Amnesty International

Amnesty International – sekcje krajowe (2005)

Amnesty International – międzynarodowa organizacja pozarządowa, której celem jest zapobieganie naruszeniom fundamentalnych praw człowieka poprzez wszelkie pokojowe akcje obywatelskie – od organizowania pisania listów do rządów krajów łamiących te prawa, poprzez publiczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, po realną pomoc finansową i prawną poszkodowanym osobom.

Organizacja jest laureatem Pokojowej Nagrody Nobla z 1977 roku za "wkład w umacnianie podstaw wolności, sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym świecie".

Amnesty International finansuje swoją działalność głównie ze składek członkowskich i datków od indywidualnych osób. Amnesty nie przyjmuje jakiejkolwiek pomocy rządowej, a przyjmowanie datków od przedsiębiorstw i innych organizacji podlega licznym obostrzeniom.

Zasadami działania Amnesty International są: pełna niezależność polityczna i finansowa oraz maksymalny obiektywizm. Mimo to jest ona często w wielu krajach (głównie tych, które często represjonują swoich obywateli) oskarżana o wspieranie Zachodu i propagowanie jego idei. Przeczą temu jednak akcje wymierzone w obronę przed rządami wielu krajów zachodnich, takie jak protesty przeciwko torturom i pozasądowemu przetrzymywaniu ludzi przez USA w Guantanamo.

Amnesty International liczy obecnie 2 mln 200 tys. członków w 150 krajach świata. Centrala AI – tzw. międzynarodowy sekretariat – znajduje się w Londynie. Do końca 2009 Sekretarz Generalną AI była Irene Khan, jej następcą jest Salil Shetty. Oficjalnym hymnem organizacji jest piosenka "One" zespołu U2.

Historia

Geneza

Początki Amnesty International sięgają listopada 1960, kiedy brytyjski prawnik, Peter Benenson przeczytał w prasie o dwóch portugalskich studentkach skazanych na 7 lat więzienia za wzniesienie toastu za wolność. 28 maja 1961 w londyńskim tygodniku The Observer pojawił się jego artykuł pt. Zapomniani więźniowie, wzywający do solidarnego działania w obronie więźniów sumienia (osób więzionych za wyrażanie swoich poglądów, które nie stosowały przemocy, ani nie nawoływały do nienawiści) oraz sprzeciwu wobec ustawicznego łamania praw zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka przez rządy wielu państw.

Rozwój międzynarodowego ruchu

W lipcu 1961 odbyło się międzynarodowe spotkanie sympatyków apelu Petera Benensona, na którym podjęto decyzję o utworzeniu międzynarodowego ruchu na rzecz obrony wolności wyrażania opinii i wyznawania religii.

W londyńskiej dzielnicy Mitre Court powstały biuro i biblioteka, gromadząca informacje o przykładach naruszenia praw człowieka (w 1962 było tam już 1200 udokumentowanych spraw).

Pierwsze grupy powstały w: Wielkiej Brytanii, RFN, Holandii, Włoszech oraz Szwajcarii i działały przez tzw. „sieć trójek”- każda z nich zajmowała się trzema więźniami sumienia z trzech głównych obszarów polityczno-ekonomicznych świata: państw kapitalistycznych, socjalistycznych i rozwijających się.

W ciągu kolejnych lat następował rozwój struktur organizacji, która na konferencji belgijskiej w 1962 roku przyjęła nazwę Amnesty International. W tym samym roku powstał Fundusz Więźniów Sumienia (służący pomocą więźniom i ich rodzinom). Rok później Międzynarodowy Komitet Wykonawczy (IEC), Międzynarodowy Sekretariat (siedziba AI) oraz Biuro Badawcze, na bieżąco śledzące losy więźniów.

AI szybko zyskiwała międzynarodowe znaczenie. Już w 1962 nowe grupy powstały w Norwegii, Szwecji, Danii, Belgii, Grecji, Australii, Irlandii i Stanach Zjednoczonych. Organizacja uzyskała statusy konsultacyjne przy ONZ (1964), Radzie Europy (1965) i UNESCO (1969).

