Homofobia
Z Wikipedii
Homofobia (od słów "homoseksualizm" i "fobia" z gr. φόβος phóbos = strach) – irracjonalny lęk przed zetknięciem się z przedstawicielami mniejszości seksualnych[1][2], wstręt, nienawiść[3], wrogość wobec tych osób[4] lub dyskryminowanie ich ze względu na orientację psychoseksualną[5][6][7][8] lub uznawanie heteroseksualizmu za jedyną akceptowalną orientację seksualną[3].
Osobę uprzedzoną wobec osób o orientacji homoseksualnej nazywa się homofobem. Natomiast głoszenie treści lub poglądów szerzących uprzedzenie wobec takich osób – homofobicznymi lub antygejowskimi (z ang. antigay)[9]. Termin w znaczeniu zbliżonym do obecnego zaczął funkcjonować w języku angielskim od 1969 roku, gdy został użyty przez amerykański tygodnik Time[10]. Pierwszym uczonym, który wprowadził go do dyskursu naukowego, był George Weinberg. Parlament Europejski 18 stycznia 2006 w rezolucji "w sprawie homofobii w Europie" stwierdził "homofobię można zdefiniować jako nieuzasadniony lęk i niechęć wobec homoseksualizmu oraz osób homoseksualnych, biseksualnych i transseksualnych, oparte na uprzedzeniach podobnie jak rasizm, ksenofobia, antysemityzm i seksizm"[11].
Homofobią określa się zarówno antyspołeczne uprzedzenie awersyjne względem osób homoseksualnych jak i samo zaburzenie lękowe, którego obiektem lękowym są te osoby. Jak zauważa Logan, Schiffman to pierwsze jest bardziej dominujące wśród homofobów, zaś drugie w postaci zaburzenia lękowego (fobii) występuje rzadko[12][13].
Spis treści |
Kontrowersje
Teoretycy queer krytykują wyjaśnianie marginalizacji mniejszości seksualnych przez homofobię rozumianą jako niechęć czy nienawiść względem osób homoseksualnych. Koncentracja na pojęciu homofobii bazuje na przekonaniu, że problem wykluczenia społecznego osób LGBT wynika z partykularnych postaw jednostek społeczeństwa. Tymczasem, jak uważają, wynika ona z heteronormatywności kultury. Marginalizacja nie jest problemem spowodowanym uprzedzeniami przejawianymi przez indywidualne osoby, lecz wynika z uwarunkowań kulturowych. W związku z tym walka z wykluczeniem nie powinna polegać na walce z poszczególnymi homofobami, lecz na walce z opresywnymi mechanizmami przemocy, sankcjonowanymi przez kulturę[14].
NARTH, amerykańska organizacja ustosunkowana negatywnie do homoseksualizmu, stwierdziła, że termin "homofobia" jest często używany nieodpowiednio, na opisanie każdej osoby, która sprzeciwia się zachowaniom homoseksualnym opierając się na moralnych, psychologicznych czy medycznych podstawach"[15].
Homofobia, oprócz zaburzenia lękowego, może być także rozumiana jako uprzedzenie społeczne. Niektórzy badacze preferują w związku z tym nazwę "homouprzedzenie", twierdząc, że termin zawierający cząstkę "fobia" jest nieadekwatny do opisu uprzedzenia społecznego[16]. Zaproponowano także inne określenia: homonegatywizm, heteroseksizm[17].
Homofobia a patopsychologia
Homofobia jako zaburzenie lękowe
| ICD-10 |
| Homofobia (izolowana postać fobii) |
| Kod ICD-10F40.2
|
| DSM IV |
| Homofobia (fobia specyficzna) |
| Kod DSM IV300.2.9
|
|
|
Badania nad zaburzeniami lękowymi związanymi z percepcją homoseksualności rozpoczęły się na przełomie lat 60. i 70. XX w. Sam termin homofobia został wprowadzony do dyskursu naukowego przez psychologa George'a Weinberga w książce Society and the Healthy Homosexual, wydanej na rok przed skreśleniem homoseksualizmu z listy chorób i problemów zdrowotnych DSM[18].
Weinberg pod nazwą homofobia opisał obsesyjny lęk przed zetknięciem się z osobami homoseksualnymi, lęk przed własnym homoseksualizmem oraz byciem skategoryzowanym jako osoba homoseksualna. Homofobia w takim rozumieniu stanowi partykularny rodzaj fobii izolowanej na równi z innymi fobiami np. gatofobii (lęk przed kotami), czy arachnofobii (lęk przed pająkami)[19].
