Augusto Pinochet
Z Wikipedii
| Augusto José Ramón Pinochet Ugarte | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 25 listopada 1915 Valparaíso |
| Data i miejsce śmierci | 10 grudnia 2006 Santiago de Chile |
| Prezydent Chile – dyktator | |
| Okres urzędowania | od 11 września 1973 do 11 marca 1990 |
| Przynależność polityczna | bezpartyjny (wojskowy) |
| Poprzednik | Salvador Allende |
| Następca | Patricio Aylwin |
Augusto José Ramón Pinochet Ugarte (ur. 25 listopada 1915 w Valparaíso, zm. 10 grudnia 2006 w Santiago de Chile) – chilijski dyktator i generał, przywódca junty wojskowej w Chile od 1973. W latach 1974 do 1990 pełnił urząd prezydenta. Doszedł do władzy w wyniku wojskowego puczu, odsuwając od władzy Salvadora Allende i zawieszając konstytucję. Po przegranym plebiscycie w 1988, nie kandydował w wynikających z tego plebiscytu wyborach, przekazał w 1990 pokojowo władzę zwycięzcy wolnych wyborów prezydenckich z 1989.
Spis treści |
[edytuj] Streszczenie
11 września 1973 wojsko dowodzone przez Pinocheta rozpoczęło zamach stanu m.in. powołując się na nie mającą mocy prawnej uchwałę parlamentu z dnia 22 sierpnia w której opozycja wzywała armię do interwencji przeciwko rządowi. Siły zbrojne obaliły legalnie urzędującego demokratycznie wybranego prezydenta Salvadora Allende, który zginął podczas oblężenia pałacu prezydenckiego. Junta wojskowa, na której czele stanął Pinochet zawiesiła działanie konstytucji, parlamentu, wszystkich partii politycznych, związków zawodowych i wprowadziła ostrą cenzurę prewencyjną w środkach masowego przekazu. Równolegle zastosowała ona na szeroką skalę akcję represji wymierzoną przeciwko wszystkim zwolennikom obalonego rządu i środowiskom lewicowym. Rozpoczęły się masowe aresztowania i internowania dziesiątek tysięcy ludzi m.in na stadionach piłkarskich. Liczba ofiar podczas zamachu stanu oscyluje w granicach kilkuset. Według najnowszych danych instytucji badających zbrodnie przewrotu Gen. Pinocheta w okresie od 1973 do 1989 zaginęło około 3200 osób. Po zamachu internowania objęły głównie opozycję polityczną m.in. w ramach słynnej Operacji Kondor o czym świadczą tzw. "archiwa terroru".
Po zamachu nowa władza pod wpływem amerykańskich ekonomistów z chicagowskiej szkoły monetarystów Miltona Friedmana rozpoczęła liberalizację polityki gospodarczej która miała zakończyć dotychczasowy kryzys i rozpocząć okres szybkiego rozwoju ekonomicznego kraju. W konsekwencji stabilizacji 27 lipca 1974 junta wojskowa wybrała Pinocheta na prezydenta Chile. 4 stycznia 1978, odbył się pierwszy plebiscyt według opozycji sfałszowany, w którym 78% wyborców miało opowiedzieć się za kontynuacją władzy i podjętych reform przez gen. Pinocheta. W drugim plebiscycie, 11 września 1980, 67% głosujących miało poprzeć nową konstytucję, na mocy której Pinochet miał rządzić do 1988. Plebiscyt z roku 1988 skończył się jednak porażką Pinocheta. Zgodnie z obietnicą ogłosił zwykłe wybory prezydenckie w 1989, w których on sam już nie kandydował. Zwycięzcą wyborów z 1989 r. został Patricio Aylwin, lider partii centro-chrześcijańskiej. Pinochet przekazał władzę nowemu prezydentowi, zachowując dla siebie stanowisko głównodowodzącego armii do 1998 oraz dożywotnie, nie podlegające wyborom, miejsce w Senacie.
W 1998 Pinochet, który wciąż posiadał znaczne wpływy polityczne w Chile, wybrał się w podróż do Wielkiej Brytanii w celach leczniczych. W trakcie tego pobytu został aresztowany na skutek listu gończego wystawionego przez hiszpańskiego sędziego. W trakcie rozpatrywania hiszpańskiego wniosku o ekstradycję Pinochet był przetrzymywany w areszcie domowym przez 16 miesięcy; ostatecznie odrzucono hiszpański wniosek biorąc pod uwagę kwestię stanu zdrowia Pinocheta i deklarację Sądu Najwyższego Chile, gwarantującego przeprowadzenie uczciwego procesu w Chile.
