Kruszyn Krajeński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kruszyn Krajeński
Przydrożna kapliczka.
Przydrożna kapliczka.
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Białe Błota
Wysokość 69 m n.p.m.
Liczba ludności (2009) 851
Strefa numeracyjna (+48) 52
Kod pocztowy 86-005
Tablice rejestracyjne CBY
SIMC 0079533
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Kruszyn Krajeński
Kruszyn Krajeński
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kruszyn Krajeński
Kruszyn Krajeński
Ziemia 53°04′53″N 17°51′52″E/53,081389 17,864444Na mapach: 53°04′53″N 17°51′52″E/53,081389 17,864444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kanał melioracyjny na łąkach nadnoteckich

Kruszyn Krajeńskiwieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Białe Błota.

W latach 1945-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości wywodzi się od staropolskiego słowa „kruszyna”, tj. krzew albo od nazwiska dzierżawczego od przezwiska „Kruszy[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kruszyn Krajeński znajduje się ok. 10 km na południowy zachód od granic Bydgoszczy. Znajduje się w południowo-zachodniej części gminy Białe Błota. Od wschodu graniczy z sołectwem Białe Błota, Ciele i Prądki, od północy z Murowańcem i Lipnikami, od zachodu z gminą Szubin, a od południa z gminą Łabiszyn.

Pod względem fizyczno-geograficznym wieś leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Równina Rynarzewska (na północy Równina Lipnicka, na południu Dolina Kanału Noteckiego)[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Kruszyn Krajeński to wieś wykazująca znaczną dynamikę rozwoju funkcji pozarolniczej, na co wpływa oddziaływanie aglomeracji Bydgoszczy[1]. Sołectwo obejmuje zarówno tereny zabudowane na piaszczystej terasie dolinnej m.in. wzdłuż drogi krajowej nr 5 Bydgoszcz-Poznań, jak i rozległe łąki nad Notecią i Kanałem Górnonoteckim z siecią kanałów melioracyjnych (tzw Bydgoskie Łąki Nadnoteckie). Południową granicą sołectwa jest Noteć, a na skraju południowym znajduje się Dębinek, będący wodnym węzłem (z jazami i śluzami) rozdzielającym wody z Noteci do starego koryta rzeki oraz do kanału zasilającego Kanał Bydgoski. Bardziej zurbanizowana jest północna część sołectwa, gdzie dominuje rozproszona zabudowa mieszkaniowa i handlowo-przemysłowa. Tereny sąsiadujące z drogą krajową są predestynowane dla rozwoju funkcji usługowo-produkcyjnych. W części południowej nad Notecią i Kanałem Górnonoteckim dominują łąki na torfach, umożliwiające zarówno rozwój agroturystyki jak również prowadzenie typowej działalności rolniczej[3]. Na terenie Kruszyna funkcjonuje 9 gospodarstw rolnych powyżej 1 ha[3]. Miejscowość dysponuje dogodnymi warunkami do rozwoju budownictwa jednorodzinnego. Plan zagospodarowania przewiduje zabudowę rozproszoną na dużych działkach oraz koncentrację zabudowy wzdłuż dróg gminnych bez konieczności wytwarzania regularnej pierzei, z wykorzystaniem istniejących wysp leśnych[3].

W skład wsi wchodzą wyodrębnione przestrzennie części – przysiółki: Pod Białymi Błotami oraz Zaolzie[3].

We wsi działa Wiejski Klub Sportowy O. R. I., w którym uprawia się lekkoatletykę, piłkę nożną, tenis stołowy, łucznictwo oraz sporty gimnastyczne[3].

Na terenie wsi zlokalizowane są dwa nieczynne cmentarze ewangelickie[4][5] oraz Sala Królestwa Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia osadnictwa na terenie Kruszyna Krajeńskiego sięga kilku tysięcy lat p.n.e., gdy po ustąpieniu lodowca i ociepleniu klimatu możliwa stała się eksploracja tego terenu przez ludzi. W miejscowości odkryto liczne znaleziska archeologiczne z okresu neolitu oraz kultury ceramiki wstęgowej[1].