Oprócz samego zjawiska lęku homofobia dotyczy także agresywnych reakcji lękowych skierowanych przeciwko osobom homoseksualnym oraz homoseksualności jako cechy. Przykładem mogą być tu rozmaite ataki na mniejszości seksualne: mowa nienawiści, czy nawet zbrodnie nienawiści. Osoba homofobiczna przejawia wysokie wyniki na skali poczucia zagrożenia ze strony obiektu lękowego, twierdząc, że dąży on do jej unicestwienia, unicestwienia jej rodziny lub wręcz całego społeczeństwa, cywilizacji[20].
Jak wykazują badania psychologiczne, ryzyko wystąpienia homofobii zwiększa się wraz z wysokimi wynikami na skali F (faszyzm) autorytarnego zaburzenia osobowości[21].
Homofobia zinternalizowana
| ICD-10 |
| Homoseksualizm egodystoniczny |
| Kod ICD-10F66.1.1
|
| DSM IV |
| Homofobia zinternalizowana (inne zaburzenie seksualne) |
| Kod DSM IV302.9
|
|
|
Homofobia zinternalizowana (inne nazwy: homofobia egodystoniczna, homoseksualizm egodystoniczny[22], homoseksualizm odrzucany przez ego) to stan, w którym jednostka wykazuje silne postawy antyspołeczne względem osób homoseksualnych przy obecności własnego, tłumionego homoseksualizmu[23]. Jednostka nie akceptuje swojej orientacji psychoseksualnej i poprzez przejawianie intensywnych zachowań agresywnych względem homoseksualistów próbuje udowodnić sobie oraz otoczeniu, że jest heteroseksualna. Zinternalizowani homofobi uwewnętrznili antyspołeczne uprzedzenia względem homoseksualizmu, które ujawniają się także przeciw ich własnej orientacji. W wielu przypadkach wypieranie homoseksualizmu jest tak silne, że jednostka może nie uświadamiać sobie faktu, że jest homoseksualna[24].
Amerykańscy psychologowie przeprowadzili eksperyment[25][26], w którym podzielili badanych mężczyzn na dwie grupy zgodnie z wynikami na skali homofobii - do jednej grupy trafili mężczyźni deklarujący postawy homofobiczne, do drugiej mężczyźni ich nie przejawiający. Następnie uczestników poddano pletyzmografii prąciowej, badającej reakcję na materiały erotyczne. Okazało się, obie grupy reagowały podnieceniem seksualnym na pornografię heteroseksualną i homoseksualną z udziałem kobiet. Natomiast pornografia homoseksualna z udziałem mężczyzn była podniecająca tylko dla homofobicznych mężczyzn. Po badaniu zadano uczestnikom pytanie, czy przedstawiona pornografia gejowska była dla nich w jakiś sposób podniecająca. Przedstawiciele obu grup, także homofobicznej, pomimo pozytywnych wyników pletyzmograficznych, odpowiedzieli, że treści te nie były dla nich podniecające. Psychologowie postawili wniosek, że homofobi nie uświadamiają sobie swoich impulsów homoseksualnych ze względu na mechanizm obronny wyparcia.
Leczenie homofobii zinternalizowanej obejmuje przede wszystkim terapię afirmatywą, zakładającą pracę nad przekonaniami, której celem jest redukcja napięcia między pragnieniami seksualnymi a uwewnętrznionymi postawami antyspołecznymi[27]. Terapeuci zalecają stworzenie przyjaznego, akceptującego środowiska, pozbawionego negatywnych osądów wartościujących, które byłoby przeciwwagą dla uprzedzeń i wykluczenia, z jakimi osoby homoseksualne stykają się na co dzień[28]. Warunkiem skutecznej terapii jest uwolnienie się pacjenta od przekonania, że jego orientacja psychoseksualna jest czymś gorszącym, wstydliwym, niepożądanym, a przez to osiągnięcie stanu egosyntoniczności orientacji seksualnej[29].
Panika homoseksualna
Panika homoseksualna (ang. homosexual panic) to teoria[30] używana do opisywania wielu różnych stanów psychicznych, od reakcji psychotycznej połączonej z epizodami paranoi do zachowań przestępczych, w tym morderstw[31]. Stan ten porównywany jest do pseudohomoseksualizmu, wypartego lub ukrytego homoseksualizmu, a jego częstość ma wzrastać w społeczeństwach homofobicznych[30].
Termin "ostra panika homoseksualna" został wprowadzony do psychologii przez Edwarda Kempfa w 1920 roku[32].
