Władysław I Herman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władysław I Herman
Wladyslaw Herman.jpg
książę Polski
Okres panowania od 1079
do 1102
Poprzednik Bolesław II Szczodry
Następca Zbigniew i Bolesław III Krzywousty
Dane biograficzne
Dynastia Piastowie
Urodziny ok. 1043
Śmierć 4 czerwca 1102
Ojciec Kazimierz I Odnowiciel
Matka Dobroniega Maria
Żona Przecława
Judyta czeska
Judyta Maria salicka
Dzieci Zbigniew
Bolesław III Krzywousty
nieznana córka
Agnieszka
nieznana córka
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Władysław I Herman, grafika Aleksandra Lessera
Sarkofag Władysława Hermana w katedrze płockiej

Władysław I Herman (ur. ok. 1043, zm. 4 czerwca 1102) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1079-1102. Młodszy syn Kazimierza I Odnowiciela i jego żony Dobroniegi.

Władzę objął po wygnaniu brata, Bolesława Szczodrego. Zmienił kierunek polskiej polityki: zawarł sojusz z Czechami i wznowił uległość wobec Świętego Cesarstwa, wyrażoną odrzuceniem starań o koronę królewską. Dążył, wraz z wojewodą Sieciechem, do wzmocnienia autorytetu monarchy. Wkrótce jednak w ręce palatyna przeszła faktyczna władza w państwie. Wobec sprzeciwu możnych, wrogo nastawionych do wszechwładzy Sieciecha, został zmuszony do jego oddalenia i podziału państwa między synów: Zbigniewa (otrzymał Wielkopolskę, Kujawy, ziemie sieradzką i łęczycką) i Bolesława (przypadły mu w udziale Śląsk i Małopolska) w 1097 roku. Herman do śmierci (1102) zachował jedynie Mazowsze i władzę zwierzchnią.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo nic o młodości Władysława. Według niektórych historyków po śmierci ojca panował na Mazowszu jako lennik brata. Za tą hipotezą przemawia fakt, że w czasie rządów w całym kraju jego główną siedzibą był Płock. Zapewne wtedy zawarł małżeństwo z nieznaną z imienia Polką.

Przedmiotem sporów pozostaje do dziś udział Władysława w buncie przeciw Bolesławowi Szczodremu. Najprawdopodobniej nie wziął w nim czynnego udziału, ale być może odbył się za jego cichą zgodą. Przyjmuje się, że faktyczną władzę w Polsce objął dopiero po śmierci brata – w 1081 lub 1082.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Jego panowanie w pierwszym okresie trwającym około 10 lat panowania to czas stabilizacji władzy wewnętrznej po zamęcie spowodowanym panowaniem Bolesława Szczodrego i zabezpieczania granic poprzez korzystne małżeństwa. Drugi okres panowania po 1093 roku to narastanie tendencji odśrodkowych, bunty możnowładztwa popierających Zbigniewa i umacnianie się opozycji kosztem księcia (Władysław Herman nigdy nie zabiegał o koronę królewską).

Faktyczną władzę sprawował palatyn Sieciech z rodu Starżów - Toporczyków. W imieniu księcia starał się wzmocnić władze monarszą osłabioną po wygnaniu króla Bolesława Szczodrego, czego wynikiem stały się liczne konflikty z możnymi w drugim okresie rządów Władysława Hermana.

W początkowej fazie rządów Władysław Herman starał się o unormowanie stosunków z sąsiadami, dlatego około 1080 roku poślubił Judytę Czeską, córkę księcia czeskiego Wratysława II, oraz zaczął Wratysławowi II płacić trybut ze Śląska, co nakazał wcześniej cesarz Henryk III. Około roku 1088 po śmierci żony, Judyty Czeskiej, z którą miał syna Bolesława III zwanego Krzywoustym, ożenił się z siostrą cesarza Henryka IV Judytą Marią, co było zgodne z polityką księcia mającą na celu ułożenie pokojowych stosunków z potężnym sąsiadem, tym bardziej, że Henryk IV planował najazd na Polskę.

Sytuację wewnętrzną państwa komplikowała spora ilość przyszłych kandydatów do tronu, którzy mogli zostać wykorzystani przez opozycje do walki z księciem. Dlatego tez prawdopodobnie z inicjatywy Sieciecha i Judyty Marii otruto w 1089 przybyłego z Węgier syna Bolesława Szczodrego Mieszka Bolesławowica i wysłano w tym samym czasie pierwszego syna Hermana – Zbigniewa do klasztoru w Saksonii umożliwiając Bolesławowi Krzywoustemu przyszłe objęcie tronu po ojcu.

