Jan Bytnar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Bytnar
Rudy
Jan Bytnar
podporucznik podporucznik
Data i miejsce urodzenia 6 maja 1921
Kolbuszowa, Polska
Data i miejsce śmierci 30 marca 1943
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Gmach dawnej szkoły powszechnej nr 29 przy ulicy Zagórnej do której uczęszczał Jan Bytnar
Dom przy al. Niepodległości 159, w którym mieszkał i został aresztowany „Rudy”
Napis Jedź z nami do Niemiec!! na warszawskim biurze werbunkowym Arbeitsamtu przy ul. Nowy Świat 68
Kotwica – znak Polski Walczącej namalowany przez Jana Bytnara na pomniku Lotnika na placu Unii Lubelskiej w Warszawie
Krzyż na grobie Jana Bytnara i Aleksego Dawidowskiego na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Jan Bytnar (ps. Rudy, Czarny, Janek, Krokodyl, Jan Rudy, ur. 6 maja 1921 w Kolbuszowej, zm. 30 marca 1943 w Warszawie)[1][2] – podporucznik Armii Krajowej, bojownik Szarych Szeregów, harcmistrz.

Spis treści

Życiorys [edytuj]

Syn Zdzisławy Bytnarowej i Stanisława Bytnara (byłego żołnierza Legionów Polskich). W 1925 rodzina Bytnarów przeniosła się do Warszawy. Po ukończeniu szkoły powszechnej nr 29 przy ulicy Zagórnej 9[3] (obecnie Zagórna 3) na Powiślu Jan Bytnar kontynuował naukę w Gimnazjum im. Stefana Batorego. Mając 12 lat wstąpił do 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego "Pomarańczarnia" ZHP, od 1936 roku pełniąc w niej funkcję przybocznego.

W 1938 roku uzyskał najwyższy stopień starszoharcerski – Harcerza Rzeczypospolitej. Jego najbliższymi przyjaciółmi byli: Zośka – Tadeusz Zawadzki i Alek – Maciej Aleksy Dawidowski.

Od początku II wojny światowej aktywnie uczestniczył w konspiracyjnych działaniach Szarych Szeregów. Jako członek 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego (tzw. Pomarańczarni) jesienią roku 1939 wstąpił do lewicowej organizacji PLAN. W konspiracji najpierw zajmował się małym sabotażem, a później dywersją i akcjami zbrojnymi. Ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty Rezerwy "Agricola", natomiast stopień podharcmistrza otrzymał na tajnym kursie instruktorskim.

Od połowy 1940 działał jako łącznik PLAN-u z osadzonymi w niemieckich więzieniach śledczych w al. Szucha oraz przy ul. Daniłowiczowskiej w Warszawie. Od wiosny 1941 Bytnar dowodził hufcem harcerskim "Ochota" w Chorągwi Warszawskiej Szarych Szeregów, który działał w organizacji małego sabotażu "Wawer". Dokonał wówczas kilku[4] akcji sabotażowych, w prasie konspiracyjnej określanych jako brawurowe, m.in.: zerwał wielką hitlerowską flagę z gmachu warszawskiej Zachęty (przemianowanej przez Niemców na Dom Niemieckiej Kultury) oraz namalował Symbol Polski Walczącej (tzw. kotwicę) na Pomniku Lotnika w Warszawie[5], a 25 kwietnia 1942 przerobił napis "Jedź z nami do Niemiec!!" na szyldzie przed głównym biurem werbunkowym Arbeitsamtu przy ulicy Nowy Świat 68 na "Jedźcie sami do Niemiec!!" – za czyny te groziła wówczas kara śmierci[6].

W listopadzie 1942, po utworzeniu Grup Szturmowych w strukturach Kedywu Komendy Głównej AK, objął pluton (hufiec) "Sad". Następnie uczestniczył w akcjach bojowych m.in. Wieniec II (31 grudnia 1942 – 1 stycznia 1943), kiedy wysadzono w powietrze pociągi wojskowe z transportami broni dla armii niemieckiej. W dniu 2 lutego 1943 w starciu z policją niemiecką został ranny. 17 marca 1943 uciekł z rodzinnego mieszkania po linie z II piętra, przed mającym nastąpić aresztowaniem.