Po powrocie do Chile Pinochet utracił większość swoich wpływów politycznych. W 2002 Sąd Najwyższy Chile, stosując interpretację argumentacji obrońców Pinocheta, dowodzących, że jest on chory na otępienie o podłożu naczyniowym, odebrał mu mandat senatora, jako niezdolnego do jego wykonywania, ale też jednocześnie odstąpił od wytoczenia mu procesu, wbrew obietnicom danym sądowi brytyjskiemu.
W maju 2004, w dużym stopniu pod wpływem wewnętrznych i międzynarodowych nacisków, Sąd Najwyższy Chile przeprowadził rewizję nadzwyczajną swojej decyzji z 2002 i dopuścił do rozpoczęcia serii procesów przeciw Pinochetowi. W grudniu 2004 kilka z tych spraw formalnie zostało rozpoczętych i były one na wokandzie w chwili jego śmierci w grudniu 2006. W sierpniu 2005 aresztowano żonę Pinocheta Lucię Hiriart oraz młodszego syna Marka Antoniusza pod zarzutem wspólnictwa w oszustwie polegającym na ukrywaniu przed chilijskim fiskusem dochodów generała.
Według zwolenników dyktatora przeprowadzony przez Pinocheta zamach zapobiegł przekształceniu Chile w państwo komunistyczne oraz w perspektywie historycznej jego rządy okazały się sukcesem umożliwiającym wprowadzenie w tym kraju sprawnej gospodarki rynkowej, która w latach 90., już po jego odejściu od władzy umożliwiła wejście na drogę stabilnego wzrostu gospodarczego, unikalnego w skali całej Ameryki Południowej.
Jego przeciwnicy oskarżają go o niekonstytucyjne przejęcie władzy, zniszczenie na długie lata demokracji parlamentarnej i pluralizmu politycznego oraz masowe łamanie praw człowieka.
Na temat przebiegu puczu Pinocheta i sprawowania przez niego rządów istniały długo liczne kontrowersje. W 2004 r. na wniosek parlamentu chilijskiego, powołana Narodowa Komisja do Spraw Więźniów Politycznych i Tortur, której przewodniczył biskup Sergio Valech, przesłuchała 35000 osób, które twierdziły jakoby były więzione bez sądu lub torturowane w trakcie rządów Pinocheta przez tajną policję DINA i sporządzili na tej podstawie oficjalny raport. Raport ten stwierdzał, że prawdziwe są relacje 23856 mężczyzn oraz 3399 kobiet. Osoby te opisały, iż były więzione bez sądu i poddawane aktom skrajnej przemocy, takimi jak gwałty, zmuszanie do uczestniczenia w egzekucjach członków rodziny, systematyczne bicie pałkami elektrycznymi itp.
[edytuj] Młodość i kariera wojskowa
Augusto Pinochet urodził się 25 listopada 1915 w Valparaíso, jako syn Augusto Pinocheta Vera i Aveliny Ugarte Martínez. Po ukończeniu prywatnej szkoły podstawowej i średniej prowadzonej przy Seminarium San Rafael w Valparaíso, oraz okresowych studiach w Quillota Institute, w 1933 wstąpił do Szkoły Wojskowej w Valparaíso. Szkołę tę ukończył otrzymując stopień alféreza (co mniej więcej odpowiada podchorążemu) w 1937 r.
W tym samym roku został skierowany do pułku piechoty "Chacabuco" stacjonującego w Concepción. Dwa lata później, po odbyciu służby zasadniczej, został przeniesiony do pułku "Maipo", stacjonującego w jego rodzinnym Valparaíso. W 1940 r. powrócił do Szkoły Wojskowej, aby odbyć szkolenie do wyższych stopni oficerskich. 30 stycznia 1943 ożenił się z Lucíą Hiriart Rodríguez, z którą ma pięcioro dzieci, dwóch synów (Augusto Osvaldo, Marco Antonio) i trzy córki (Inés Lucía, María Verónica, Jacqueline Marie).
Pod koniec 1945 r. został skierowany do pułku "Carampangue", stacjonującego w Iquique na północy Chile. W 1948 r. rozpoczął studia w Akademii Wojskowej w Santiago, które musiał wkrótce przerwać z powodu skierowania go do tłumienia rebelii w zagłębiu węglowym Lota. W następnym roku ponownie podjął przerwane studia. Po ukończeniu studiów i otrzymaniu patentu starszego oficera sztabowego, wykładał w Szkole Wojskowej, jednocześnie pracując jako asystent w Akademii Wojskowej nauczając geografii i geopolityki oraz redagując wojskowe czasopismo Cien Aguilas ("Sto orłów").
