Komunistyczna Partia Niemiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kommunistische Partei Deutschlands
KPD-logo.svg
Skrót KPD
Data założenia 1918
Data rozwiązania 1956 (Niemcy Zachodnie)
Deklarowana
ideologia polityczna
komunizm, leninizm
Deklarowane
poglądy gospodarcze
socjalizm
Liczba członków 360 000 (1932)
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Komunistyczna
Młodzieżówka Komunistyczny Związek Młodych Niemiec
Barwy      czerwony
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Karl-Liebknecht-Haus w Berlinie na Bülowplatz - siedziba KPD w latach 1926-1933
Członkowie KPD w Essen w marcu 1925 roku

Komunistyczna Partia Niemiec, KPD (niem. Kommunistische Partei Deutschlands) – niemiecka partia komunistyczna.

Powstanie i wczesna działalność[edytuj | edytuj kod]

KPD powstała w grudniu 1918 roku w Berlinie, z przekształcenia Związku Spartakusa, wywodzącego się z mniejszościowych frakcji Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD), oraz Internationale Kommunisten Deutschlands (IKD). Obie frakcje były przeciwne popieranej przez SPD wojennej polityce rządu. Do grona założycieli partii należeli czołowi działacze Związku Spartakusa: Karl Liebknecht, Róża Luksemburg, Heinrich Brandler, August Thalheimer, Franz Mehring i Wilhelm Pieck. Do nowego ugrupowania dołączyli także m.in.: Leon Jogiches, Clara Zetkin, Ruth Fischer, Paul Levi, Paul Frölich, Willi Münzenberg oraz Ernst Meyer. W 1919 roku KPD stała się sekcją Międzynarodówki Komunistycznej.

Działalność w Republice Weimarskiej[edytuj | edytuj kod]

KPD odegrała znaczącą rolę w okresie rozruchów rewolucyjnych w latach 1919–1923. Jej bojówki 12 stycznia 1919 roku w Berlinie, wystąpiły zbrojnie przeciwko rządowi Friedricha Eberta. Zostały one rozbite przez żołnierzy korpusów ochotniczych, a ich przywódcy: Liebknecht i Luksemburg – zamordowani. W Monachium komuniści wraz z radykalnymi socjalistami proklamowali 13 kwietnia tego samego roku powstanie Bawarskiej Republiki Rad. W marcu 1920 roku partia przyczyniła się do upadku puczu Kappa-Lüttwitza. Pierwszy rozłam w KPD miał miejsce w kwietniu 1920. Z szeregów partii wystąpiła wówczas część działaczy pochodzących z IKD, opowiadających się za Komunizmem Rad (Rate-Kommunismus), tworząc konkurencyjną Niemiecką Komunistyczną Partię Robotniczą (KAPD). W tym samym roku do KPD przyłączyła się lewicowa frakcja Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (USPD). W latach 1921-1924 przewodniczącym KPD był Heinrich Brandler, przeciwny zbrojnemu powstaniu komunistów. W 1923 roku komuniści na polecenie Kominternu, kierowanego wówczas przez Grigorija Zinowjewa, zorganizowali jednak zbrojne powstanie w Hamburgu, zakończone klęską i policyjnymi represjami. W latach 1921–1924 działalność rozpoczęły współtworzone przez partię masowe organizacje paramilitarne, m.in. 18 lipca 1924 roku utworzono w Halle Związek Bojowy Czerwonego Frontu (Roter Frontkämpferbund, RFB) której podstawę organizacyjną tworzyły: KPD, Związek Młodzieży Komunistycznej i Komunistyczny Związek Kombatantów. W roku 1925 przewodniczącym Komitetu Centralnego partii został Ernst Thälmann.

Wraz z narastaniem skutków wielkiego kryzysu KPD umacniała wpływy w społeczeństwie – liczba członków wzrosła ze 150 tysięcy w roku 1924 do około 360 tysięcy w roku 1932. Według lewicowych krytyków próby stosowania w Niemczech politycznych i organizacyjnych wzorców stalinowskich, a zwłaszcza przyjęcie przez partię ocen Międzynarodówki Komunistycznej uznających socjaldemokrację za "socjalfaszyzm" ułatwiły narodowym socjalistom przejęcie władzy. Deputowani KPD do Reichstagu głosowali bowiem w 1929 przeciw rządowi Hermanna Müllera - ostatniemu rządowi Republiki Weimarskiej opartemu o większość parlamentarną, jak też tworząc w latach 1929-1933 trzecią po SPD i NSDAP frakcję parlamentarną w Reichstagu, odrzucali możliwość koalicji parlamentarnej z socjaldemokratami, czy głosowania za rządem mniejszościowym. W listopadzie 1932 związkowcy KPD prowadzili wspólnie ze związkiem zawodowym NSDAP strajk komunikacji miejskiej w Berlinie. Strategia Kominternu, inspirowana przez Stalina była wówczas otwarcie krytykowana w Biuletynie Opozycji przez Lwa Trockiego, który opowiadał się za koalicją z socjaldemokratami dla uniemożliwienia dojścia do władzy nazistów.