Pierwsza Pilna Akcja

19 marca 1973 AI wydała swoją pierwszą Pilną Akcję w sprawie brazylijskiego profesora Luiza Basilio Rossi, aresztowanego ze względów politycznych. Profesor przyznał, że pomoc AI miała dla niego ogromne znaczenie: Wiedziałem, że moja sprawa zyskała duży rozgłos. Wiedziałem również, że dzięki temu nie mogli mnie już zabić.

Świeca AI w katedrze w Salisbury

Misje i kampanie w obronie praw człowieka

Począwszy od 1962 AI organizowało misje do państw podejrzanych o łamanie praw człowieka (począwszy od Ghany, Czechosłowacji, Portugalii i NRD).

W 1973 rząd chilijski zezwolił organizacji na przeprowadzenie na miejscu dochodzenia w sprawie oskarżeń o masowe naruszanie praw człowieka. Rok później ukazał się raport opisujący prześladowania, tortury i egzekucje za rządu Pinocheta.

Kolejne światowe akcje w obronie praw człowieka dotyczyły:

• Afryki Południowej, Paragwaju, Pakistanu i Tanzanii (1977),
• Korei Południowej, Kostaryki, Turcji (1980),
• Afganistanu i Chile (1986),
• Sri Lanki i w Birmy (1990),
• Jugosławii i Peru (1991),
• Bośni i Hercegowiny, Indonezji i Kolumbii (1994),
• Turcji i Chin (1996),
• Bośni i Hercegowiny (1998),
• Arabii Saudyjskiej (2000).

W 1983 opublikowano specjalny raport na temat zabójstw politycznych popełnianych na zlecenie rządów.

W 1994 rozpoczęła się światowa kampania przeciwko zaginięciom i zbrodniom politycznym pod hasłem Życie w cieniu kłamstwa.

Kampanie przeciwko karze śmierci

Pierwsza światowa akcja przeciwko karze śmierci odbyła się w 1981.

Kolejna rozpoczęła się w 1988. Rok wcześniej AI wydało raport stwierdzający, że stosowanie kary śmierci w Stanach Zjednoczonych jest niezgodne z międzynarodowymi postanowieniami, decyzje o jej stosowaniu mają często podłoże rasistowskie i są wydawane arbitralnie.

W 1989 ukazało się studium na temat kary śmierci pt. Kiedy państwo zabija.

Kolejne kampanie dotyczyły konkretnych państw:

• krajów bałtyckich w 1993,
• państw byłego Związku Radzieckiego w 1995.

Koncerty

W 1976 odbył się pierwszy koncert charytatywny pt. Secret Policeman’s Ball z Johnem Cleese’em i grupą Monty Pythona. Kolejne miały miejsce w latach: 1977, 1978, 1981 i 1987. Wzięli w nich udział m.in. Peter Gabriel, Duran Duran, Mark Knopfler, Eric Clapton i Phil Collins.

Goodwin House – siedziba kanadyjskiej AI w Ottawie

W 1986 amerykańska sekcja AI zorganizowała wielki rockowy koncert pt. Spisek na rzecz Nadziei, w którym udział wzięli m.in. Sting, U2, Bryan Adams, Peter Gabriel, Lou Reed, The Neville Brothers.

W 1988 rozpoczęła się trasa koncertowa pod hasłem Prawa Człowieka Teraz!, obejmująca 18 miast w 15 krajach. Uczestniczyli w niej m.in. Sting oraz Bruce Springsteen.

Nagrody

W listopadzie 1977 w Oslo Amnesty International otrzymało Pokojową Nagrodę Nobla za wkład w umacnianie podstaw wolności, sprawiedliwości a tym samym pokoju na całym świecie.