Przyczyny homofobii
Strach przed odrzuceniem
Niektórzy teoretycy, np. Judith Butler[33], rozważają możliwość wpływu na homofobię strachu ludzi przed byciem postrzeganymi jako osoby homo- lub biseksualne. Zwolennicy tej teorii wskazują, że wyrażanie homofobicznych emocji i poglądów może nie tylko służyć ekspresji sądów o osobach LGBT, ale również być czynną próbą zdystansowania się od tej kategorii ludzi i przypisywanego jej statusu społecznego. Zachowując się w sposób homofobiczny dana osoba utwierdza swoją rolę jako reprezentant/ka heteroseksualności, zabezpieczając się zarazem przed byciem postrzeżonym – i w konsekwencji naznaczonym i traktowanym – przez resztę grupy jako osoba homo- bądź biseksualna[34].
W powyższej interpretacji ważką rolę gra wyraziste przeciwstawienie się "innemu" jako środek ustanawiający tożsamość jednostki będącej częścią większości, która jest dowartościowana w grupie; jasne naznaczenie "innego" pomaga zbudować tę tożsamość w heteronormatywnej społeczności. Okazuje się zatem, że tożsamość heteroseksualna bywa często zbudowana na zasadzie negacji homo- czy biseksualizmu. Tożsamość homofobicznych heteroseksualistów ma więc niższy status ontyczny od tożsamości przedstawicieli mniejszości seksualnych. Jednocześnie, dwubiegunowe postrzeganie społeczeństwa (dobrzy "my" i źli "oni"), rodzi możliwość bardzo poważnych zaburzeń koegzystencji społecznej: od werbalnej deprecjacji osób skategoryzowanych jako "oni", "obcy", "inni" do ich fizycznej eksterminacji (np. III Rzesza)[35].
Stereotypy i fałszywe mniemania
Badania psychologiczne pokazują[36], że postawy homofobiczne najbardziej rozpowszechnione są wśród osób, które nie znają osobiście żadnego geja lub lesbijki. Jednocześnie, osobista znajomość z przedstawicielami mniejszości seksualnych zmniejsza poziom lęku i niechęci względem nich. Z tego względu psychologowie są zdania, iż homofobia spowodowana jest stereotypami i błędnymi mniemaniami dotyczącymi homoseksualizmu, np. fałszywym[37] przekonaniem, że łączy się on z pedofilią[38] lub że wirus HIV powiązany jest wyłącznie z homoseksualizmem i biseksualizmem[39][40] . Kojarzenie AIDS wyłącznie z homoseksualizmem jest błędem, który daje złudne poczucie bezpieczeństwa heteroseksualnej populacji[41].
Niski poziom oświaty seksualnej przejawia się w konserwowaniu przekonań o patologicznym charakterze homoseksualizmu. Bardzo istotnym problemem jest "anty-edukacja seksualna", prezentująca ideologiczno-religijny obraz świata, ignorujący wiedzę naukową i propagujący antyspołeczne uprzedzenia[42]. Istnieją podręczniki "przygotowania do życia w rodzinie", które do "dewiacji seksualnych" zaliczają nie tylko homoseksualizm, ale także masturbację, a nawet seks oralny i analny[43]. Tego typu mniemania dotyczące seksualności, obecne także w podręcznikach szkolnych, utrwalają negatywny obraz mniejszości seksualnych, zwiększając tym samym poziom ich dyskryminacji.
Jednocześnie psychologowie podkreślają, że bardzo ważna jest ochrona mniejszości seksualnych przed atakami nienawiści i przemocy ze strony osób dotkniętych homofobią, np. poprzez wprowadzenie prawnego zakazu mowy nienawiści. Innym istotnym elementem redukcji postaw homofobicznych w społeczeństwie jest edukacja seksualna. Prawdziwe, potwierdzone naukowo, informacje o ludzkiej seksualności, w tym homoseksualizmu są szczególnie ważne dla młodych ludzi, którzy dopiero odkrywają swoją seksualność[44].
Skutki homofobii
Postawy homofobiczne mają znaczący wpływ na sytuacje społeczną mniejszości seksualnych, a także na polityczną debatę wokół ich praw obywatelskich. Niektóre aspekty homofobii mogą skutkować także represjami i przemocą okazywaną wobec przedstawicieli mniejszości seksualnych oraz poniżaniem gejów i lesbijek poprzez obraźliwe wypowiedzi skierowane pod ich adresem. Zdarzenia te mogą mieć zarówno charakter indywidualny, organizacyjny jak i państwowy.
Jak podają statystyki FBI, w samych USA w 2004 roku 15,6% zgłoszonych zbrodni nienawiści było motywowanych odmienną orientacją seksualną ofiar. W większości ofiarami tych ataków byli geje[45]. Jedną z nich był Matthew Shepard, amerykański student zamordowany przez rówieśników.
