Amnesty International

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Amnesty International – sekcje krajowe (2005)

Amnesty Internationalmiędzynarodowa organizacja pozarządowa, której celem jest zapobieganie naruszeniom praw człowieka poprzez wszelkie pokojowe akcje obywatelskie – od organizowania pisania listów do rządów krajów łamiących te prawa, poprzez publiczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, po realną pomoc finansową i prawną poszkodowanym osobom.

Organizacja jest laureatem Pokojowej Nagrody Nobla z 1977 roku za "wkład w umacnianie podstaw wolności, sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym świecie".

Amnesty International finansuje swoją działalność głównie ze składek członkowskich i datków od indywidualnych osób. Amnesty nie przyjmuje jakiejkolwiek pomocy rządowej, a przyjmowanie datków od przedsiębiorstw i innych organizacji podlega licznym obostrzeniom.

Zasadami działania Amnesty International są: pełna niezależność polityczna i finansowa oraz maksymalny obiektywizm. Mimo to jest ona często w wielu krajach (głównie tych, które często represjonują swoich obywateli) oskarżana o wspieranie Zachodu i propagowanie jego idei. Przeczą temu jednak akcje wymierzone w obronę przed rządami wielu krajów zachodnich, takie jak protesty przeciwko torturom i pozasądowemu przetrzymywaniu ludzi przez USA w Guantanamo.

Amnesty International liczy obecnie 2 mln 200 tys. członków w 150 krajach świata[1]. Centrala AI – tzw. międzynarodowy sekretariat – znajduje się w Londynie. Do końca 2009 Sekretarz Generalną AI była Irene Khan, jej następcą jest Salil Shetty. Oficjalnym hymnem organizacji jest piosenka "One" zespołu U2[2].

Historia[3][edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Początki Amnesty International sięgają listopada 1960, kiedy brytyjski prawnik, Peter Benenson przeczytał w prasie o dwóch portugalskich studentkach skazanych na 7 lat więzienia za wzniesienie toastu za wolność. 28 maja 1961 w londyńskim tygodniku The Observer pojawił się jego artykuł pt. Zapomniani więźniowie, wzywający do solidarnego działania w obronie więźniów sumienia (osób więzionych za wyrażanie swoich poglądów, które nie stosowały przemocy, ani nie nawoływały do nienawiści) oraz sprzeciwu wobec ustawicznego łamania praw zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka przez rządy wielu państw.

Rozwój międzynarodowego ruchu[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1961 odbyło się międzynarodowe spotkanie sympatyków apelu Petera Benensona, na którym podjęto decyzję o utworzeniu międzynarodowego ruchu na rzecz obrony wolności wyrażania opinii i wyznawania religii.

W londyńskiej dzielnicy Mitre Court powstały biuro i biblioteka, gromadząca informacje o przykładach naruszenia praw człowieka (w 1962 było tam już 1200 udokumentowanych spraw).

Pierwsze grupy powstały w: Wielkiej Brytanii, RFN, Holandii, Włoszech oraz Szwajcarii i działały przez tzw. „sieć trójek”- każda z nich zajmowała się trzema więźniami sumienia z trzech głównych obszarów polityczno-ekonomicznych świata: państw kapitalistycznych, socjalistycznych i rozwijających się.

W ciągu kolejnych lat następował rozwój struktur organizacji, która na konferencji belgijskiej w 1962 roku przyjęła nazwę Amnesty International. W tym samym roku powstał Fundusz Więźniów Sumienia (służący pomocą więźniom i ich rodzinom). Rok później Międzynarodowy Komitet Wykonawczy (IEC), Międzynarodowy Sekretariat (siedziba AI) oraz Biuro Badawcze, na bieżąco śledzące losy więźniów.

AI szybko zyskiwała międzynarodowe znaczenie. Już w 1962 nowe grupy powstały w Norwegii, Szwecji, Danii, Belgii, Grecji, Australii, Irlandii i Stanach Zjednoczonych. Organizacja uzyskała statusy konsultacyjne przy ONZ (1964), Radzie Europy (1965) i UNESCO (1969).