Rok następny przyniósł udane wyprawy Sieciecha na Pomorze Gdańskie, dzięki którym udało się je podporządkować Polsce. Książę obsadził ważniejsze grody załogami, a pozostałe kazał spalić. Miało to zapobiec buntom Pomorzan. Mimo to pod koniec roku 1090 obszar ten uniezależnił się i rozpoczął się długi okres walk i najazdów na pograniczu, które dopiero miał uspokoić Bolesław III Krzywousty. W 1091 r. odwetowa wyprawa Sieciecha poniosła klęskę nad Wdą.

Od tej pory sytuacja przestała układać się po myśli księcia i Sieciecha. Śląsk się zbuntował w 1093, a tamtejszy komes Magnus z pomocą czeskiego króla i polskich możnych sprowadził do Wrocławia z klasztoru Zbigniewa. Po licznych perypetiach udało się Sieciechowi pokonać Zbigniewa w bitwie nad Gopłem, uwięzić go i odzyskać Śląsk. Jednak coraz silniejsze niezadowolenie w kraju zmusiły go do uwolnienia Zbigniewa w 1097 lub 1099. Zaraz po tym Władysław Herman dla uspokojenia opozycji, mianował swych synów – Zbigniewa i Bolesława III dowódcami wyprawy pomorskiej. Jednak oni za namową możnych zwrócili się przeciwko Sieciechowi i księciu Władysławowi zmuszając Hermana do podziału państwa pomiędzy nich. Ostatecznie nie spowodowało to trwałego pokoju i walki przeciągały się do 1101, kiedy w negocjacjach pod przewodnictwem arcybiskupa gnieźnieńskiego Marcina, Władysław Herman zgodził się na wygnanie swojego palatyna. Prawdopodobnie Sieciech powrócił jeszcze do kraju i został oślepiony.

Podział władzy i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Pomiędzy rokiem 1097 a 1100 synowie Władysława (Zbigniew i Bolesław III Krzywousty) przy poparciu możnych obalili Sieciecha i wymogli na ojcu podział państwa na dzielnice. Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię sieradzko-łęczycką, Bolesław – Małopolskę i Śląsk, zaś Władysław zatrzymał dla siebie Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad wszystkimi księstwami.

Władysław I Herman zmarł 4 czerwca 1102 r. Został pochowany w płockiej katedrze[1].

Po jego śmierci terytorium Polski nadal pozostawało podzielone między dwóch synów monarchy. Dzielnica Zbigniewa obejmowała całą północną część państwa razem z odziedziczonym po ojcu Mazowszem.

Bilans rządów Władysława Hermana[edytuj | edytuj kod]

Nie ulega wątpliwości, że sytuacja wewnętrzna i międzynarodowa Polski za panowania Władysława I Hermana była na tyle skomplikowana, że mógłby sobie z nią poradzić jedynie władca bardzo energiczny i o silnej osobowości. On z pewnością takim nie był. Jego bierne zachowanie, by nie rzec apatia, w najbardziej przełomowych momentach panowania może razić. Kto wie, czy nie było to następstwo wieloletniej i bolesnej choroby nóg, na którą, zgodnie z relacją Galla Anonima, cierpiał władca. A może, jak wielu innych, nie tylko polskich władców, wyniesiony został na tron dzięki zbiegowi okoliczności, zaś o władzę przypadkiem zdobytą specjalnie nie dbał, nie mając do tego odpowiedniego temperamentu, odwagi i przebiegłości – atrybutów niezbędnych średniowiecznemu władcy.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żony[edytuj | edytuj kod]

Żonami Władysława Hermana były:

Judyta Maria była posądzana na dworze książęcym o romans z palatynem Sieciechem.

Władysław I Herman był dwu- lub trzykrotnie żonaty. Literatura historyczna nie jest zgodna, czy matka jego syna Zbigniewa była żoną czy konkubiną. Wiadomo o niej, że była Polką, jednak jej pochodzenie pozostaje nieznane. Pojawiły się hipotezy, że mogła pochodzić z rodu Prawdziców[3]. Możliwa jest (choć przyjmowana jako mniej prawdopodobna) także sytuacja, w której małżeństwo z matką Zbigniewa było niesakramentalne (np. zawarte według obyczaju słowiańskiego) ok. 1070[4]. Matka Zbigniewa zmarła lub została oddalona z dworu przed ok. 1080 rokiem.