Statystyki potwierdzają wyższy poziom samobójstw wśród nastoletnich gejów i lesbijek. Jako powód notuje się "wrogie i potępiające otoczenie, słowną i fizyczną przemoc, odrzucenie i izolację przez rodzinę i rówieśników"[46].
Przedstawiciele wielu religii, w tym katolicyzmu, islamu, mormonizmu i judaizmu, wypowiadają się krytycznie o homoseksualizmie ("akty homoseksualne są ze swej natury nieuporządkowane"[47]). Część z nich wyklucza jednocześnie stosowanie "niesłusznej dyskryminacji"[48], stwierdzając, że "homoseksualizm nie powoduje potępienia" i "nie podlega leczeniu"[49]. Niektóre środowiska religijne otwarcie nawołują do dyskryminacji przedstawicieli mniejszości seksualnych[50][51]. 2 września 2007 roku nigeryjski, anglikański biskup Isaac Orama, w wywiadzie dla nigeryjskiej agencji prasowej stwierdził, że geje i lesbijki "nie zasługują, by żyć, gdyż stanowią bunt wobec Boskiego celu człowieka"[52]. W Nigerii, tak jak w kilku innych krajach, za kontakty homoseksualne grozi kara śmierci[53].
Polska
Według sondażu ze stycznia 2007 wykonanego na zlecenie Unii Europejskiej 59% Polaków uważa, że dyskryminacja ze względu na orientację seksualna jest rozpowszechniona w kraju. Jednocześnie 41% jest zdania, że zwiększyła się w ciągu ostatnich pięciu lat (w obu przypadkach ankietowali mogli udzielić kilku odpowiedzi)[54].
W sondażu Gazety Wyborczej 83% Polaków zapytanych Jakiego męża/żony nie chciałbyś dla swego dziecka? odpowiedziało osoby tej samej płci (ankietowani mogli udzielić kilku odpowiedzi)[55]. Zaś w innym sondażu 84% Polaków zapytanych Czy Twoim zdaniem Polacy zgodziliby się mieć za szefa? odpowiedziało że nie geja lub lesbijkę[56] (ankietowani mogli wybrać wiele odpowiedzi).
Według raportu KPH oraz Lambda Warszawa o sytuacji osób homo- i biseksualnych w Polsce, opublikowanego 4 kwietnia 2007 roku, 17,6% badanych osób o orientacji homo- i biseksualnej doznało w ciągu ubiegłych dwóch lat jakiejś formy przemocy fizycznej (w 85,1% przypadków policja nie została powiadomiona o zdarzeniu), 51% doświadczyło w podanym czasie przemocy psychicznej, w tym 75% zaczepek słownych lub agresji słownej[57].
Według raportu „Schoolmates” (przygotowanego m.in. przez Kampanię Przeciw Homofobii[58]), w polskich szkołach z agresją fizyczną i psychiczną lub niechęcią wobec osób homoseksualnych lub uznanych za homoseksualne spotkało się 80% uczniów i nauczycieli. Z osamotnieniem lub wykluczeniem innych w szkole z powodu podejrzeń o bycie gejem spotkało się 44,4% badanych. Według raportu, polscy uczniowie prezentują najniższy poziom wiedzy na temat homoseksualizmu. Powszechne są stereotypy, że homoseksualizm to przejściowy okres w rozwoju młodego człowieka (tak myśli 35% badanych)[59][60].
Zwalczanie homofobii
| Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-07. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: pierwsze dwie podsekcje bez żadnych przypisów. |
Afirmacja mniejszości
Społeczność LGBT w walce z homofobią przede wszystkim stara się dać poznać reszcie społeczeństwa, wychodząc z założenia, że homofobia wynika głównie z niewiedzy. Dlatego aktywiści LGBT urządzają wydarzenia takie jak Christopher Street Day (w Polsce – Parady Równości, Marsz Równości, Marsz Tolerancji), a na co dzień część osób LGBT manifestuje swoją przynależność do dyskryminowanej grupy. Niektóre aspekty tych manifestacji są krytykowane zarówno przez niektórych wewnątrz społeczności LGBT, jak i na zewnątrz. Społeczność LGBT wskazuje na takie elementy manifestacji, które umacniają stereotypy dotyczące ich grupy: obecność drag queens, przewaga koloru różowego, atmosfera seksualności, która z kolei zwraca uwagę na problem AIDS (uwagi te nie dotyczą polskich parad). Zwolennicy parad uważają, że są one okazją do przełamania stereotypów: obecny jest Wolny Kościół Reformowany[61], organizacje polityczne[potrzebne źródło] i pozarządowe broniące praw człowieka[potrzebne źródło], wspierające prawa gejów i lesbijek i przeciwstawiające się homofobii, a także rodziny osób LGBT oraz osoby LGBT z dziećmi.
