Denar
Denar (łac. denarius) – srebrna moneta rzymska. Pierwszy raz została wybita w ok. 215/214 roku p.n.e.
Spis treści |
[edytuj] Denar w okresie Republiki
Denara po raz pierwszy zaczęto bić w okresie II wojny punickiej (miała miejsce w latach 218-201 p.n.e.). Denar z tego okresu ważył 1/72 rzymskiej libry (tj. około 4,5 grama). Pierwsze denary przedstawiały na awersie głowę bogini Romy oraz wartość "X", tj. 10 miedzianych asów, zaś na rewersie postacie Dioskurów na rydwanie oraz napis "ROMA".
Pod koniec II wieku p.n.e. w czasach Gajusza Grakcha ok. 223 roku p.n.e.) zmieniono relacje denara, którego wartość teraz wynosiła 16 asów.
[edytuj] Denar w okresie Cesarstwa
Za rządów Oktawiana Augusta (panował w latach 27 p.n.e.-14.n.e) denar ważył 3,89 grama i odpowiadał 4 sestercjom, 8 dupondiusom, 16 asom i 64 kwadransom. Cesarz Neron (panował w latach 54-68) w wyniku reformy przeprowadzonej w 64 roku obniżył wagę denara z 3,89 grama do 3,43 grama. Gwałtowną dewaluację denara przeprowadził cesarz Septymiusz Sewer, obniżając ilość srebra w monecie z 76% do 47%. Reforma przeprowadzona w 194 roku spowodowała że denar stał się właściwie pieniądzem kredytowym; jedynie pieniądz złoty miał charakter pełnowartościowy.
W III wieku pogłębiający się kryzys polityczny i ekonomiczny Imperium odbił się bardzo na systemie monetarnym, doprowadzając go do ruiny. W połowie III wieku, denar zawierał ok. 2-3% srebra, stając się właściwie monetą miedzianą. Emisję denarów praktycznie zaniechano za rządów cesarza Gordiana III (panował w latach 238-244).
[edytuj] Denar na ziemiach polskich (średniowiecze)
Pierwszą polską monetą był srebrny denar wybity za rządów Mieszka I (963-992). Ważył około 1,5 grama. Odpowiadał on 1/240 grzywny (grzywna wynosiła ok. 400 gramów) Z czasem jego wagę oraz próbę obniżano tak, że na przełomie XIV/XV wieku jego waga wynosiła ok. 0,15-0,25 grama. W XIII w. większość denarów bitych przez polskich książąt miała postać brakteata (na Śląsku upowszechniła się forma brakteata guziczkowego). W okresie po reformie groszowej (przeprowadzonej na ziemiach polskich przez Wacława II Przemyślidę) znaczenie denara – szczególnie w większych transakcjach – zmalało na rzecz grosza, tym niemniej wciąż był bity w dużych ilościach. Obok denarów, za Kazimierza Wielkiego pojawiły się półdenary, czyli obole. Jagiellonowie emitowali denarki jako najmniejszą swoją monetę. Dużo ich wybijali zwłaszcza Władysław Jagiełło i Kazimierz Jagiellończyk.
Mimo że na przełomie XIV-XV wieku jego waga wynosiła tylko 1/10 tego, co w wczesnym średniowieczu, nigdy nie zmieniono jego nazwy. Jedynie na Pomorzu Zachodnim oraz na Śląsku denary zyskują przymiotniki Slavicales lub parvi na określenie monet odbiegających swą wartością od innych denarów będących z nimi równocześnie w obiegu.
Według ostatnich badań prof. Stanisława Suchodolskiego z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Monety wiązane dotąd z osobą Mieszka I pochodziły od jego wnuka Mieszka II i są o około 30 lat późniejsze niż się dotąd uważało. Mieszko II, syn Bolesława Chrobrego bił monetę jeszcze za życia ojca – jako następca tronu. Pieniądze te historycy łączyli z osobą jego dziadka, noszącego to samo imię, Mieszka I. Pierwszymi zatem monetami polskimi były nie denary Mieszka I lecz jego następcy, Bolesława Chrobrego[1].
[edytuj] Denar na ziemiach polskich (czasy nowożytne)
Denary były bite przez cały wiek XVI. Z czasów króla Zygmunta III Wazy ostatnie emisje pochodzą z 1626 roku. Jednak była to już praktycznie miedziana moneta o wadze 0,33 grama i na jeden grosz przypadało 18 denarów. Za rządów Jana II Kazimierza, w latach 1652-1653 wybito w niewielkich ilościach denara o wadze 0,53 grama.
Przypisy
- ↑ Stanisław Suchodolski: SPÓR O POCZĄTKI MENNICTWA W CZECHACH I W POLSCE (pol.).
[edytuj] Literatura
- Kunisz A. Denar i antoninian. Z problematyki obiegu monetarnego w Cesarstwie Rzymskim w III w.n.e [w] Studia Historyczne tom XVI (1973)
- Szwagrzyk J.A. Pieniądz na ziemiach polskich X-XX w. Wrocław 1973
- Szymański J. Nauki pomocnicze historii Warszawa 2001
[edytuj] Zobacz też
