Muchomor sromotnikowy
| Muchomor sromotnikowy | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | pieczarkowce |
| Rodzina | muchomorowate |
| Rodzaj | muchomor |
| Gatunek | muchomor zielonawy |
| Nazwa systematyczna | |
| Amanita phalloides (Vaill. ex Fr.) Link[2] Handbuch zur Erkennung der Nutzbarsten und am Häufigsten Vorkommenden Gewächse 3: 272 (1833) |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
_Link_177883.jpg)
Muchomor sromotnikowy, muchomor zielonawy (Amanita phalloides (Vaill. ex Fr.) Link) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae). Dla ludzi grzyb śmiertelnie trujący.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Kapelusz
- Średnica 5-15 cm, za młodu półkulisty, potem dzwonkowato-łukowaty, w końcu rozpostarty. Skórka gładka, przy brzegu nieprążkowana, składa się z przylegających i promieniście ułożonych włókienek. Kolor białozielonkawy, oliwkowozielonkawy, szarozielony, brunatnozielony, na brzegu zwykle jaśniejszy, czasem żółtawy. Na słońcu, oraz u starszych okazów kolor jest wypłowiały[3]. Skórka łatwo daje się ściągnąć i często występują na niej białe resztki osłony[4].
- Trzon
- Wysokość do 15 cm, grubość do 2 cm. Jest walcowaty, w nasadzie zakończony bulwą o średnicy do 4 cm. Bulwa otoczona jest wysoką, białawą i odstającą pochwą. Kolor trzonu białawy z odcieniem żółtawozielonkawym. Posiada wyraźny, zwisający pierścień o kolorze od białego do żółtawego. Powyżej pierścienia trzon jest gładki, pod pierścieniem występują delikatne łuski, czasami tworzące zygzakowaty wzór[3].
- Miąższ
- Biały, nie zmienia koloru po przełamaniu. U młodych okazów miąższ ma łagodny zapach, u starych pachnie nieco ziemniakami. Smak przyjemny[3].
- Blaszki
- Gęste, białe, u starych okazów z lekkim odcieniem żółtawozielonkawym. U młodych okazów są niewidoczne, gdyż przykryte są białawą osłoną[3].
- Wysyp zarodników
- Biały. Zarodniki gładkie, szerokoelipsoidalne, lub niemal kuliste, o rozmiarach 8 × 11 μm[5].
Występowanie [edytuj]
W Europie Środkowej jest pospolity. Występuje najczęściej w lasach liściastych, także w mieszanych; rośnie pojedynczo, lub w małych grupkach. Grzyb mikoryzowy. Najczęściej rośnie pod dębami i bukami rzadziej pod innymi drzewami liściastymi. Najczęściej występuje na glebach o odczynie obojętnym lub zasadowym, ale potrafi rosnąć także na glebach kwaśnych[4]. Owocniki wyrastają od lata do późnej jesieni. W Polsce występuje na całym terytorium i jest pospolity[5].
Znaczenie [edytuj]
Dla ludzi grzyb śmiertelnie trujący. Dla wielu drobnych zwierząt, np. ślimaków i owadów jest nieszkodliwy[6]. Muchomor sromotnikowy wraz z muchomorem jadowitym (Amanita virosa) są najsilniej trującymi grzybami występującymi w Polsce. Muchomor sromotnikowy jest też niebezpieczny z tego powodu, że ma łagodny smak i może być pomylony z wieloma innymi gatunkami grzybów[5].
Własności trujące [edytuj]
Muchomor sromotnikowy powoduje zatrucia cyklopeptydowe i cytotoksyczne (1 grupa trucizn)[3]. Zawiera dwa rodzaje toksyn: fallotoksyny (falloidyna, falloina, fallizyna, fallicydyna) oraz amatoksyny (amanityna, amanina, amanullina). Główną toksyną odpowiedzialną za zatrucie po spożyciu muchomora sromotnikowego jest alfa-amanityna. Toksyny te powodują nieodwracalne uszkodzenie wątroby i innych narządów ciała[4]. Pierwsze objawy zatrucia pojawiają się późno, bo dopiero po 8-12 godzinach od spożycia grzybów, gdy większość trucizny została już wchłonięta do krwi. Są to dolegliwości objawiające się zawrotami i bólami głowy, nudnościami, wymiotami, bólem brzucha, biegunkami, przyspieszeniem tętna, trudnościami w oddychaniu. Czasami następuje na jakiś czas poprawa samopoczucia, jednak jest ona złudna, toksyny nie przestają działać i niszczą wątrobę, nerki i inne narządy ciała. W wątrobie następuje jej stłuszczenie, martwica i zanik glikogenu, wystąpić może także hipoglikemia, a nawet drgawki hipoglikemiczne. Wskutek uszkodzenia nerek występuje azotemia, hipochloremia, mocznica. Trucizny te uszkadzają również inne narządy. W wyniku uszkodzenia jelit występują krwawe biegunki, w wyniku uszkodzenia szpiku kostnego niedokrwistość, w wyniku uszkodzenia serca jego stłuszczenie i niedomoga krążenia (sinica). Śmierć następuje po 2-3 dniach, a przy słabszym zatruciu nawet po 10-13 dniach[7].
Przy każdym podejrzeniu zatrucia grzybami należy się bezzwłocznie udać do lekarza. Należy zachować resztki niespożytych grzybów (oznaczenie gatunku jest istotne przy leczeniu). Nie należy leczyć się we własnym zakresie. Zatrucie muchomorem sromotnikowym leczy się w szpitalu. Leczenie jest trudne i nie zawsze skuteczne[6].
Synonimy [edytuj]
- Agaricus phalloides Vaill. ex Fr., 1821
- Agaricus phalloides Bull., 1792
- Amanita phalloides var. alba Costantin & L.M. Dufour, Nouv. Fl. Champ., 1895
- Amanita viridis Pers., 1797
- Amanitina phalloides (Vaill. ex Fr.) E.-J. Gilbert, in Bresadola, 1941
- Fungus phalloides Vaill., 1727
- Venenarius phalloides (Vaill. ex Fr.) Murrill, 1912
(na podstawie Species Fungorum[2])
Gatunki podobne [edytuj]
Przez niedoświadczonych grzybiarzy bywa mylony z gąską zielonką (Tricholoma equestre), gołąbkiem zielonawym (Russula virescens), muchomorem cytrynowym (Amanita citrina). Młode, słabo wybarwione okazy mogą też być pomylone z pieczarkami[3][6].
Przypisy
- ↑ Bisby, Roskov, Orrell, Nicolson, Paglinawan, Bailly, Kirk, Bourgoin, Baillargeon: 2009 Annual Checklist (ang.). W: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 22 maja 2013].
- ↑ 2,0 2,1 CABI Bioscience Databases (ang.). [dostęp 2012-01-02].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
- ↑ Tadeusz Chmielewski: Farmakologia. PZWL: 1966.