17 maja 2005 po raz pierwszy obchodzono Międzynarodowy Dzień Przeciw Homofobii (ang. International Day Against Homophobia – IDAHO); do obchodów przyłączyły się organizacje z 40 krajów, w tym z Polski.
Działania polityczne i ochrona prawna
Poza działaniami w przestrzeni publicznej w wielu krajach przedsięwzięto kroki legislacyjne zabraniające dyskryminacji lub nawoływania do nienawiści ze względu na orientację seksualną. W Polsce, od 2003 roku, prawo krajowe chroni przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną w miejscu pracy (zob. więcej w Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT w Polsce#Ochrona prawna przed dyskryminacją).
Przeciwdziałaniem homofobii w Polsce od 25 czerwca 2002 do 3 listopada 2005 zajmował się z urzędu Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn. Po powstaniu rządu Kazimierza Marcinkiewicza zlikwidowano tę instytucję.
Na świecie działa wiele organizacji pozarządowych zajmujących zwalczaniem homofobii, jej monitoringiem oraz działaniami politycznymi zmierzającymi do równouprawnienia LGBT. Z polskich organizacji pozarządowych zajmujących się zwalczaniem homofobii można wymienić zajmującą się sprawami krajowymi Kampanię Przeciw Homofobii oraz zajmującą się monitorowaniem sytuacji światowej sekcję LGBT Amnesty International Polska.
18 stycznia 2006 Parlament Europejski wystąpił z rezolucją potępiającą homofobię w Europie. Członkowie Parlamentu między innymi wezwali państwa członkowskie UE i Komisję Europejską do stanowczego potępienia nienawistnych wypowiedzi oraz zwiększenia wysiłków na rzecz walki z homofobią poprzez edukację. Jako przykład takiego działania podali kampanie przeciwko homofobii w szkołach. Europosłowie zaapelowali o propagowanie i stosowanie zasady równości w społeczeństwach i porządkach prawnych starego kontynentu oraz o przyjęcie przepisów prawnych w celu zlikwidowania dyskryminacji, jakiej ich zdaniem doświadczają partnerzy tej samej płci w takich dziedzinach jak prawo spadkowe, kwestie własności, prawo najmu, emerytury, podatki i ubezpieczenia społeczne.
W rezolucji Parlament Europejski poparł obchody Międzynarodowego Dnia Walki z Homofobią 17 maja, ponadto zaś z osobna wezwał Komisję Europejską do przedstawienia propozycji gwarantujących swobodę przemieszczania się obywateli Unii i członków ich rodzin oraz zarejestrowanych partnerów bez względu na płeć. Europosłowie zaapelowali do państw członkowskich, aby w pełni uznały homoseksualistów za cele i ofiary nazistowskiego reżimu[11].
Prawny zakaz propagowania homofobii
W niektórych krajach propagowanie postaw homofobicznych traktowane jest w prawie jako mowa nienawiści i stanowi przestępstwo. W Unii Europejskiej prawo zakazujące mowy nienawiści ze względu na orientację seksualną istnieje w 12 krajach członkowskich: Belgii, Danii, Niemczech, Estonii, Hiszpanii, Francji, Irlandii, na Litwie, w Holandii, Portugalii, Rumunii i Szwecji oraz w niektórych częściach Wielkiej Brytanii[62].
- Norwegia
- Kraj ten stał się pierwszym na świecie (1981 r.), który wprowadził prawny zakaz propagowania postaw homofobicznych[63].
- Holandia
- W 1987 roku w Holandii weszła w życie ustawa penalizująca "publiczne znieważanie bazujące na orientacji seksualnej". Podobnie jak w przypadku Norwegii, kara obejmowała grzywnę lub do dwóch lat pozbawienia wolności[64].
- Irlandia
- Irlandia wprowadziła zakaz homofobicznej mowy nienawiści w 1989 r.[64]
- Australia
- W 1993 r. Nowa Południowa Walia wprowadziła prawo zakazujące mowy nienawiści m.in. ze względu na orientację seksualną[65].
- Szwecja
- W 2002 roku Szwecja wprowadziła zakaz mowy nienawiści, między innymi ze względu na orientację seksualną[66].
