Jeżowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „jeż”. Zobacz też: inne znaczenia słów „Jeż” i „jeż”.
Jeżowate
Erinaceidae[1]
G. Fischer, 1814
Jeż europejski (Erinaceus europaeus)
Jeż europejski (Erinaceus europaeus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd Erinaceomorpha
Rodzina jeżowate
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Jeżowate (Erinaceidae) – rodzina małych, naziemnych ssaków łożyskowych pokrytych sztywnymi włosami przekształconymi u niektórych w kolce, zaliczana do Erinaceomorpha.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Żyją w Europie, Azji, Afryce oraz w Nowej Zelandii. Współcześnie jeże nie występują w naturze na terenie obu Ameryk. Zasiedlają środowiska leśne, trawiaste, a nawet pustynne. W Polsce występuje jeż zachodni, zwany europejskim i jeż wschodni. Jeże są spokrewnione z kretami, ryjówkami oraz almikami. W śladach kopalnych znane od oligocenu. Na obszarach Ameryki Północnej żyły do miocenu.

Jeż
Jeż przechodzący przez asfaltową drogę

Budowa i zachowania obronne[edytuj | edytuj kod]

Jeże należą do stosunkowo dużych owadożernych. Mają ciało o krępej i mocnej budowie. Płaska, klinowata głowa o masywnej czaszce jest zakończona wydłużonym ryjkiem. Grzbiet i boki ciała są pokryte kolcami (podrodzina Erinaceinae) lub sztywnymi włosami. Kolce jeży to przekształcone włosy, zbudowane z keratyny. Jeże nie są jadowite, ale kiedy ich igły wbiją się w ciało, trudno je wyjąć. Kolce jeża są mocno osadzone w jego ciele, w przeciwieństwie do kolców jeżozwierza.

Kiedy jeż się przestraszy, zwija się w kulkę najeżoną kolcami oraz wydaje charakterystyczne posapywania. Taka technika obronna sprawdza się przeciwko większości drapieżników. Jedynie borsuki dzięki długim i mocnym pazurom nie są narażone na pokaleczenie i wobec nich jeże są bezbronne. Najbardziej niebezpiecznym miejscem dla jeży są drogi z odbywającym się na nich ruchem samochodowym, nie tylko na terenach leśnych, ale równie często w pobliżu siedzib ludzkich w sąsiedztwie parków i ogrodów, nawet w wielkich miastach.

Wzór zębowy I C P M
36-44 = 2-3 1 3-4 3
3 1 2-4 3

Odżywianie i rozród[edytuj | edytuj kod]

Jeże prowadzą naziemny i nocny tryb życia. Potrafią się wspinać i pływać. Są wszystkożerne – żywią się ślimakami, dżdżownicami, jajami ptaków, małymi ssakami i płazami, ale głównie owadami. Wbrew ludowym przesądom (a także wbrew licznym bajkom), jeże nie jedzą jabłek. Jako ssaki zjadające owady i gryzonie przyczyniają się do zmniejszania populacji szkodników roślin uprawianych przez ludzi. Jeż jest w stanie podczas jednej nocy zjeść 200 gramów owadów. Kiedy jednak spożyje szkodniki zabite pestycydami, może ulec zatruciu. W klimacie umiarkowanym jeże zapadają w sen zimowy. Często zagrzebują się w stertach opadłych liści, aby przespać chłodny okres roku.

Poza okresem rozrodu prowadzą samotniczy tryb życia. Ciąża trwa od 40 do 58 dni. Samice jeży wydają 1-2 mioty w ciągu roku. Miot liczy najczęściej 3-4 młodych. Większe gatunki jeży żyją 4-7 lat w naturze (rekord 16 lat), a mniejsze 2-4 (4-7 w niewoli).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Podrodzina Erinaceinae G. Fischer, 1814 obejmuje jeże właściwe – gatunki pokryte kolcami, prowadzące nocny tryb życia. Jeże z podrodziny Galericinae Pomel, 1848 mają szorstką, szczeciniastą sierść i bywają aktywne również w dzień.

Systematyka rodziny
Podrodzina Rodzaj Gatunki
Erinaceinae Atelerix Atelerix albiventrisjeż białobrzuchyAtelerix algirusAtelerix frontalisAtelerix sclateri
Erinaceus Erinaceus amurensisjeż amurskiErinaceus concolorjeż wschodnioeuropejskiErinaceus europaeusjeż zachodniErinaceus roumanicusjeż wschodni
Hemiechinus Hemiechinus auritusjeż uszatyHemiechinus collaris
Mesechinus Mesechinus dauuricusMesechinus hughijeż Hugh
Paraechinus Paraechinus aethiopicusjeż etiopskiParaechinus hypomelasjeż Brandta[2]Paraechinus micropusjeż indyjskiParaechinus nudiventris
Galericinae Echinosorex Echinosorex gymnuragołyszek
Hylomys Hylomys megalotisHylomys parvusHylomys suillusgołyszek mały[2]
Neohylomys Neohylomys hainanensisgołyszek hajnański[2]
Neotetracus Neotetracus sinensisgołyszek chiński[2]
Podogymnura Podogymnura aureospinulagołyszek złocisty[2]Podogymnura trueiszczurojeż filipiński

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie gatunki jeżowatych występujących w Polsce podlegają ścisłej ochronie.

Przypisy

  1. Erinaceidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ssaki. Cz. 1. Warszawa: Horyzont, 2001. ISBN 83-7227-610-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  2. Ciszek, D. & P. Myers: Erinaceidae (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2000. [dostęp 3 maja 2008].
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.). 2005.: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.), Johns Hopkins University Press (ang.). [dostęp 4 grudnia 2007].
  4. Integrated Taxonomic Information System: ITIS (ang.). [dostęp 4 grudnia 2007].
  5. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]