (wł.). W: European History Quarterly, Vol. 33, No. 2, 183-218\ [on-line].
  6. Barricate a Parma – strona upamiętniająca wydarzenie (wł.).
  7. Milica Kacin Wohinz, Jože Pirjevec: Storia degli sloveni in Italia : 1866-1998. Wenecja: Marsilio, 1998.
  8. Milica Kacin Wohinz: Narodnoobrambno gibanje primorskih Slovencev : 1921-1928. Triest: Wydawnictwo Prasowe Triestu, 1977.
  9. Milica Kacin Wohinz: Prvi antifašizem v Evropi. Lipa: Koper, 1990.
  10. Mira Cenčič: TIGR : Slovenci pod Italijo in TIGR na okopih v boju za narodni obstoj. Lublana: Mladinska knjiga, 1997.
  11. Centrum Informacji Anarchistycznej: Antifa nie narodowa
  12. Nigdy Więcej - Stowarzyszenie Grupa Anty-Nazistowska
  13. Manifestacja antyfaszystowska w Białymstoku
  14. Krok po kroku faszyści won z Białegostoku! - relacja
  15. 14.04, Katowice- Wiec Antyrasistowski

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Historia ruchu robotniczego. Towarzystwo Wydawnicze Rój, 1938.
  • Jerzy Holzer: PPS. Szkic Dziejów. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1977, seria: Omega.
  • Marian Eckert: Historia polityczna Polski lat 1918-39. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1985.