Został aresztowany przez Gestapo razem z ojcem 23 marca 1943 o godz. 4.30 rano w mieszkaniu Bytnarów przy al. Niepodległości 159. Aresztowanie było spowodowane znalezieniem u aresztowanego Henryka Ostrowskiego notatnika, w którym zapisał nazwisko i adres Bytnara. W czasie rewizji Gestapo znalazło materiał obciążający[a], wbrew zasadom konspiracji nie zniszczony bądź usunięty na czas (co powinno nastąpić po aresztowaniu kilka dni wcześniej Ostrowskiego)[5].

Był przesłuchiwany na Pawiaku i w warszawskiej siedzibie Gestapo w alei J.Ch. Szucha 25.

 Według relacji z książki Zygmunta Śliwickiego Meldunek z Pawiaka[7]:
Po przewiezieniu na Pawiak rozpoczęto natychmiast przesłuchanie (co się na ogół nie często zdarzało) z zastosowaniem brutalnych metod. Potem wzięto go na Szucha do konfrontacji z Henrykiem Ostrowskim, stosując dalej bestialskie tortury. Na drugi dzień ze względu na doznane ciężkie kontuzje i zły stan ogólny został przyjęty do szpitala więziennego. Jak mi sam mówił - nikogo nie wydał, a nawet nie przyznał się do znajomości z sypiącym[b]. Wobec przedłożonych dowodów podał nazwiska nieżyjących bądź fikcyjne. Ze szpitala na noszach znów został zabrany na przesłuchanie w bardzo ciężkim stanie, z lekko zaznaczonymi objawami mocznicowymi.

Został odbity przez Grupy Szturmowe 26 marca 1943 podczas przewożenia po przesłuchaniu z alei Szucha na Pawiak w akcji pod Arsenałem. Zmarł 30 marca w Szpitalu Wolskim w wyniku obrażeń odniesionych na przesłuchaniach prowadzonych przez Gestapo[8]. 15 sierpnia 1943 rozkazem Naczelnika Harcerzy pośmiertnie mianowany harcmistrzem, a następnie podporucznikiem, odznaczony Krzyżem Walecznych.

W kwietniu 1943 wywiad Armii Krajowej zidentyfikował głównych sprawców śmierci Jana Bytnara – byli to SS-Oberscharführer Hubert Schulz[9] i SS-Rottenführer Ewald Lange[9], wspólnie torturujący go w czasie przesłuchania. 6 maja 1943 ppor. Tadeusz Zawadzki ps. "Zośka" zlikwidował Huberta Schulza z wyroku sądu podziemnego, w dwa tygodnie później ppor. Andrzej Góral ps. "Tomasz" wykonał wyrok śmierci na Ewaldzie Lange.

Jego pseudonimem – "Rudy" nazwano 2. kompanię harcerskiego batalionu AK Zośka.

Jan Bytnar został pochowany pod przybranym nazwiskiem Jana Domańskiego na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, w obecnym miejscu w kwaterze Szarych Szeregów. Po wojnie we wspólnym grobie z „Rudym” spoczął Aleksy Dawidowski, którego w 1943 pochowano na Cmentarzu Powązkowskim[10].

26 września 2009 za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[11].

Rzekoma działalność w ONR [edytuj]

Część historyków twierdzi, że trakcie nauki w liceum Jan Bytnar był członkiem Grup Szkolnych ONR[12][13]. Opierają się oni na informacji od przedwojennego szefa warszawskich GS ONR, Gustawa Potworowskiego[12]. Nie zgadza się z tym Danuta Rossman, łączniczka Szarych Szeregów: Jestem absolutnie pewna, że w żadnej takiej partyjnej organizacji młodzież nie działała. Poza tym, jeśli chodzi o harcerstwo, była zasada, że nie można do podobnych grup się zapisywać. Oczywiście, słyszałam ostatnio pewne plotki, ale nie widzę, by ktoś, kto znał "Rudego" je potwierdzał. A przynajmniej ja mogę zdecydowanie temu zaprzeczyć[14].