Na początku 1953 został skierowany na dwa lata do pułku "Rancagua" w Arica, gdzie służył w stopniu majora. Po skończeniu służby otrzymał stanowisko profesora w Akademii Wojskowej w Santiago. Równolegle przyznano mu tytuł cywilnego licencjata, co umożliwiło mu rozpoczęcie studiów prawniczych na Uniwersytecie w Santiago.
Jego studia prawnicze zostały jednak przerwane w 1956, gdyż został wybrany razem z grupą kilku innych młodych oficerów do misji polegającej na zorganizowaniu Akademii Wojskowej w Quito w Ekwadorze. Po powrocie do Chile w 1959 r. został skierowany do sztabu I Armii, stacjonującego w Antofagasta. Rok później objął dowództwo pułku "Esmeralda", które sprawował aż do otrzymania w 1963 r. stanowiska zastępcy dyrektora Akademii Wojskowej w Santiago.
W 1968 został najpierw szefem sztabu 2. Dywizji I Armii w Santiago, a następnie po nominacji na generała brygady, objął dowództwo 6. Dywizji, stacjonującej w Iquique. Ta ostatnia funkcja była związana ze stanowiskiem Intendante (zarządzającego) prowincją Tarapacá.
W styczniu 1971 Pinochet został mianowany generałem dywizji i objął dowództwo kluczowego garnizonu Armii w Santiago. W 1972 został mianowany szefem sztabu całej Armii Chilijskiej. 23 sierpnia 1973 prezydent Salvador Allende, chcąc zapobiec narastającym tarciom wewnętrznym, powierzył mu stanowisko głównodowodzącego armii.
[edytuj] Pucz w 1973
Ten fragment tekstu dotyczy tylko osobistego udziału Pinocheta w puczu, pełen opis historyczny znajduje się w: Pucz w Chile 1973
Generał Pinochet doszedł do władzy w Chile w wyniku puczu wojskowego, który miał miejsce 11 września 1973.
Przyczyną zorganizowania puczu był kryzys ekonomiczny za który opozycja obarczała rząd Salvadora Allende. W ciągu niespełna roku 20% inflacja (wartość ze stycznia 1971) osiągnęła poziom 163%, aby w połowie 1972 zamienić się w hiperinflację z poziomem przekraczającym 190%, co stanowiło wówczas światowy rekord[1][2]. Inne źrodła podają, że inflacja wynosiła 700% w skali roku (dr R. Konik, Czarna legenda Generała"). W listopadzie 1971 Chile, wobec braku możliwości spłaty zobowiązań, ogłosiły jednostronne moratorium na spłatę zadłużenia zagranicznego – tym samym kraj ogłosił swoje bankructwo. Banki nie udzielały żadnych kredytów, międzynarodowy kapitał inwestycyjny gwałtownie wycofywał się, produkcja przemysłowa i w sektorze rolniczym stanęła, zamarł eksport a po kilku miesiącach także import. Zabrakło towarów w sklepach a praktycznie ceny zaczął wyznaczać czarny rynek, płace realne robotników spadały. Pod koniec 1973 cały kraj praktycznie stanął w miejscu. Permanentnie strajkowały lub wzywały do strajku popierane przez opozycję korporacje wolnych zawodów oraz organizacje zrzeszające drobnych przedsiębiorców.
Z drugiej strony partie lewicowe organizowały manifestacje i wiece popierające rząd Allende. Opozycja głosiła, iż m.in. lewicowe organizacje (wśród nich głównie MIR) przemycały do Chile broń, co miało się odbywać od lipca 1971 r.[3]. Po zamachu stanu podawano, iż w maju 1972 grupy lewicowe dysponowały już ponad 30 000 sztuk broni palnej czyli więcej niż licząca 26 000 żołnierzy chilijska armia[4], Twierdzono, że większość broni dla chilijskich organizacji lewicowych pochodziła z dostaw organizowanych przez wywiad kubański DGI (Direccion General de Inteligencia) oraz, że Allende osobiście zgodził się aby DGI wykorzystywał Chile jako bazę przerzutową broni dla tzw. "ruchów rewolucyjnych" w Ameryce Południowej a także na lokalizację obozów szkoleniowych dla lewicowej partyzantki na terytorium Chile[5]. DGI był wówczas kontrolowany przez radzieckie KGB, jeszcze w 1970 usunięto z niego oficerów o antysowieckim nastawieniu wypełniając instrukcje KGB. Zespół doradców KGB na stałe rezydował przy biurach DGI w Hawanie a samo KGB finansowało działalność DGI[6], rozszerzając dzięki temu operacje zagraniczne – w latach 1970-1974 KGB praktycznie samodzielnie kierowało wieloma operacjami zagranicznymi DGI[7][8]. Wśród zarzutów stawianych lewicy