1 lipca 2008 roku Europejska Agencja Praw Podstawowych w swoim raporcie na temat homofobii i dyskryminacji zaapelowała o wprowadzenie regulacji prawnej na poziomie UE zwalczającej homofobię m.in. poprzez penalizację mowy nienawiści ze względu na orientację seksualną[67][62].
Homofobia zinstytucjonalizowana
Homofobia zinstytucjonalizowana[68] to zjawisko polegające na celowej dyskryminacji osób homoseksualnych przez organy państwowe[69], oraz wspieraniu tej dyskryminacji na różnych polach: w mediach, systemie edukacyjnym[70], służbie zdrowia etc. W opinii przedstawicieli stowarzyszenia Lambda[71], działającego na rzecz osób LGBT, głównym przykładem homofobii zinstytucjonalizowanej jest odmawianie osobom homoseksualnym prawa do małżeństwa[72].
Rezolucje Parlamentu Europejskiego w sprawie homofobii
15 czerwca 2006 Parlament Europejski przyjął rezolucję "w sprawie nasilenia przemocy powodowanej rasizmem i homofobią w Europie", w której wyraził poważne zaniepokojenie wzrostem nietolerancji powodowanej rasizmem, ksenofobią, antysemityzmem i homofobią w Polsce. Wskazał Radio Maryja jako główne medium głoszące takie treści. Wzrostowi nietolerancji sprzyjała także, zdaniem Parlamentu, obecność przywódców Ligi Polskich Rodzin w rządzie. Parlamentarzyści wezwali Polskę do ponownego rozpatrzenia decyzji o likwidacji urzędu Pełnomocnika Rządu ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn. Zagrozili też sankcjami wobec Polski[73].
Rok później, 26 kwietnia, Parlament Europejski uchwalił kolejną rezolucję "w sprawie homofobii w Europie", w której 12 na 18 punktów dotyczyło Polski. Wezwał w niej "władze polskie do publicznego potępienia oświadczeń osób publicznych wzywających do dyskryminacji i nienawiści ze względu na orientację seksualną i do zastosowania środków przeciwko tego rodzaju wystąpieniom."[74][75]
Przypisy
- ↑ C. M. Renzetti, D. J. Curran (2005), Kobiety mężczyźni i społeczeństwo, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 191, ISBN 83-01-14570-6
- ↑ Brannon, L. (2002). Psychologia rodzaju. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk, s. 286.
- ↑ 3,0 3,1 Wells A. Homophobia and nursing care. „Nursing standard (Royal College of Nursing (Great Britain) : 1987)”. 6 (12). Ss. 41–2. PMID 9407870.
- ↑ http://www.m-w.com/dictionary/homophobia
- ↑ http://www.bartleby.com/61/90/H0259000.html
- ↑ http://www.merriam-webster.com/dictionary/homophobia
- ↑ http://dictionary.reference.com/browse/homophobia
- ↑ http://www.referencecenter.com/ref/dictionary?invocationType=topsearchbox.refcentre&query=homophobia
- ↑ Didi Herman, The Antigay Agenda: Orthodox Vision and the Christian Right, 1997, The University of Chicago Press, ISBN: 0226327655
- ↑ The Homosexual: Newly Visible, Newly Understood, Time Magazine, 31. Oct 1969
- ↑ 11,0 11,1 Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie homofobii w Europie P6_TA-PROV(2006)0018, punkt A. Środa, 18 stycznia 2006, Strasburg.
- ↑ Joshua B. Schiffman PhD, Associate Lecturer, Department of Psychology, University of Wisconsin-Madison, "An Examination of the Construct of Homophobia Prejudice or Phobia?", 2005, Journal of LGBT Issues in Counseling, Volume: 1 Issue: 1, ISSN: 1553-8605
- ↑ Mairwen K. Jones PhD, "Psychiatric Disorder or Straight Prejudice? The Role of Education in Overcoming Homophobia", School of Behavioural and Community Health Sciences, Faculty of Health Sciences, Cumberland Campus, University of Sydney, Journal of Gay & Lesbian Social Services, Volume: 14 Issue: 2, ISSN: 1053-8720
- ↑ http://www.innastrona.pl/bq_homofobia_pl_2.phtml
- ↑ http://www.narth.com/menus/positionstatements.html
- ↑ Logan CR. Homophobia? No, homoprejudice. „Journal of homosexuality”. 3 (31), ss. 31–53 (1996). PMID 8895027.
- ↑ Hudson WW., Ricketts WA. A strategy for the measurement of homophobia. „Journal of homosexuality”. 4 (5), ss. 357–72 (1980). PMID 7204951.