Rok później organizacja odebrała Nagrodę Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych za szczególny wkład w ochronę praw człowieka, a w 2001 The Revolution Awards 2001 za najlepsze wykorzystanie internetu w obronie praw człowieka.

W 1994 MTV doceniając jej wkład w rozwój praw człowieka uhonorowała tę organizację nagrodą Free Your Mind.

Cele i metody działania

Wizja

Wizją Amnesty International jest świat, w którym wszystkie prawa spisane w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i innych międzynarodowych standardach były przestrzegane w stosunku do jednostki ludzkiej. Aby zrealizować tę wizję, misją Amnesty International jest prowadzenie badań i działań na rzecz zapobiegania i zaprzestania naruszeń prawa do fizycznej i psychicznej integralności, wolności sumienia i wyrażania się oraz wolności od dyskryminacji, w kontekście promocji wszystkich praw człowieka.

Metody działania

Cele te są realizowane przez następujące działania:

• Wysyłanie kilkuosobowych grup badaczy dla oceny sytuacji poszczególnych represjonowanych osób i ew. pomocy tym osobom na miejscu. Zasadą jest tutaj wysyłanie osób z innego kraju niż kraj, w którym dochodzi do represji. Amnesty International nie przyjmuje i nie wymaga od swoich członków informacji na temat własnego kraju, aby nie być posądzonym o szpiegostwo.
• Organizowanie dużych ogólnoświatowych akcji medialnych nakierowanych na jeden konkretny problem, w jednym konkretnym kraju, który wydaje się mieć szczególne znaczenie w danym momencie.
• Organizowanie ogólnoświatowych kampanii medialnych dotyczących jednego ogólnego problemu, np. w obronie praw uchodźców lub przeciw torturom.

• Tworzenie i publikowanie dorocznych raportów ze stanu przestrzegania praw człowieka na całym świecie (zwykle ukazują się one pod koniec maja).

Irene Khan, sekretarz generalna Amnesty International od 2001 do 2009

Pilne Akcje

Pilne Akcje to ogólnoświatowe akcje ogłaszane przez Amnesty International, polegające na wysyłaniu listów - apeli w sprawie osób, których podstawowe prawa są zagrożone lub łamane. Dotyczą one m.in. osób zagrożonych egzekucją lub torturami, aresztantów pozbawionych kontaktu z prawnikiem, rodziną albo opieki medycznej oraz więźniów sumienia.

Podstawą każdej Pilnej Akcji jest krótki tekst składający się z opisu przypadku, wskazówek dotyczących treści apelu oraz adresów, na które należy go wysłać. Język listu może być dowolny, przy czym jeżeli nie jest to angielski ani język urzędowy danego kraju, sugerowane jest podkreślenie nazwiska osoby, w sprawie której się pisze.

Z danych Amnesty International wynika, że dzięki Pilnym Akcjom udało się w ciągu ostatnich 30 lat uratować 16600 osób.

Maraton Pisania Listów

Szczególną formą Pilnej Akcji jest Maraton Pisania Listów, który odbywa się corocznie w najbliższy weekend Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka, obchodzonego 10 grudnia. W ciągu dwóch dni listy w obronie prześladowanych pisane są bez przerwy. Akcja zapoczątkowana została przez polską sekcję Amnesty International w 2001 roku.

Liczba listów pisanych w trakcie kolejnych maratonów systematycznie wzrasta. W 2006 w Polsce napisano ich 21897, w 2007 41864, zaś w 2008 78639 (z 323105 na całym świecie).

W 2010 roku w całej Polsce powstało ich 135 305. To 20 000 więcej niż w roku 2009. Najwięcej listów w obronie więźniów i innych osób narażonych na łamanie praw człowieka napisano w Zabrzu - aż 14 669! Także w ubiegłym roku Zabrze wiodło prym wśród "maratończyków". W liczącej tylko około 7 000 mieszkańców gminie Bircza w woj. podkarpackim, mieszkańcy napisali ponad 14 000 listów.