pojawiały się takie, iż przysyłani do Chile przez DGI przywódcy organizacji rewolucyjnych nie dostawali żadnych pieniędzy, gdyż mieli finansować się sami z napadów na banki i okupów[9]. Mimo iż ZSRR w tym czasie wyrażał oficjalnie poparcie dla rządu Allende za radykalnie lewicowy kurs reform społecznych i ekonomicznych, to w połowie 1972 KGB krytycznie oceniało jego niektóre posunięcia i pesymistycznie oceniało przyszłość w odniesieniu do rządów koalicji lewicy w Chile. Symbolicznym gestem uznania była Nagroda Leninowska, którą Allende otrzymał od radzieckich komunistów. Zaskakująco, KGB doceniła Allende dopiero po jego śmierci, zamierzając ją propagandowo wykorzystać w krajach Trzeciego Świata[10]. Paradoksalnie, ostatnią ostoją władzy Allende była armia, której głównodowodzący generał Carlos Prats robił wszystko aby zapobiec zamachowi. Potajemnie odbywały się spotkania wojskowych którzy zawiązali szeroką konspirację i ustalali szczegóły obalenia rządu. Tysiące zwolenników Allende z całego kraju zjechało do stolicy urządzając w rocznicę wyborów w dniu 4 września 1973 ogromną manifestację poparcia w której uczestniczyło 750 000 osób. Sytuacja zmieniła się jednak drastycznie, gdy oficerowie armii wymogli na Allende zmianę głównodowodzącego na Pinocheta, który przed nominacją na to stanowisko obiecał jednak Allende dochowanie przez armię wierności porządkowi konstytucyjnemu.
W rezultacie ostrej krytyki ze strony różnych grup społecznych i zawodowych a także opozycji parlamentarnej, postępujących negatywnych wyników sondaży opinii publicznej oraz narastającego chaosu gospodarczego i groźby wybuchu wojny domowej Allende zdecydował się przeprowadzić plebiscyt, w którym obywatele mieli się opowiedzieć za kontynuacją jego rządów albo przeciw. Ogłoszenie terminu plebiscytu miało nastąpić 12 września 1973. Dzień wcześniej rozpoczął się wojskowy zamach stanu.
Pucz zaczął się od zbombardowania pałacu prezydenckiego, w którym przebywał urzędujący prezydent. Allende przeżył samo bombardowanie i popełnił samobójstwo.
Po śmierci Allende junta przystąpiła do szeroko zakrojonej akcji skierowanej przeciw wszelkiej maści partiom i organizacjom uznanym za lewicowe.
Generał Pinochet w opublikowanych przez siebie wspomnieniach twierdzi, że od początku był głównym projektantem i organizatorem puczu. Wykorzystując swoją pozycję głównodowodzącego armią lądową miał, według własnych słów, koordynować poczynania dowódców pozostałych trzech rodzajów sił zbrojnych Chile.
Wspomnienia publikowane w ostatnich latach przez innych oficerów zaangażowanych w pucz zaprzeczają jednak słowom Pinocheta. Według tych wspomnień, Pinochet, niedawno nominowany przez Allende na głównodowodzącego Armią, przystąpił niezbyt chętnie do puczu na kilka dni przed jego rozpoczęciem i w zasadzie wykonywał plan zaaprobowany wcześniej przez pozostałych trzech głównodowodzących innymi rodzajami sił zbrojnych. Według zgodnych relacji kilku oficerów pracujących w sztabach innych sił zbrojnych, centrum dowodzenia całą operacją puczu znajdowało się prawdopodobnie w sztabie marynarki wojennej.
Generał Pinochet, jako głównodowodzący armią lądową (nazywaną w Chile po prostu Armią) został pierwszym oficjalnym przywódcą junty, która objęła władzę po puczu. Pierwotnie dowodzący puczem generałowie, planowali że funkcja przywódcy junty będzie obsadzana rotacyjnie przez czterech głównodowodzących czterema podstawowymi rodzajami sił zbrojnych Chile (armią lądową, lotnictwem, marynarką i policją). Ostatecznie jednak to Pinochet przejął władzę.
27 lipca 1974 Pinochet został obwołany prezydentem Chile. Przyjął też wtedy stopień wojskowy Capitán General (generał kapitan), który w czasach gdy Chile było kolonią, był oficjalnym tytułem gubernatora, a następnie posługiwał się nim Bernardo O'Higgins, bohater wojny o niepodległość Chile.
11 września 1980 w wyniku ogólnokrajowego referendum, 69,14% obywateli Chile opowiedziało się za uchwaleniem ośmioletniej kadencji prezydenckiej dla Augusto Pinocheta.