Pierwsza Pilna Akcja[edytuj | edytuj kod]

19 marca 1973 AI wydała swoją pierwszą Pilną Akcję w sprawie brazylijskiego profesora Luiza Basilio Rossi, aresztowanego ze względów politycznych. Profesor przyznał, że pomoc AI miała dla niego ogromne znaczenie: Wiedziałem, że moja sprawa zyskała duży rozgłos. Wiedziałem również, że dzięki temu nie mogli mnie już zabić.

Świeca AI w katedrze w Salisbury

Misje i kampanie w obronie praw człowieka[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od 1962 AI organizowało misje do państw podejrzanych o łamanie praw człowieka (począwszy od Ghany, Czechosłowacji, Portugalii i NRD).

W 1973 rząd chilijski zezwolił organizacji na przeprowadzenie na miejscu dochodzenia w sprawie oskarżeń o masowe naruszanie praw człowieka. Rok później ukazał się raport opisujący prześladowania, tortury i egzekucje za rządu Pinocheta.

Kolejne światowe akcje w obronie praw człowieka dotyczyły:

W 1983 opublikowano specjalny raport na temat zabójstw politycznych popełnianych na zlecenie rządów.

W 1994 rozpoczęła się światowa kampania przeciwko zaginięciom i zbrodniom politycznym pod hasłem Życie w cieniu kłamstwa.

Kampanie przeciwko karze śmierci[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza światowa akcja przeciwko karze śmierci odbyła się w 1981.

Kolejna rozpoczęła się w 1988. Rok wcześniej AI wydało raport stwierdzający, że stosowanie kary śmierci w Stanach Zjednoczonych jest niezgodne z międzynarodowymi postanowieniami, decyzje o jej stosowaniu mają często podłoże rasistowskie i są wydawane arbitralnie.

W 1989 ukazało się studium na temat kary śmierci pt. Kiedy państwo zabija.

Kolejne kampanie dotyczyły konkretnych państw:

Koncerty[edytuj | edytuj kod]

W 1976 odbył się pierwszy koncert charytatywny pt. Secret Policeman’s Ball z Johnem Cleese’em i grupą Monty Pythona. Kolejne miały miejsce w latach: 1977, 1978, 1981 i 1987. Wzięli w nich udział m.in. Peter Gabriel, Duran Duran, Mark Knopfler, Eric Clapton i Phil Collins.

Goodwin House – siedziba kanadyjskiej AI w Ottawie

W 1986 amerykańska sekcja AI zorganizowała wielki rockowy koncert pt. Spisek na rzecz Nadziei, w którym udział wzięli m.in. Sting, U2, Bryan Adams, Peter Gabriel, Lou Reed, The Neville Brothers.

W 1988 rozpoczęła się trasa koncertowa pod hasłem Prawa Człowieka Teraz!, obejmująca 18 miast w 15 krajach. Uczestniczyli w niej m.in. Sting oraz Bruce Springsteen.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1977 w Oslo Amnesty International otrzymało Pokojową Nagrodę Nobla za wkład w umacnianie podstaw wolności, sprawiedliwości a tym samym pokoju na całym świecie.

Rok później organizacja odebrała Nagrodę Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych za szczególny wkład w ochronę praw człowieka, a w 2001 The Revolution Awards 2001 za najlepsze wykorzystanie internetu w obronie praw człowieka.

W 1994 MTV doceniając jej wkład w rozwój praw człowieka uhonorowała tę organizację nagrodą Free Your Mind.

Cele i metody działania[edytuj | edytuj kod]

Wizja[edytuj | edytuj kod]

Wizją Amnesty International jest świat, w którym wszystkie prawa spisane w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i innych międzynarodowych standardach były przestrzegane w stosunku do jednostki ludzkiej. Aby zrealizować tę wizję, misją Amnesty International jest prowadzenie badań i działań na rzecz zapobiegania i zaprzestania naruszeń prawa do fizycznej i psychicznej integralności, wolności sumienia i wyrażania się oraz wolności od dyskryminacji, w kontekście promocji wszystkich praw człowieka[4].