- ↑ Freedman, Alfred M (2000-09-01), "Recalling APA's Historic Step", APA News, retrieved on 2007-05-04
- ↑ Weinberg, George (1972). Society and the Healthy Homosexual. New York: St. Martin's. ISBN 0901072168.
- ↑ West, D. J., "Homosexuality re-examined", Minneapolis: University of Minnesota Press, 1977, s. 202
- ↑ Nelson T.D. (2003). Psychologia uprzedzeń. GWP. Gdańsk. rozdział 4: Uprzedzona osobowość.
- ↑ http://her.oxfordjournals.org/cgi/content/full/15/1/97#RFN7 Internalized homophobia and health issues affecting lesbians and gay men. cyt: "Traditionally, internalized homophobia was equated with an ego-dystonic form of being lesbian or gay"
- ↑ http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/JGLMApre.pdf
- ↑ Adams, H.E., Wright, R.W. & Lohr, B.A. (1996). "Is Homophobia Associated With Homosexual Arousal?", Journal of Abnormal Psychology, 105, no. 3, pp. 440–445.
- ↑ Adams HE, Wright LW Jr, Lohr BA., "Is homophobia associated with homosexual arousal?", Journal of Abnormal Psychology 1996 Aug; 105(3) pp. 440-5; abstrakt
- ↑ http://www.hbo.com/docs/programs/middlesexes/synopsis.html
- ↑ http://www.apa.org/pi/lgbc/guidelines.html#5
- ↑ Adelman, M. (1990). Stigma, gay lifestyles, and adjustment to aging: A study of later-life gay men and lesbians. Journal of Homosexuality, 20(3-4), 7-32.
- ↑ Whitman, J. S., Boyd, C. J. (2003). The Therapist's Notebook for Lesbian, Gay, and Bisexual Clients: Homework, Handouts, and Activities for Use in Psychotherapy. Haworth Press
- ↑ 30,0 30,1 Chuang HT., Addington D. Homosexual panic: a review of its concept. „Canadian journal of psychiatry. Revue canadienne de psychiatrie”. 7 (33), ss. 613–7 (październik 1988). PMID 3197016.
- ↑ Walter R. Homosexual panic and murder. „The American journal of forensic medicine and pathology : official publication of the National Association of Medical Examiners”. 1 (6), ss. 49–51 (marzec 1985). PMID 3984984.
- ↑ Kaplan, H.I. et al. ed. (1980), Comprehensive textbook of psychiatry, third edition Williams and Wilkins, Baltimore - London.
- ↑ http://www.geocities.com/KarenSpecial/cdcultur.html
- ↑ http://www.cyberpsych.org/homophobia/chodorow.htm
- ↑ West, D.J. Homosexuality re-examined. Minneapolis: University of Minessota Press, 1977
- ↑ http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 What Can Be Done to Overcome the Prejudice and Discrimination that Gay Men, Lesbians, and Bisexuals Experience?
- ↑ http://www.apa.org/topics/orientation.html#mentalillness
- ↑ "Działacz PiS: Homoseksualiści promują pedofilię", gazeta.pl, 7 czerwca 2006
- ↑ Gregory M. Herek, John P. Capitanio, AIDS Stigma and Sexual Prejudice, University of California, Davis, 1999, [1]
- ↑ Zgodnie z światowymi statystykami epidemiologicznymi ponad 80% zakażeń HIV następuje w drodze kontaktów heteroseksualnych. W niektórych krajach wysokorozwiniętych notuje się wyższy procent infekcji HIV u homoseksualistów i biseksualistów (więcej w HIV/AIDS Statistics oraz AIDS Epidemic Update 2007). W Polsce według raportu PZH za lata 2002-2006 powodem 12,6% infekcji HIV są kontakty homoseksualne, zaś 19% heteroseksualne, zaś największym powodem zakażeń jest przyjmowanie dożylne narkotyków (53,3%). Więcej w Zakażenia HIV i zachorowania na AIDS w Polsce.
- ↑ Waldemar Halota, Jacek Juszczyk: HIV/AIDS : podręcznik dla lekarzy i studentów. Poznań: Wydawnictwo Termedia, 2006, ss. 9-22. ISBN 83-89825-01-5.
- ↑ Brannon L. (2002) Psychologia rodzaju, GWP, Gdańsk, s. 336
- ↑ Sprawozdanie z badania gimnazjalnych podręczników z wychowania do życia w rodzinie
- ↑ http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 Why Is it Important for Society to be Better Educated About Homosexuality?
- ↑ Hate Crime. FBI, 2004.