[edytuj] Reformy gospodarcze
Od momentu przejęcia władzy, Pinochet rozpoczął intensywne reformy wolnorynkowe w Chile. 11 marca 1974 Pinochet ogłosił deklarację, której najważniejszą tezą był program "zamienienia Chile z kraju proletariuszy w kraj wolnych przedsiębiorców".
Zgodnie z tą deklaracją Pinochet prowadził politykę gospodarczą opartą na wolnym rynku, dla której teoretyczną podstawą były koncepcje Miltona Friedmana i ekonomistów z kręgu "Chicago Boys". W ciągu kilku lat przeprowadzono niemal całkowitą reprywatyzację majątku, częściowo znacjonalizowanego przez Allende, likwidację istniejących jeszcze przed czasami Allende monopoli państwowych, zniesiono płacę minimalną, zakazano działania związkom zawodowym, obniżono podatki oraz przeprowadzono gruntowną reformę systemu bankowego i emerytalnego.
Według słów noblisty Miltona Friedmana, reformy te zakończyły się pełnym sukcesem, który przez tego twórcę szkoły chicagowskiej został obwołany nawet chilijskim cudem gospodarczym prowadząc do likwidacji wszechobecnych w czasach Allende niedoborów na rynku detalicznym, ustabilizowania inflacji na względnie niskim poziomie i szybkiego wzrostu gospodarczego – rzędu 3-4% rocznie. Dane statystyczne z lat 1973-1980 (źródło MFW) pokazują, że dochód narodowy brutto wzrósł w tym czasie łącznie o ok. 35%.
W latach 80. polityka gospodarcza Pinocheta stała się nieco bardziej łagodna, przy generalnym utrzymaniu kierunku przemian. Wyjątkiem był krach gospodarczy w roku 1982, spowodowany nieudaną inwazją Argentyny na Falklandy i w konsekwencji spadkiem sprzedaży broni dla dyktatury argentyńskiej. Polityka ta przyniosła obniżenie bezrobocia do poziomu 7,8% w 1990. W latach 1990-2000 wzrost produktu narodowego utrzymywał się stale na poziomie 4-6%, przy jednocześnie niskiej inflacji i stale spadającym bezrobociu. Zwolennicy Pinocheta twierdzą, że było to możliwe dzięki wcześniejszym reformom, które zaowocowały na dobre dopiero po 20 latach.
[edytuj] Zwalczanie opozycji
Nie wiadomo dokładnie, jaka liczba opozycjonistów została poddana represjom w trakcie 17 lat rządów Pinocheta. Próby oszacowania tych danych zostały przeprowadzone przez specjalnie do tego celu powołaną parlamentarną Narodową Komisję Prawdy i Pojednania, której przewodniczył senator Raúl Rettig. Według raportu tej komisji, śmierć poniosło 2095 osób, zaś 1102 osoby zostały uznane za "zaginione bez wieści"(nie ma na to jednak stanowczych dowodów). Komisja ta zgromadziła też dowody, świadczące o masowym stosowaniu tortur i pozasądowym przetrzymywaniu tysięcy osób przez juntę Pinocheta, nie podała jednak szacunkowej nawet liczby ofiar tych represj
Junta Pinocheta posługiwała się również licznymi skrytobójstwami, także poza granicami Chile. Do najgłośniejszych tego rodzaju spraw należy zamordowanie w 1976 przy pomocy samochodu-pułapki w Waszyngtonie byłego ambasadora Chile Orlando Leteliera oraz dwa lata wcześniej generała Carlosa Pratsa w Buenos Aires, który był poprzednikiem Pinocheta na stanowisku głównodowodzącego Armii Lądowej.
[edytuj] Spotkanie z papieżem
W kwietniu 1987 roku papież Jan Paweł II złożył wizytę w Chile. Przyczyną pielgrzymki, jak określił to papież była "część duszpasterskiej misji Kościoła". W czasie tej pielgrzymki papież spotkał się z wiernymi, Pinochetem na prywatnej rozmowie, oraz lewicową i demokratyczną opozycją. Podziękował duchownym za opiekowanie się ofiarami wojny. Ojciec Święty nie skrytykował reżimu Pinocheta, domagał się jedynie aby obie strony nie stosowały w walce politycznej przemocy.
[edytuj] Przywrócenie demokracji
Pierwszy plebiscyt pod rządami junty odbył się 4 stycznia 1978. W warunkach braku istnienia legalnej opozycji, której wszyscy przedstawiciele albo wyjechali z kraju, albo siedzieli w więzieniach, intensywnej, jednostronnej propagandy[11] oraz atmosfery terroru[12] 78% obywateli poparło w nim rządy Pinocheta. W drugim plebiscycie, 11 września 1980, 67% głosujących poparło nową konstytucję, na mocy której Pinochet miał rządzić bez wyborów do 1988.