Okres staropolski[edytuj | edytuj kod]

Kruszyn to miejscowość o starym rodowodzie osadniczym, odnotowana w źródłach pisanych już w XV wieku. W 1489 r. miejscowość należała do parafii w Ślesinie, od XVI wieku do parafii farnej w Bydgoszczy. W okresie staropolskim była to wieś szlachecka, należąca do powiatu bydgoskiego.

Okres zaborów[edytuj | edytuj kod]

W 1774 r. zbudowano Kanał Bydgoski, łączący Brdę w Bydgoszczy z Notecią w Nakle. Dla potrzeb zasilania tego kanału w wodę przekopano również kanał zasilający (niem. Speise Canal) od Dębinka przez środek Bydgoskich Łąk Nadnoteckich.

W XIX wieku we wsi nastąpił rozwój osadnictwa, zwłaszcza kolonistów niemieckich. Na ówczesnych mapach obok miejscowości Kruszyn (Kruszyn Polski) położonej na północ od drogi Bydgoszcz-Szubin pojawiły się kolonie zwane Kruszynem Niemieckim (niem. Deutsch-Kruschin) położone na północnym skraju Doliny Noteci i Kanału Górnonoteckiego. "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego" dla roku 1884 podaje, że miejscowość Kruszyn obejmowała następujące osady[7]:

  1. Kruszyn Polski (niem. Polnish-Kruschin) – mieszkało tu 84 osób (61 ewangelików, 23 katolików) w 12 domostwach, osobno istniała Splittkarczma (niem. Splitt-Krug), gdzie w 7 domach mieszkało 59 osób, w tym 41 ewangelików i 18 katolików
  2. Kruszyn Niemiecki (niem. Deutsch-Kruschin) – mieszkało tu 383 osób (358 ewangelików, 25 katolików) w 47 domostwach
  3. Kruszyn Szlachecki (niem. Adlig-Kruschin) – mieszkało tu 166 osób (53 ewangelików, 113 katolików) w 11 domostwach

We wsi znajdowała się cegielnia i pokłady torfu, zaś poczta w bydgoskim Wilczaku odległym o 9 km.

W latach 70. i 80. XIX w. zmeliorowano torfowe łąki i obniżenia, a kanał zasilający przekształcono w żeglowny Kanał Górnonotecki[8].

W okresie zaborów przytłaczającą większość mieszkańców stanowili ewangelicy należący do gminy wyznaniowej w Cielu. W latach 80. XIX w. w Kruszynie otwarto salę modlitewną, w 1893 r. w Cielu wzniesiono zbór ewangelicki. We wsi działała również szkoła ewangelicka.

W 1895 r. przez północne obrzeża Kruszyna poprowadzono linię kolejową z Bydgoszczy do Żnina; przedłużenie tej linii przez Kcynię i Wągrowiec stworzyło drugą linię z Bydgoszczy do Poznania (1908). Nieopodal jeziora Jezuickiego Małego powstała stacja kolejowa na tej linii o nazwie Jasiniec Białebłota[1].

Zimą 1919 roku w okresie powstania wielkopolskiego między wsią a pobliskim Rynarzewem toczyły się zacięte walki powstańców z oddziałem Grenzschutzu oraz oddziałami niemieckimi z garnizonu bydgoskiego[9].

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

20 stycznia 1920 roku wieś weszła w skład odrodzonej Rzeczpospolitej. W ramach powiatu bydgoskiego powołano gminę Bydgoszcz Nadleśnictwo zwaną również Bydgoszcz-Wieś, złożoną z 12 gromad wiejskich, m.in. gromady Kruszyn Kraiński[1].

W 1921 r. w związku ze zmianą wyznaniowego charakteru szkoły w Białych Błotach na katolicką, dzieci niemieckie z tej miejscowości skierowano m.in. do szkoły ewangelickiej w Kruszynie[1].