Dzieci[edytuj | edytuj kod]

Potomstwo z Przecławą:

  • Zbigniew (ur. po 1070, zm. 8 VII 1113?) – książę dzielnicowy 1102–1107.

Potomstwo z Judytą:

  • Bolesław III Krzywousty (ur. 20 VIII 1086, zm. 28 X 1138) – książę dzielnicowy 1102–1107, książę Polski 1107–1138.

Potomstwo z Judytą Marią:

  • NN, córka (ur. 1089 lub 1090, zm. ?) – żona nieznanego księcia ruskiego; dawniej przypuszczano, że był nim Jarosław Światopełkowicz, książę włodzimiersko-wołyński (1112-1118),
  • Agnieszka (ur. 1090 lub 1091, zm. 1125) – opatka w Gandersheim i Kwedlinburgu,
  • NN, córka (ur. 1091 lub 1092, zm. ?) – żona nieznanego polskiego możnowładcy; dawniej błędnie identyfikowano ją z Adelajdą, żoną Dypolda III von Vohburga, margrabiego Marchii Północnej.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Mieszko II Lambert
ur. 990
zm. 10 lub 11 V 1034
Rycheza
ur. ok. 993
zm. 21 III 1063
Włodzimierz I Wielki
ur. ?
zm. 15 VII 1015
NN
ur. ?
zm. po 1018
         
     
  Kazimierz I Odnowiciel
ur. 25 VII 1016
zm. 28 XI 1058
Dobroniega
ur. w okr. 1010–1016
zm. 13 XII 1087
     
   
1
Przecława z rodu Prawdziców?
ur. ?
zm. ?
OO   ok. 1070
2
Judyta czeska
ur. w okr. 1056–1058
zm. 25 XII 1086
OO   ok. 1080
Władysław I Herman
(ur. ok. 1043, zm. 4 VI 1102)
3
Judyta Maria
ur. 9 IV 1047
zm. 14 III po 1092
OO   ok. 1089
                   
                   
   1    2    3    3    3
Zbigniew
 ur. po 1070
 zm. 8 VII 1113?
 
Bolesław III Krzywousty
 ur. 20 VIII 1086
 zm. 28 X 1138
 
NN, córka
 ur. 1089 lub 1090
 zm. ?
 
Agnieszka
 ur. 1090 lub 1091
 zm. 1125
 
NN, córka
 ur. 1091 lub 1092
 zm. ?
 

Donacje książęce[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie najstarsza pieczęć polskiego władcy

Mimo swojej nieudolności jako władcy Władysław Herman był mecenasem kultury. Fundował liczne kościoły (np. w Inowłodzu), a także tzw. złote kodeksy (m.in. ewangeliarz płocki). To on przeszczepił na ziemie polskie kult św. Idziego, który miał modlić się za narodziny następcy tronu – Bolesława Krzywoustego.

Zachowane dokumenty[edytuj | edytuj kod]

Najstarszym polskim dokumentem, który w oryginale zachował się do naszych czasów jest XI-wieczny list Władysława Hermana, akt zwrotu dwóch złotych krzyży. Odbiorcą była katedra w Bambergu (Bawaria). Obecnie rękopis ten znajduje się w Niemczech, w archiwum państwowym w Monachium. Dodatkowym walorem tego cennego rękopisu jest to, iż zawiera on odcisk najstarszej pieczęci władców Polski. Pieczęć uwierzytelniała i nadawała moc prawną średniowiecznym dokumentom. Na dokumentach polskich podpis pojawił się dopiero na początku XVI wieku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, ss. 162-163.
  2. Według J. Wagilewicza, matką Zbigniewa miała być Krystyna. Za: O. Balzer, Genealogia Piastów, s. 107. Dziś powszechnie przyjmuje się, że matką Zbigniewa była Przecława z rodu Prawdziców. Patrz [w]: A. Nawrot (pod red.), Encyklopedia Historia, s. 738.
  3. K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, s. 171, zob. przyp. 44.
  4. Szwarc A., Urbański M., Wieczorkiewicz P., Kto rządził Polską, Warszawa 2007.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]