Wybory w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Wybory w Polsce obecnie przeprowadza się dla wyboru Prezydenta RP (wybory prezydenckie), posłów na Sejm i senatorów (wybory parlamentarne), posłów do Parlamentu Europejskiego (wybory europejskie), a także radnych sejmików województw, rad powiatów i gmin oraz prezydentów lub burmistrzów miast i wójtów (wybory samorządowe).

Za organizację i przebieg wyborów odpowiada w Polsce Państwowa Komisja Wyborcza wraz z jej organem wykonawczym – Krajowym Biurem Wyborczym.

Historia wyborów w Polsce[edytuj | edytuj kod]

I Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Wybory w Polsce mają długą tradycję, od czasów pierwszego Sejmu walnego w 1493, który był przedstawicielstwem szlachty wybranej na sejmikach ziemskich; Sejm zwoływany był co 2 lata na okres 6 tygodni, sejmiki zaś wybierały po 2 posłów (związanych instrukcjami).

W czasach I Rzeczypospolitej najdonioślejsze znaczenie miał wybór monarchy, dokonywany w wyniku wolnej elekcji, zorganizowanej po raz pierwszy w 1573. Pierwszym królem wybranym w drodze wolnej elekcji był Henryk Walezy, ostatnim – wybranym w 1764Stanisław August Poniatowski. Instytucja elekcji viritim przetrwała aż do upadku państwa po III rozbiorze w 1795, będąc – obok liberum veto – w znacznej mierze przyczyną zagłady Rzeczypospolitej. Konstytucja 3 Maja przewidywała ustanowienie dziedzicznej monarchii, tron oddając dynastii Wettynów.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze na ziemiach polskich demokratyczne wybory do Sejmu Ustawodawczego (powszechne, tajne, równe i bezpośrednie), z proporcjonalnym podziałem mandatów (wybory pięcioprzymiotnikowe) odbyły się 26 stycznia 1919, niedługo po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918; dekret Naczelnika Państwa o ordynacji wyborczej czynne i bierne prawo wyborcze przyznawał także kobietom — prawa wyborcze przysługiwały wszystkim obywatelom, liczącym 21 lat w dniu rozpisania wyborów, bez różnicy płci.

Konstytucja marcowa utrzymała powszechność praw wyborczych, ograniczając jedynie cenzus wieku w wyborach do Senatu: 30 lat dla czynnego, i 40 lat dla biernego prawa wyborczego. Wybory parlamentarne do Sejmu i Senatu przeprowadzono w 1922, 1928 i w 1930 (tzw. wybory brzeskie).

Konstytucja kwietniowa, wprowadzająca system prezydencki, zmieniła system wyborów na nieproporcjonalne i nie całkiem wolne – 1/3 senatorów mianował Prezydent RP. W tym systemie przeprowadzono wybory 1935 i 1938, co do których uczciwości istnieją współcześnie wątpliwości[potrzebne źródło].

Wybory parlamentarne[edytuj | edytuj kod]

Wybory prezydenckie[edytuj | edytuj kod]

Wybory do Sejmu Śląskiego[edytuj | edytuj kod]

Referenda[edytuj | edytuj kod]

Polska Rzeczpospolita Ludowa[edytuj | edytuj kod]

W okresie powojennym pierwsze wybory zorganizowano w 1947 w celu wyłonienia członków Sejmu Ustawodawczego. Ich wyniki sfałszowano[potrzebne źródło], oddając władzę w ręce komunistów. W PRL-u ordynacja wyborcza "bez skreśleń" stwarzała jedynie pozory demokracji, preferując wyłącznie kandydatów PZPR. Wybory odbywały się regularnie, regularnie również były fałszowane.

Wybory parlamentarne w PRL-u[edytuj | edytuj kod]

Wybory prezydenckie[edytuj | edytuj kod]

Wybory do rad narodowych[edytuj | edytuj kod]

Referenda w PRL-u[edytuj | edytuj kod]

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Następne (częściowo) wolne wybory odbyły się 4 czerwca 1989. Zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu w wolnych wyborach wybrano wszystkich senatorów oraz 35% posłów (tzw. Sejm kontraktowy), pozostałe miejsca zagwarantowane były dla PZPR i partii satelickich. Wybory te uznaje się często za początek III Rzeczypospolitej, w której odbywają się całkowicie wolne wybory pięcioprzymiotnikowe.

Frekwencja (%) w wyborach do Sejmu , Parlamentu Europejskiego, samorządowych i prezydenckich (I tura).

Wybory parlamentarne w III RP[edytuj | edytuj kod]

Wyniki wyborów do Sejmu

Wybory prezydenckie w III RP[edytuj | edytuj kod]

Wybory samorządowe w III RP[edytuj | edytuj kod]

Wybory do Parlamentu Europejskiego w III RP[edytuj | edytuj kod]

Referenda w III RP[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Referendum ogólnokrajowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Zgodnie z Konstytucją najbliższe wybory parlamentarne odbędą się w 2015 roku
  2. Zgodnie z Konstytucją najbliższe wybory prezydenckie odbędą się w 2015 roku
  3. Zgodnie z Konstytucją najbliższe wybory samorządowe odbędą się w 2014 roku

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]