W maju 1983 wciąż nielegalne związki zawodowe i partie opozycyjne zorganizowały serię demonstracji i strajków.
We wrześniu 1986 doszło do nieudanego zamachu na Pinocheta, zorganizowanego przez członków Manuel Rodríguez Patriotic Front (FPMR), które jednak oficjalna propaganda przypisała nielegalnej partii komunistycznej. Pinochet został w tym zamachu ciężko ranny, zginęło natomiast pięciu członków jego ochrony.
W myśl nowej konstytucji w 1988 odbył się kolejny plebiscyt, w którym wyborcy mieli zdecydować o przedłużeniu mandatu prezydenckiego Pinocheta na kolejne 8 lat. Tym razem jednak Trybunał Konstytucyjny który ustala w Chile zasady przeprowadzania wyborów, postanowił, że plebiscyt ten ma się odbyć ściśle według reguł zapisanych w specjalnie przygotowanym Prawie o Zasadach Przeprowadzania Plebiscytów. Według tego prawa kampanię wyborczą wolno było prowadzić wyłącznie w specjalnie do tego przeznaczonych programach wyborczych nadawanych jednocześnie przez wszystkie stacje telewizyjne w kraju, przy czym czas i terminy nadawania spotów wyborczych zwolenników i przeciwników dalszej władzy Pinocheta były precyzyjnie zrównoważone, tak, aby obie strony miały dokładnie taką samą szansę dotarcia ze swoimi argumentami do wyborców. Poza tymi programami wszelkie inne formy prowadzenia kampanii wyborczej zostały zabronione.
Wyborcy opowiedzieli się w plebiscycie w 55% przeciw kolejnej 8-letniej kadencji prezydenckiej Pinocheta i w 42% za. W efekcie rok później, w 1989, odbyły się normalne wybory prezydenckie z wieloma kandydatami, w których Pinochet, zgodnie z daną wcześniej obietnicą, nie startował. Zwycięzcą tych wyborów został Patricio Aylwin, lider partii centro-chrześcijańskiej, uzyskując 52,4% głosów. W 1991 Aylwin powołał do życia komisję do badania indywidualnych losów wszystkich ofiar reżimu, kontynuując jednak wypróbowaną linię polityki ekonomicznej Chile.
Zgodnie z przejściowymi poprawkami do konstytucji, Pinochet pozostał głównodowodzącym Armii do marca 1998. Po tym czasie, zgodnie z zapisami konstytucji z 1980, jako były prezydent, który piastował swoje stanowisko przez więcej niż 6 lat, otrzymał dożywotni, nie podlegający wyborom, fotel senatora, z którym związany jest immunitet polityczny. Immunitet ten skutecznie uniemożliwiał mszczenie się na generale demokratów. Sytuację tę zmieniło dopiero aresztowanie Pinocheta w Wielkiej Brytanii.
[edytuj] Aresztowanie w Wielkiej Brytanii
Już po odejściu z aktywnego życia politycznego, jako dożywotni senator, Pinochet stał się bohaterem kolejnego głośnego w świecie wydarzenia politycznego. W 1998 udał się do Londynu w celu poddania się operacji kręgosłupa. Podczas pobytu w Londynie brytyjskie organy ścigania nałożyły na niego areszt domowy. Było to efektem przedstawienia tym władzom wniosku o ekstradycję, wydanego przez hiszpańskiego sędziego Baltazara Garzona. Areszt Pinocheta polegał początkowo na pozostawieniu go pod strażą w szpitalu, gdzie wykonano mu zaplanowaną operację, a następnie wynajęto dla niego dom, w którym nadal pod strażą przechodził rekonwalescencję.
Rząd Chile ostro zaprotestował przeciw aresztowaniu Pinocheta, powołując się na jego immunitet dyplomatyczny, przysługujący byłej głowie państwa. Jednocześnie Sąd Najwyższy Chile zobowiązał się publicznie do rozpatrzenia sprawy wytoczenia procesów o organizowanie systemu torturowania i nielegalnych porwań Pinochetowi, po uchyleniu mu immunitetu senatorskiego. Izba Lordów, pełniąca w Wielkiej Brytanii rolę sądu najwyższego, po długich dysputach zgodziła się ostatecznie, że argumentacja sędziego hiszpańskiego w sprawie ekstradycji jest zasadna, pozostawiła jednak rządowi brytyjskiemu decyzję, czy ekstradycję tę można przeprowadzić z humanitarnego punktu widzenia.