Zwycięstwo NSDAP w wyborach do Landtagów w maju 1932 roku spowodowało, że kierownictwo KPD coraz częściej zaczęło wzywać robotników do otwartej walki z nazistami. Komitet Centralny partii powołał Komitet Akcji Antyfaszystowskiej pod kierownictwem Ernsta Schnellera, którego programem było stworzenie szerokiego frontu opartego na KPD, SPD i związkach zawodowych oraz zwalczanie ruchu hitlerowskiego. Odbyły się liczne wiece, demonstracje, powołano lokalne Komitety Akcji Antyfaszystowskiej, doszło też do kolejnych potyczek pomiędzy bojówkami komunistycznymi a SA i SS.

W wyborach do parlamentu w listopadzie 1932 roku na KPD oddano ponad 16% głosów, dających 100 mandatów w Reichstagu. W pierwszej turze wyborów prezydenckich w marcu tego samego roku Thälmann zdobył 13.2% głosów (dla porównania Adolf Hitler zdobył 30.1% głosów).

Działalność w III Rzeszy[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce po objęciu przez Hitlera stanowiska kanclerza, KPD została zdelegalizowana, a wielu jej członków aresztowano i osadzono w obozach koncentracyjnych. Aby uzyskać pretekst do likwidacji partii, NSDAP oskarżyła komunistów o podpalenie gmachu Reichstagu. Rzekomych sprawców pożaru sądzono w procesie lipskim. Aresztowanie komunistycznych deputowanych, ułatwiło wprowadzenie ustawy "O ochronie narodu i państwa" (Zum Schutz von Volk und Staat), określanej jako Ermächtigungsgesetz ("ustawa o uprawnieniu"), co spowodowało faktyczne zawieszenie praw obywatelskich, jak i konstytucji Republiki Weimarskiej i umożliwiło Hitlerowi sprawowanie totalitarnej władzy. Komuniści, którzy zdołali uniknąć aresztowania, opuścili wówczas terytorium III Rzeszy i podjęli działalność za granicą. W 1933 roku KPD liczyła 360 000 członków, w latach 1933-1945 do obozów koncentracyjnych zesłano 150 000 członków partii a na 30 000 zapadł wyrok śmierci[1].

W 1935 roku na przewodniczącego emigracyjnego Komitetu Centralnego KPD wybrano Wilhelma Piecka. Działacze partii nie zdecydowali się na utworzenie niemieckiego rządu emigracyjnego i wyraźne potępienie imperialistycznych celów III Rzeszy. Po rozpoczęciu współpracy Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich z Niemcami (Pakt Ribbentrop-Mołotow), Józef Stalin nie podjął starań o uwolnienie z obozów koncentracyjnych przywódców KPD. Podczas wojny niemiecko-sowieckiej z inicjatywy komunistów niemieckich powstał w 1943 roku w ZSRR Komitet Narodowy Wolne Niemcy.

Działalność po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Niemcy wschodnie[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej, w 1946 roku KPD wraz z SPD utworzyły w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec Socjalistyczną Partię Jedności Niemiec (SED). Po zjednoczeniu Niemiec SED przekształciła się w Partię Demokratycznego Socjalizmu (PDS), od 2005 roku działającą pod nazwą Partii Lewicowej (Die Linkspartei).

Niemcy zachodnie[edytuj | edytuj kod]

W Republice Federalnej Niemiec KPD została zdelegalizowana w 1956 roku, poprzez wyrok Związkowego Trybunału Konstytucyjnego Niemiec. W 1968 roku z inicjatywy dawnych członków partii powstała, istniejąca do dziś, Niemiecka Partia Komunistyczna (DKP), posiadająca marginalne znaczenie polityczne.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]