Liczba napisanych listów w Polsce

Rok	Liczba
2006	21897
2007	41864
2008	78639
2009	108026
2010	135305
2011	145195
2012	182957

Ostatnie kampanie

Więźniowie przetrzymywani w Guantanamo

• Prawa Człowieka Pod Murem Chińskim - postulaty przestrzegania praw człowieka w Chinach w związku z organizowanymi tam w 2008 letnimi Igrzyskami Olimpijskimi. Kampania dotyczyła czterech zasadniczych kwestii: kary śmierci, przetrzymywania bez prawa do procesu sądowego, sytuacji obrońców praw człowieka oraz cenzury Internetu.
• Darfur Nie Może Już Czekać - kampania nakierowana na kryzys humanitarny w Darfurze. W latach 2003-2008 w wyniku konfliktu zbrojnego zginęło tam ponad 90 tys. ludzi, 200 000 zmarło z przyczyn związanych z konfliktem, a ponad 2 mln musiało opuścić swoje domy. Działania społeczności międzynarodowej (ONZ i UA) nie przyniosły dotychczas wymiernych rezultatów w zaprowadzeniu pokoju i ochronie ludności cywilnej.
• Stop Przemocy Wobec Kobiet - przemoc wobec kobiet została określona przez AI mianem katastrofy praw człowieka o zasięgu światowym, stąd inspiracja do działań w ich obronie.
• Stop Torturom w Wojnie z Terroryzmem - akcja wymierzona przeciwko więzieniu Guantanamo, symbolowi znacznych naruszeń praw człowieka przez Stany Zjednoczone. Od 2002 przetrzymywano tam setki osób - często bez dostępu do sądu, opieki medycznej i możliwości odwiedzin rodziny. Prawdopodobnie wielu z nich było torturowanych oraz traktowanych w okrutny i poniżający sposób.
• Broń pod Kontrolą - kampania we współpracy z Oxfam i IANSA (The International Action Network on Small Arms) na rzecz kontroli przepływu broni oraz ograniczenia jej rozpowszechniania i nadużywania.
• Świat Wolny od Kary Śmierci - nadrzędnymi celami kampanii są: przedłużenie o rok moratorium na wykonywanie kary śmierci oraz zmiana konkretnych wyroków śmierci na inne wyroki.

Sekretarze Generalni Amnesty International

• 1961-1966 Peter Benenson (Wielka Brytania)
• 1966-1968 Eric Baker (Wielka Brytania)
• 1968-1980 Martin Ennals (Wielka Brytania)
• 1980-1986 Thomas Hammarberg (Szwecja)
• 1986-1992 Ian Martin (Wielka Brytania)
• 1992-2001 Pierre Sané (Senegal)
• 2001-2009 Irene Khan (Bangladesz)
• od 2010 Salil Shetty (Indie)

Amnesty International a Kościół katolicki

Kościół katolicki i AI wielokrotnie mówiły jednym głosem, m.in. w sprawie kary śmierci i więźniów sumienia, jednak po decyzji Rady AI z sierpnia 2007 o podjęciu starań o zapewnienie kobietom dostępu do bezpiecznej, legalnej aborcji w przypadkach, gdy ciąża jest niechciana i pochodzi z gwałtu, napaści na tle seksualnym lub kazirodztwa, Watykan wezwał katolików do zaprzestania wspierania AI.

Decyzja ta, a także rozszerzenie działalność AI na prawa ekonomiczne i akcje antywojenne, spowodowały także odejście części dotychczasowych członków AI, nie podzielających przynależności tych działań do sfery praw człowieka.