Po wykonaniu serii badań medycznych wykonanych przez lekarzy wskazanych przez obrońców Pinocheta, uznano że jest on chory na otępienie naczyniowe (vascular dementia), która to choroba wyklucza jego świadomy udział w jakimkolwiek procesie. Na tej podstawie minister spraw wewnętrznych Wielkiej Brytanii, Jack Straw podjął ostateczną decyzję o odrzuceniu wniosku o ekstradycję i zezwolił na powrót Pinocheta do Chile.
Gdy aresztowano Pinocheta poparcie dla niego wyraziła część prawicy (z Margaret Thatcher) oraz m.in. rosyjski prawicowy dysydent Władimir Bukowski. Grupa polskich działaczy ówczesnego AWS, Tomasz Wołek, Marek Jurek i Michał Kamiński, złożyła mu prywatną wizytę w szpitalu i podarowała ryngraf przedstawiający Matkę Boską. Ich zdaniem Pinochet przysłużył się obronie praw człowieka, wolności i sprawiedliwości. Wizyta polskich polityków spotkała się wtedy z krytycznym osądem ze strony znacznej części polskich lewicowych mediów oraz protestami działaczy i organizacji postkomunistycznych PPS i UP.
[edytuj] Po powrocie do Chile
W 2000 Sąd Apelacyjny w Santiago, powołując się na te same wyniki badań lekarskich, które umożliwiły Pinochetowi wyjazd z Wielkiej Brytanii, głosami 13:9 zdecydował o odebraniu mu immunitetu – jako niezdolnemu do wykonywania mandatu senatora, co umożliwiło jego aresztowanie zaraz po powrocie do Chile. Jednakże Sąd Najwyższy, ponownie powołując się na te same dokumenty, oddalił wszystkie wniesione przeciw Pinochetowi sprawy, z powodu jego niezdolności do uczestniczenia w procesie. Po tym werdykcie Pinochet zniknął z życia publicznego w Chile. Spędzał prawie cały czas w swoim domu i nie pojawił się nawet na 30. rocznicy puczu, która miała miejsce 11 września 2003, w której uczestniczyło wielu jego dawnych współpracowników.
28 maja 2004 Sąd Apelacyjny w Santiago ponownie rozpatrzył sprawę niezdolności prawnej Pinocheta głosując 14:9 za ponownym poddaniu go badaniom lekarskim. Powodem ponownego rozpatrzenia sprawy był fakt udzielenia przez Pinocheta wywiadu telewizyjnego dla sieci telewizyjnej z siedzibą w Miami (USA). Fakt zdolności do udzielenia wywiadu podważył zasadnie wcześniejsze orzeczenie lekarskie, twierdzące, że Pinochet nie posiada pełnej sprawności umysłowej. Jednocześnie 26 sierpnia 2004 Sąd Najwyższy głosami 9:8 zdecydował o podtrzymaniu decyzji o odebraniu immunitetu senatorskiego Pinochetowi. 2 grudnia 2004 Sąd Apelacyjny w Santiago, rozpatrując wniosek o rozpoczęcie procesu o zorganizowanie zamachu na generała Carlosa Pratsa, zdecydował po wykonaniu badań lekarskich, że Pinochetowi może ten proces być wytoczony.
[edytuj] Choroba i śmierć
3 grudnia 2006, Augusto Pinochet doznał ataku serca i został przewieziony do szpitala w ciężkim stanie. Prawnik oskarżycieli zarzucił mistyfikację zawału serca Pinocheta, w celu uniknięcia odpowiedzialności w wytoczonych mu procesach. Pablo Rodriguez, obrońca Pinocheta, nazwał ten zarzut "infamią". Lorena Pizarro, prezydent stowarzyszenia ofiar dyktatury, wyraził nadzieję, że "zawał serca, nie zostanie wykorzystany w celu zapewnienia mu bezkarności"[13]
4 grudnia 2006 chilijski sąd apelacyjny, zwolnił Pinocheta z aresztu domowego.
10 grudnia 2006 Augusto Pinochet zmarł na skutek obrzęku płuc oraz powikłań po ataku serca, którego doznał 3 grudnia.[14]
[edytuj] Komentarze i reakcje
W Hiszpanii kilkuset chilijskich emigrantów, z grona tysięcy ludzi, którzy uciekli tam przed prześladowaniami reżimu, "uczciło" śmierć Pinocheta milczącym marszem po ulicach Madrytu.
Przeciwnicy świętowali śmierć byłego dyktatora w wielu dzielnicach Santiago, oraz w innych regionach kraju. Demonstracje w Santiago w niektórych miejscach przekształciły się w starcia z policją, w wyniku których 23 policjantów zostało rannych.[15]
Przed wojskowym szpitalem w Santiago, gdzie zmarł Pinochet, zgromadziło się ok. tysiąca jego zwolenników aby opłakiwać jego śmierć.