Metody działania[edytuj | edytuj kod]

Cele te są realizowane przez następujące działania:

  • Wysyłanie kilkuosobowych grup badaczy dla oceny sytuacji poszczególnych represjonowanych osób i ew. pomocy tym osobom na miejscu. Zasadą jest tutaj wysyłanie osób z innego kraju niż kraj, w którym dochodzi do represji. Amnesty International nie przyjmuje i nie wymaga od swoich członków informacji na temat własnego kraju, aby nie być posądzonym o szpiegostwo.
  • Organizowanie dużych ogólnoświatowych akcji medialnych nakierowanych na jeden konkretny problem, w jednym konkretnym kraju, który wydaje się mieć szczególne znaczenie w danym momencie.
  • Organizowanie ogólnoświatowych kampanii medialnych dotyczących jednego ogólnego problemu, np. w obronie praw uchodźców lub przeciw torturom.
  • Tworzenie i publikowanie dorocznych raportów ze stanu przestrzegania praw człowieka na całym świecie (zwykle ukazują się one pod koniec maja).
Irene Khan, sekretarz generalna Amnesty International od 2001 do 2009

Pilne Akcje[edytuj | edytuj kod]

Pilne Akcje to ogólnoświatowe akcje ogłaszane przez Amnesty International, polegające na wysyłaniu listów - apeli w sprawie osób, których podstawowe prawa są zagrożone lub łamane. Dotyczą one m.in. osób zagrożonych egzekucją lub torturami, aresztantów pozbawionych kontaktu z prawnikiem, rodziną albo opieki medycznej oraz więźniów sumienia.

Podstawą każdej Pilnej Akcji jest krótki tekst składający się z opisu przypadku, wskazówek dotyczących treści apelu oraz adresów, na które należy go wysłać. Język listu może być dowolny, przy czym jeżeli nie jest to angielski ani język urzędowy danego kraju, sugerowane jest podkreślenie nazwiska osoby, w sprawie której się pisze.

Z danych Amnesty International wynika, że dzięki Pilnym Akcjom udało się w ciągu ostatnich 30 lat uratować 16600 osób[5].

Maraton Pisania Listów[6][edytuj | edytuj kod]

Szczególną formą Pilnej Akcji jest Maraton Pisania Listów, który odbywa się corocznie w najbliższy weekend Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka, obchodzonego 10 grudnia. W ciągu dwóch dni listy w obronie prześladowanych pisane są bez przerwy. Akcja zapoczątkowana została przez polską sekcję Amnesty International w 2001 roku.

Liczba listów pisanych w trakcie kolejnych maratonów systematycznie wzrasta. W 2006 w Polsce napisano ich 21897, w 2007 41864, zaś w 2008 78639 (z 323105 na całym świecie).

W 2010 roku w całej Polsce powstało ich 135 305. To 20 000 więcej niż w roku 2009[7]. Najwięcej listów w obronie więźniów i innych osób narażonych na łamanie praw człowieka napisano w Zabrzu - aż 14 669! Także w ubiegłym roku Zabrze wiodło prym wśród "maratończyków". W liczącej tylko około 7 000 mieszkańców gminie Bircza w woj. podkarpackim, mieszkańcy napisali ponad 14 000 listów.

Liczba napisanych listów w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Rok Liczba
2001 2326
2002 7409
2003 9743
2004 13973
2005 16602
2006 21897
2007 41864
2008 78639
2009 108026
2010 135305
2011 145195
2012 182957

Ostatnie kampanie[8][edytuj | edytuj kod]