- ↑ Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide, Marcia R., 1989, United States Government Printing Office, ISBN 0160025087
- ↑ Katechizm Kościoła Katolickiego, p. 2357
- ↑ Katechizm Kościoła Katolickiego, p. 2358
- ↑ http://homiki.pl/modules.php?name=News&file=print&sid=537 rozmowa z o. Bartosiem i list ks. Bonieckiego
- ↑ http://www.radiomaryja.pl/artykuly.php?id=7838 Radio Maryja: "Homoseksualizm – wykwit cywilizacji śmierci"
- ↑ http://gejowo.pl/index.php?pid=24&n_id=7702&n_offset=45 "Czy Bóg nienawidzi gejów?"
- ↑ http://akinolarepent.wordpress.com/2007/09/05/nigerian-bishop-gays-not-fit-to-live
- ↑ http://www.365gay.com/Newscon06/01/011906nigeria.htm
- ↑ Discrimination in the European Union. Eurobarometer.
- ↑ Sondaż "GW": Gej i Cygan – nie. Nieuk może być. Gazeta Wyborcza.
- ↑ Sondaż "Gazety": Witajcie w Polsce nietolerancji.. Gazeta Wyborcza.
- ↑ Sytuacja społeczna osób biseksualnych i homoseksualnych w Polsce. Raport za lata 2005 i 2006. kampania.org.pl.
- ↑ Projekt "Schoolmates"
- ↑ Raport z badań nad przemocą homofobiczną "Schoolmates"
- ↑ Polska szkoła nie lubi gejów i lesbijek
- ↑ http://miasta.gazeta.pl/warszawa/51,95190,6716015.html?i=13 Wolny Kościół Reformowany
- ↑ 62,0 62,1 European Union Agency for Fundamental Rights: Homophobia and Discrimination on grounds of sexual orientation in UE members
- ↑ Norway General Civil Penal Code, §135 a.
- ↑ 64,0 64,1 Equality for lesbians and gay men. ILGA-Europe Report, June 1998
- ↑ Anti-discrimination Act 1977 – Sect 49ZT. Homosexual vilification unlawful
- ↑ Szwedzki Kodeks Prawny
- ↑ Geje i lesbijki w UE potrzebują ochrony
- ↑ Blumenfeld, W. J., Raymond, D. C. (1993). Looking at gay and lesbian life. Michigan University Press. s. 252. ISBN 0807079235
- ↑ Tully, C.T. (2000). Lesbians, gays & the empowerment perspective. Columbia University Press. ISBN 0231109598
- ↑ Hayes, S. Stidder, G. (2003). Equity and inclusion in physical education and sport. Routledge. s. 99. ISBN 041528225X
- ↑ http://www.lambda.bydgoszcz.pl/teksty/homofobia-zinstytucjonalizowana/
- ↑ Stewart, C. (2001). Homosexuality and the law: a dictionary. ABC-CLIO. ss. 145-146. ISBN 1560320389
- ↑ Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie nasilenia przemocy powodowanej rasizmem i homofobią w Europie
- ↑ http://serwisy.gazeta.pl/swiat/1,34174,4092637.html?skad=rss Gazeta.pl: Rezolucja PE w sprawie homofobii w Europie
- ↑ http://serwisy.gazeta.pl/swiat/1,34174,4091669.html?skad=rss Gazeta.pl: PE apeluje o potępienie wypowiedzi Orzechowskiego
Zobacz też
Bibliografia
Literatura polska
- Nelson T. (2003). Psychologia uprzedzeń. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
- Amnesty International Polska, Przełamać milczenie. Łamanie praw człowieka ze względu na orientację seksualną, Gdańsk 2003
- Z. Sypniewski, B. Warkocki (red.), Homofobia po polsku, Sic!, Warszawa 2004 (ISBN 83-88807-55-2)
- T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora, Parametry pożądania. Kultura odmieńców wobec homofobii, Universitas, Kraków 2006 (ISBN 83-242-0502-0)
Literatura obcojęzyczna
- W. J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price, 1992.
- B. R. S. Fone, Homophobia: A History, 2000.
- P. B. Jung, R. F. Smith, Heterosexism: An Ethical Challenge, 1994.
- M. Kantor, Homophobia, 1998.
- K. J. Peterson, Health Care for Lesbians and Gay Men: Confronting Homophobia and Heterosexism, 1996.
- E. D. Rothblum, L. A. Bond, Preventing Heterosexism and Homophobia, 1996.
- J. T. Sears, W. L. Williams, Overcoming Heterosexism and Homophobia: Strategies that Work, 1997.
- Ch. Stewart, Sexually Stigmatized Communities: Reducing Heterosexism and Homophobia: An Awareness Training Manual, 1999.