Biuro Margaret Thatcher wydało oświadczenie, które twierdziło, że była premier Wielkiej Brytanii jest "głęboko zasmucona" śmiercią Pinocheta.
[edytuj] Spory wokół oceny rządów Pinocheta
Ocena rządów Augusto Pinocheta skupia się w trzech wymiarach:
- gospodarczy – rozwój gospodarczy Chile oparty na zasadach neoliberalizmu
- polityczny – sposób zdobycia władzy, walki z przeciwnikami politycznymi
- moralny – odpowiedzialność za zbrodnie, zrzucanie winy na współpracownika Manuela Contrerasa.
Politycy nawiązujący do ideologii konserwatywnego liberalizmu oceniają pozytywnie gospodarcze efekty rządów Pinocheta. Jednocześnie nie zgadzali się na sądzenie Pinocheta przez sądy międzynarodowe, argumentując, że jako jedyny miał do tego prawo naród chilijski.
Represje wobec przeciwników politycznych potępiane są przez większość środowisk o orientacji leiwcowej i komunistycznej. Jednakże większość środowisk związanych z prawicą z uznaniem wyraża się o samym fakcie obalenia rządu. W środowiskach prawicowych trwa dyskusja w odniesieniu do skali represji, osobistej odpowiedzialności Pinocheta oraz skali faktycznego niebezpieczeństwa ze strony lewicy.
Środowiska związane z partiami lewicowymi podkreślają odpowiedzialność Pinocheta za zbrodnie wobec przeciwników politycznych, oskarżają też m.in. Stany Zjednoczone o tolerowanie reżimu chilijskiego dla własnych korzyści[16].
Przypisy
- ↑ Paul Johnson Historia świata od roku 1917 do lat 90-tych, Puls Publications Ltd, Londyn, 1992, ISBN 0-907587-79-8, str. 1007
- ↑ Wzrost inflacji miał miejsce na długo przed światowym kryzysem paliwowym z lat 70. i związanym z nim 4-krotnym wzrostem cen paliw, zatem był wyłącznie efektem złej polityki rządu
- ↑ Paul Johnson Historia świata od roku 1917 do lat 90-tych, Puls Publications Ltd, Londyn, 1992, ISBN 0-907587-79-8, str. 1007
- ↑ Paul Johnson Historia świata od roku 1917 do lat 90-tych, Puls Publications Ltd, Londyn, 1992, ISBN 0-907587-79-8, str. 1007
- ↑ Christopher Andrew, Oleg Gordijewski, KGB, tłumaczył Rafał Brzeski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997, ISBN 83-11-08667-2, str.449
- ↑ Christopher Andrew, Oleg Gordijewski, KGB, tłumaczył Rafał Brzeski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997, ISBN 83-11-08667-2, str.448
- ↑ Christopher Andrew, Oleg Gordijewski, KGB, tłumaczył Rafał Brzeski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997, ISBN 83-11-08667-2, str.449
- ↑ Spowodowało to konflikt w kierownictwie DGI, odsunięto dotychczasowego dyrektora Manuela Pineiro Losado zamieniając go na prosowieckiego Mendeza Comincheza
- ↑ Christopher Andrew, Oleg Gordijewski, KGB, tłumaczył Rafał Brzeski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997, ISBN 83-11-08667-2, str.449
- ↑ Christopher Andrew, Oleg Gordijewski, KGB, tłumaczył Rafał Brzeski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997, ISBN 83-11-08667-2, str.449
- ↑ C. Huneeus “La Dinamica de los ‘nuevos autoritarismos’: Chile en una perspectiva comparada” w: “Revista de estudios politicos”, nr. 54, 1986. s. 128
- ↑ Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych z 8 grudnia 1977 r.
- ↑ CBS/AP: Pinochet Improving After Heart Attack, Former Chilean Dictator Is Recovering, But Doctors Say His Life Is Still In Danger. 4 grudnia 2006. [dostęp 5 grudnia 2006].
- ↑ CBS/AP: Zmarł Augusto Pinochet, były dyktator Chile. 2006-12-10. [dostęp 2006-12-10].
- ↑ PAP, mp: Chile: Starcia po śmierci Pinocheta. 11 grudnia 2006. [dostęp 11 grudnia 2006].
- ↑ por. np. Piotr Ciszewski, Pinochet – morderca na usługach CIA.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Raport Valecha (po hiszpańsku)
- oficjalna strona fundacji Pinochet-Ugarte
- artykuł o kontach Pinocheta za granicą (po angielsku)
- Zbiór informacji dotyczących Augusto Pinocheta (po angielsku)
- Artykuł z Aorta Magazine "Znienawidziłem życie..." Relacje ofiar
- Augusto Pinochet – wg. redaktora Krzysztofa Jasińskiego