Więźniowie przetrzymywani w Guantanamo
  • Prawa Człowieka Pod Murem Chińskim - postulaty przestrzegania praw człowieka w Chinach w związku z organizowanymi tam w 2008 letnimi Igrzyskami Olimpijskimi. Kampania dotyczyła czterech zasadniczych kwestii: kary śmierci, przetrzymywania bez prawa do procesu sądowego, sytuacji obrońców praw człowieka oraz cenzury Internetu.
  • Darfur Nie Może Już Czekać - kampania nakierowana na kryzys humanitarny w Darfurze. W latach 2003-2008 w wyniku konfliktu zbrojnego zginęło tam ponad 90 tys. ludzi, 200 000 zmarło z przyczyn związanych z konfliktem, a ponad 2 mln musiało opuścić swoje domy. Działania społeczności międzynarodowej (ONZ i UA) nie przyniosły dotychczas wymiernych rezultatów w zaprowadzeniu pokoju i ochronie ludności cywilnej.
  • Stop Przemocy Wobec Kobiet - przemoc wobec kobiet została określona przez AI mianem katastrofy praw człowieka o zasięgu światowym, stąd inspiracja do działań w ich obronie[9].
  • Stop Torturom w Wojnie z Terroryzmem - akcja wymierzona przeciwko więzieniu Guantanamo, symbolowi znacznych naruszeń praw człowieka przez Stany Zjednoczone. Od 2002 przetrzymywano tam setki osób - często bez dostępu do sądu, opieki medycznej i możliwości odwiedzin rodziny. Prawdopodobnie wielu z nich było torturowanych oraz traktowanych w okrutny i poniżający sposób.
  • Broń pod Kontrolą - kampania we współpracy z Oxfam i IANSA (The International Action Network on Small Arms) na rzecz kontroli przepływu broni oraz ograniczenia jej rozpowszechniania i nadużywania.
  • Świat Wolny od Kary Śmierci - nadrzędnymi celami kampanii są: przedłużenie o rok moratorium na wykonywanie kary śmierci oraz zmiana konkretnych wyroków śmierci na inne wyroki.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Krytyka Amnesty International dotyczy przesadnych pensji zarządu[10], niedostatków w ochronie pracowników poza centralą organizacji, jednoczenia sił z organizacjami o wątpliwych dokonaniach w sprawach ochrony praw człowieka, stronniczość ideologiczną dotyczącą polityki wobec krajów spoza wpływów Zachodu[11] i ocenę polityki Amnesty International w sprawie aborcji[12][13].

Sekretarze Generalni Amnesty International[edytuj | edytuj kod]

Amnesty International a Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki i AI wielokrotnie mówiły jednym głosem, m.in. w sprawie kary śmierci i więźniów sumienia, jednak po decyzji Rady AI z sierpnia 2007 o podjęciu starań o zapewnienie kobietom dostępu do bezpiecznej, legalnej aborcji w przypadkach, gdy ciąża jest niechciana i pochodzi z gwałtu, napaści na tle seksualnym lub kazirodztwa, Watykan wezwał katolików do zaprzestania wspierania AI[14][15].

Amnesty International w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Amnesty International była obecna w Polsce od połowy lat 70. Jej pierwsza polska akcja dotyczyła obrony robotników represjonowanych w Ursusie i Radomiu w 1976 roku. Wśród Polaków bronionych przez AI jako więźniowie sumienia byli: Seweryn Blumsztajn, Bogdan Borusewicz, Mirosław Chojecki, Władysław Frasyniuk, Waldemar Fydrych, Bronisław Geremek, Andrzej Gwiazda, Marian Jurczyk Jerzy Kropiwnicki, Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Bogdan Lis, Jan Lityński, Antoni Macierewicz, Adam Michnik, Kazimierz Mijal, Andrzej Milczanowski, Leszek Moczulski, Karol Modzelewski, Kornel Morawiecki, Grzegorz Palka, Janusz Pałubicki, Józef Pinior, Zofia Romaszewska, Zbigniew Romaszewski, Jan Rulewski, Andrzej Słowik, Kazimierz Świtoń, Romuald Szeremietiew, Anna Walentynowicz, Henryk Wujec i kilkuset innych.

Polska struktura AI powstała w 1989 (choć jeszcze przed upadkiem PRL-u "Biuletyn Amnesty International" z informacjami ze świata wydawał po polsku Ruch Wolność i Pokój). W latach 1991-1995 prezeską polskiego AI była Małgorzata Tarasiewicz.