Amnesty International w Polsce

Amnesty International była obecna w Polsce od połowy lat 70. Jej pierwsza polska akcja dotyczyła obrony robotników represjonowanych w Ursusie i Radomiu w 1976 roku. Wśród Polaków bronionych przez AI jako więźniowie sumienia byli: Seweryn Blumsztajn, Bogdan Borusewicz, Mirosław Chojecki, Władysław Frasyniuk, Waldemar Fydrych, Bronisław Geremek, Andrzej Gwiazda, Marian Jurczyk Jerzy Kropiwnicki, Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Bogdan Lis, Jan Lityński, Antoni Macierewicz, Adam Michnik, Kazimierz Mijal, Andrzej Milczanowski, Leszek Moczulski, Karol Modzelewski, Kornel Morawiecki, Grzegorz Palka, Janusz Pałubicki, Józef Pinior, Zofia Romaszewska, Zbigniew Romaszewski, Jan Rulewski, Andrzej Słowik, Kazimierz Świtoń, Romuald Szeremietiew, Anna Walentynowicz, Henryk Wujec i kilkuset innych.

Polska struktura AI powstała w 1989 (choć jeszcze przed upadkiem PRL-u "Biuletyn Amnesty International" z informacjami ze świata wydawał po polsku Ruch Wolność i Pokój). W latach 1991-1995 prezeską polskiego AI była Małgorzata Tarasiewicz.

Obecnie polska Amnesty ma 4000 członków i sympatyków, działa 12 grup lokalnych, 7 edukacyjnych i ponad 100 grup szkolnych. Prezesem Polskiej Sekcji AI jest Mateusz Hładki, a w skład Zarządu wchodzą dodatkowo: Mateusz Król, Janusz Niedbał, Monika Klimkowska, Martyna Markiewicz, Elżbieta Wiercińska-Kazimierczuk oraz Agnieszka Gałka. Największą przeprowadzaną corocznie akcją polskiej AI jest Maraton Pisania Listów.

Od 2008 Amnesty International Polska jest członkiem Polskiej Koalicji Social Watch.

Pióra Nadziei

Pióro Nadziei to nagroda przyznawana od 2002 roku przez Amnesty International Polska za najlepszy tekst poświęcony prawom człowieka. W ubiegłych latach w jury zasiadali znani dziennikarze (m.in. Konstanty Gebert, Piotr Zaremba, Ewa Siedlecka, Joanna Podgórska, Krystyna Kurczab-Redlich) oraz ludzie nauki i kultury (m.in. były Rzecznik Praw Obywatelskich Andrzej Zoll czy Roman Kuźniar). Autorką wręczanej laureatom statuetki – pióra otoczonego drutem kolczastym – jest Iwona Lifshes.

Laureaci Piór Nadziei

Rok	Laureat	Tytuł pracy	Tematyka
2002	Andrzej Goszczyński	Mały świadek	Sytuacja dzieci zeznających w polskich sądach
2003	Krystyna Kuczab-Redlich	Demokracja z krwi i kości	Sytuacja społeczno-polityczna w Czeczenii
2004	Natalia Bloch	Nie jesteśmy Buddami	Studium tybetańskiego ruchu na uchodźstwie
2006	Maria Kruczkowska	Świat bez kobiet	Prawa kobiet w Indiach i Chinach
2007	Tomasz Kwaśniewski	Gej i lesbijka uczą dzieci twoje	Doświadczenia nauczycieli-homoseksualistów w Polsce
2008	Jacek Żakowski	Kajdany Dalajlamy	Możliwość wpływu społeczności międzynarodowej na sytuację praw człowieka w Chinach
2009	Bartek Dobroch	cykl Górale dla Tybetu	Tybetańska diaspora w Indiach i Nepalu
2010	Agnieszka Fiedorowicz	Kochajcie donosicieli, kochajcie do jasnej cholery!	Działalność whistleblowerów
	Joanna Podgórska	Daleko od szosy	Problemy ubóstwa, praw człowieka oraz praw kobiet

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Amnesty International
• Oficjalna strona Amnesty International Polska
• "Co warto zachować w pamięci"- historia Amnesty International
• Raport Amnesty International na 2009 rok dotyczący przestrzegania praw człowieka na świecie