Uwagi

  1. ↑ Według relacji wydanej nakładem Oficyny Wydawniczej "Rytm": W piwnicy budynku Niemcy znaleźli wiele obciążających go materiałów polskiego podziemia. Według relacji Zygmunta Śliwickiego z książki Meldunek z Pawiaka: W czasie rewizji mieszkania Gestapo znalazło materiał obciążający w postaci archiwum "Wawra".
  2. ↑ Według późniejszych informacji Henryk Ostrowski nie był sypiącym, lecz został przedstawiony przez Gestapo Bytnarowi jako zdrajca po to, by go złamać.

Przypisy

  1. ↑ Jan Bytnar "Rudy" – Obszerna biografia (pol.). [dostęp 2010-04-19].
  2. ↑ Jan Bytnar -życiorys (pol.). [dostęp 2010-04-19].
  3. ↑ Barbara Wachowicz, Rudy, Alek, Zośka, Oficyna Wydawnicza Rytm", Warszawa 2007, s. 61
  4. ↑ W wydawnictwie DeAgostini "Ordery i odznaczenia" nr 3 podano, że brał osobisty udział w ponad 70 akcjach
  5. ↑ 5,0 5,1 Paweł Dubiel, Józef Kozak: Polacy w II wojnie światowej: kim byli, co robili. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 27. ISBN 83-7399-054-2.
  6. ↑ Rozporządzenie Hansa Franka o zwalczaniu czynów gwałtu w Generalnym Gubernatorstwie (1939)
  7. ↑ Zygmunt Śliwicki: Meldunek z Pawiaka. Wyd. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.
  8. ↑ Piotr Stachiewicz: "Parasol". Dzieje oddziału do zadań specjalnych Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1984, s. 48. ISBN 83-211-0273-5.
  9. ↑ 9,0 9,1 Stanisław Kopf, Stefan Starba-Bałuk: Armia Krajowa. Kronika fotograficzna. Warszawa: Wydawnictwo Ars Print Production, 1999, s. 162-163. ISBN 83-8722-416-2.
  10. ↑ Stanisław Broniewski: Akcja pod Arsenałem. Warszawa: Książka i Wiedza, 1983, s. 107. ISBN 83-05-11161-X.
  11. ↑ Ordery w 70. rocznicę utworzenia Szarych Szeregów – prezydent.pl – 26-09-2009.
  12. ↑ 12,0 12,1 Jan Zaryn: Leszek Prorok: człowiek i twórca. Warszawa: DiG, 1999, s. 17. ISBN 8371811284.
  13. ↑ Wojciech Muszyński: Duch Młodych. Organizacja Polska i Obóz Narodowo-Radykalny w latach 1934–1944. nsz.com.pl. [dostęp 17 grudnia 2012].
  14. ↑ Danuta Rossman, łączniczka "Zośki" z "Kamieni na szaniec": Tadeusz gejem? Rany boskie! To są bzdury zupełne!. natemat.pl, 4 kwietnia 2013. [dostęp 5 kwietnia 2013].

Bibliografia [edytuj]

  • Stanisław Broniewski, Akcja pod Arsenałem, Wyd. PRASA-KSIĄŻKA-RUCH, Warszawa 1983, ISBN 83-05-11161-X
  • Paweł Dubiel, Józef Kozak, Polacy w II wojnie światowej: kim byli, co robili, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa, 2003, ISBN 83-7399-054-2
  • Aleksander Kamiński "Kamienie na szaniec"
  • Stanisław Kopf, Stefan Starba-Bałuk, Armia Krajowa. Kronika fotograficzna, Wydawnictwo Ars Print Production, Warszawa, 1999, ISBN 83-87224-16-2
  • Barbara Wachowicz, Rudy, Alek, Zośka gawęda o bohaterach "Kamieni na szaniec" Wyd. RYTM, 2003, ISBN 83-88794-95-7
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.1. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 49–50. ISBN 83-211-0758-3.

Zobacz też [edytuj]

Linki zewnętrzne [edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Bytnar&oldid=36338865”