Obecnie polska Amnesty ma 4000 członków i sympatyków, działa 12 grup lokalnych, 7 edukacyjnych i ponad 100 grup szkolnych. Prezeską Polskiej Sekcji AI jest Agnieszka Gałka, a w skład Zarządu wchodzą dodatkowo: Mateusz Hładki, Monika Klimkowska, Wojciech Makowski, Urszula Skonecka oraz Elżbieta Wiercińska-Kazimierczuk. Największą przeprowadzaną corocznie akcją polskiej AI jest Maraton Pisania Listów.

Od 2008 Amnesty International Polska jest członkiem Polskiej Koalicji Social Watch.

Pióra Nadziei[edytuj | edytuj kod]

Pióro Nadziei to nagroda przyznawana od 2002 roku przez Amnesty International Polska za najlepszy tekst poświęcony prawom człowieka. W ubiegłych latach w jury zasiadali znani dziennikarze (m.in. Konstanty Gebert, Piotr Zaremba, Ewa Siedlecka, Joanna Podgórska, Krystyna Kurczab-Redlich) oraz ludzie nauki i kultury (m.in. były Rzecznik Praw Obywatelskich Andrzej Zoll czy Roman Kuźniar). Autorką wręczanej laureatom statuetki – pióra otoczonego drutem kolczastym – jest Iwona Lifsches.

Laureaci Piór Nadziei
Rok Laureat Tytuł pracy Tematyka
2002 Andrzej Goszczyński Mały świadek Sytuacja dzieci zeznających w polskich sądach
2003 Krystyna Kuczab-Redlich Demokracja z krwi i kości Sytuacja społeczno-polityczna w Czeczenii
2004 Natalia Bloch Nie jesteśmy Buddami Studium tybetańskiego ruchu na uchodźstwie
2006 Maria Kruczkowska Świat bez kobiet Prawa kobiet w Indiach i Chinach
2007 Tomasz Kwaśniewski Gej i lesbijka uczą dzieci twoje Doświadczenia nauczycieli-homoseksualistów w Polsce
2008 Jacek Żakowski Kajdany Dalajlamy Możliwość wpływu społeczności międzynarodowej na sytuację praw człowieka w Chinach
2009 Bartek Dobroch cykl Górale dla Tybetu Tybetańska diaspora w Indiach i Nepalu[16]
2010 Agnieszka Fiedorowicz Kochajcie donosicieli, kochajcie do jasnej cholery! Działalność whistleblowerów
Joanna Podgórska Daleko od szosy Problemy ubóstwa, praw człowieka oraz praw kobiet[17]

Przypisy

  1. About Amnesty International. Amnesty International. [dostęp 2008.02.16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-08-26)].
  2. Sztuka dla Amnesty: U2 otrzymuje najważniejszą nagrodę praw człowieka Amnesty International [dostęp 2008-08-01]
  3. "Co warto zachować w pamięci": Historia Amnesty International [dostęp 2009-02-11]
  4. About Amnesty International. Amnesty International. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-08-26)].
  5. Centrum Pilnych Akcji, Amnesty International [dostęp 2009-02-16]
  6. Maraton Pisania Listów. Amnesty International [dostęp 2009-02-16]
  7. [1]. Amnesty International [dostęp 2009-02-16]
  8. Kampanie. Amnesty International [dostęp 2009-02-21]
  9. To jest w naszych rękach. Stop Przemocy Wobec Kobiet. Amnesty International [dostęp 2009-02-21]
  10. Tania Mason, Charity Commission has 'no jurisdiction' over board member's payment from Amnesty, civilsociety.co.uk, 21 February 2011. Retrieved 21 February 2011.
  11. Interview: Amnesty on Jenin – Dennis Bernstein and Dr. Francis Boyle Discuss the Politics of Human Rights.
  12. Furor Over Amnesty's Abortion Stance.
  13. Amnesty’s credibility problem.
  14. Stanowisko AI ws. niektórych aspektów aborcji. Amnesty International.
  15. Najwyższy CZAS!, 29.09.2007, str. XLV, "Aborcja International"
  16. Pióro Nadziei 2009 dla Bartka Dobrocha. 01.06.2009. [dostęp 2009-09-19].
  17. Pióro Nadziei 2010 dla Agnieszki Fiedorowicz (Przekrój) i Joanny Podgórskiej(Polityka).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]