W latach 20. z miejscowości wyjechało wielu Niemców, a na ich miejsce napływali Polacy. Zmieniał się więc skład narodowościowy, jednakże aż do 1945 r. okolice Kruszyna charakteryzowały się stosunkowo dużym odsetkiem ludności niemieckiej. W 1938 r. powierzchnia wsi liczyła 1535 ha. Mieszkało tu 120 Polaków i 240 Niemców. Udział procentowy ludności niemieckiej (67%), przekraczał znacznie średnią dla powiatu bydgoskiego wynoszącą około 22%[1]. W przededniu wybuchu II wojny światowej wzrósł rewizjonizm mniejszości niemieckiej, na którą silnie oddziaływała propaganda nazistowska.

Okupacja niemiecka[edytuj | edytuj kod]

3 i 4 września 1939 r. w trakcie wycofywania się wojsk polskich doszło w okolicy (Łochowo, Murowaniec, Prądki) do dywersji niemieckiej i ostrzeliwania żołnierzy[1]. Zajęcie miejscowości przez wojska hitlerowskie i grupy specjalne, składające się z szowinistów niemieckich, zapoczątkowało represje miejscowej ludności polskiej. Jeszcze we wrześniu 1939 r. aresztowano i rozstrzelano dwóch mieszkańców Kruszyna[1].

W okresie okupacji niemieckiej 1939-1945 miejscowość wchodziła w skład rejencji bydgoskiej, powiatu bydgoskiego (niem. Landkreis Bromberg), obwodu urzędowego Bydgoszcz-Wieś (niem. Amtsbezirk Bromberg-Land), który składał się z 15 gmin: Białe Błota, Brzoza, Ciele Jachcice, Kruszyn, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka[1].

31 października 1943 roku gmina wiejska Kruszyn (niem. Deutschkruschin) liczyła 1535 ha. Mieszkało tu 328 osób w 65 domach[1].

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Tuż po wyzwoleniu zaczęto już w styczniu 1945 r. organizować władze administracyjne. Na terenie powiatu bydgoskiego utworzono 10 urzędów gminnych, w tym gminę Bydgoszcz-Wieś, docelowo z siedzibą w Białych Błotach[1]. Do gminy tej należało 14 gromad (sołectw): Białe Błota, Brzoza, Ciele, Kruszyn Kraiński, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka[1].

Niemcy byli internowani i zatrudniani w polskich gospodarstwach rolnych. Gospodarstwa poniemieckie zajęli Polacy, którzy przybyli z kresów wschodnich. W miejscowości uruchomiono jednoklasową szkołę[1].

W maju 1946 r. w Kruszynie pobudowano i poświęcono figurę pod wezwaniem „Najświętszej Marii Niepokalanego Poczęcia”[1].

Podczas reformy samorządowej w 1954 r. zamiast gmin utworzono duże gromady. Powstała wtedy gromada Białebłota, która obejmowała m.in. Kruszyn Kraiński. Od 1973 r. miejscowość wchodzi w skład gminy Białe Błota, już pod nazwą Kruszyn Krajeński[1].

Okres powojenny był pomyślny dla rozwoju Kruszyna. Ludność wsi w okresie 1970-1997 niewiele się zmieniła: z 401 do 406 osób[1], natomiast intensywny rozwój rozpoczął się po 2000 r. i związany był z procesem suburbanizacji okolic Bydgoszczy. W okresie 2003-2009 ludność miejscowości powiększyła się o 61% z 530 do 851 osób[3].

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 Gmina Białe Błota. Wczoraj – dziś – jutro. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Płotkowskiego. Urząd Gminy Białe Błota 1998. ISBN 83-87586-02-1
  2. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Zmiana Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania gminy Białe Błota. Urząd Gminy w Białych Błotach. maj 2010
  4. Zapomnieni - zdjęcia pierwszego cmentarza. [dostęp 29-12-2011].
  5. Zapomnieni - zdjęcia pierwszego cmentarza. [dostęp 29-12-2011].
  6. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  7. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/741 dostęp 17-09-2014
  8. Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał Bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773-1915. [w:] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002
  9. Bydgoszcz w dobie powstania wielkopolskiego. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Grota. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Popularnonaukowe nr 5. Bydgoszcz 1970