Rozwadów (Stalowa Wola)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Stalowej Woli Rozwadów
dzielnica Stalowej Woli
Herb
Herb Rozwadowa
Budynek muzeum2.jpg
Muzeum Regionalne w Rozwadowie
Miasto Stalowa Wola
Status dzielnica
Założono 1690
W granicach Stalowej Woli 1973
Strefa numeracyjna (+48) 15
Kod pocztowy 37-464
Tablice rejestracyjne RST
Położenie na mapie Stalowej Woli
Mapa lokalizacyjna Stalowej Woli
Rozwadów
Rozwadów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rozwadów
Rozwadów
Ziemia 50°35′28″N 22°02′30″E/50,591111 22,041667

Rozwadów (jid. ראָזוועדאָוו–Rozvedov) – dzielnica w północnej części Stalowej Woli, w latach 1690-1973 samodzielne miasto. Dawniej duży węzeł kolejowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto założone w 1690 roku, na mocy przywileju lokacyjnego króla Jana III Sobieskiego. Pierwotnie należało do Gabriela Rozwadowskiego. W 1723 roku, na mocy kupna dokonanego przez Jerzego Ignacego Lubomirskiego, Rozwadów stał się na ponad 200 lat własnością najmłodszej linii książąt Lubomirskich (linia rzeszowsko-rozwadowska). W 1740 roku Jerzy Ignacy Lubomirski ufundował w Rozwadowie klasztor oo. kapucynów, który istnieje do dziś.

Przed wojną mieszkało tu 1790 Żydów. Po wkroczeniu Niemiec we wrześniu 1939 ludność żydowska została wypędzona na wschodni brzeg Sanu, do radzieckiej strefy, a wróciła w czasie wojny niemiecko-radzieckiej. W czasie wojny zginęło 2/3 żydowskiej ludności. Reszta wyemigrowała, głównie do USA.

Doktor Eugeniusz Łazowski w czasie wojny stworzył fikcyjną epidemię tyfusa plamistego, w obawie przed którą Niemcy objęli okolice Rozwadowa kwarantanną. Szacuje się że dzięki niemu około 8.000 ludzi zostało uratowanych od śmierci[potrzebne źródło].

Od 9 grudnia 1973 roku jest dzielnicą miasta Stalowa Wola (wcześniej należał do powiatu tarnobrzeskiego)[1].

Historia Żydów w Rozwadowie[edytuj | edytuj kod]

Od początku powstania Rozwadowa byli z nim związani Żydzi. Aż do wybuchu II wojny światowej społeczność żydowska stanowiła znaczący odsetek liczby mieszkańców tego miasteczka. W 1699 roku mieli już przykahałek. W 1727 roku Żydzi byli właścicielami 30 domów, istniała także synagoga. W 1748 roku stanowili już większość mieszkańców Rozwadowa, ich liczba wynosiła około 350 osób, a także za zgodą biskupa krakowskiego powstała nowa synagoga. od 1788 roku istniał cheder, a także judisch-deutsche Schule. W tym okresie miejscowej wspólnocie chasydzkiej przewodniczył cadyk Jakub Izaak Horowic, następnie zastąpił go Menachem Mendel. w 1868 roku przewodniczącym kahału wył Rabin Mojżesz Hirszfeld. W tym okresie gmina posiadała: dwie synagogi, cmentarz, szkołę, oraz stowarzyszenia charytatywne, a liczba ludności żydowskiej wynosiła wówczas około 1600 osób. w 1894 roku w Rozwadowie powstało Towarzystwo Kupiecki, a przewodniczył mu Ascher Rabin. Społeczność żydowska rozwijała się w tym okresie bardzo szybko, by w 1900 roku ich liczba osiągnęła prawie 3000 osób. W 1910 roku powstała murowana synagoga. Przed wybuchem pierwszej wojny światowej Żydzi stanowili 72% ogółu ludności Rozwadowa. W listopadzie 1918 roku doszła w Rozwadowie do rozruchów. Trwały one kilka dni, a w ich wyniku zostały splądrowane żydowskie sklepy, także niektóry z rozwadowskich Żydów zostali ranni. Inicjatorami tych zamieszek byli chłopi z okolicznych wsi, takich jak: Turbia i Pławo, które dziś jest jedną z dzielnic miasta Stalowa Wola. W okresie dwudziestolecia międzywojennego w Rozwadowie istniały między innymi organizacje takie jak: Miejscowy Cech Rzemieślników, który zrzeszał zarówno Polaków jak i Żydów, Stowarzyszenie Rękodzielników Żydowskich Jad Charuzim, a także klub sportowy Makkabi. Po wkroczeniu Niemców do miasta, Żydom nakazano przejście za San do strefy radzieckiej. W Rozwadowie zostało wówczas już tylko około 400 Żydów, a przewodniczącym Judenratu zastał Elizer Perlman. Większość Żydów pracowała przymusowo w stalowowolskich fabrykach. Dzisiaj jednym z niewielu już zachowanych śladów po rozwadowskich Żydach jest synagoga przy ulicy Jagielońskiej, która pełniła funkcję sklepu, natomiast po cmentarzu nie ma już śladu. Zastał on zniszczony przez Niemców podczas II wojny światowej.[2]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Linie Miejskiej Komunikacji Samochodowej, jeden z przystanków znajduje się na rynku staromiejskim.
Stacja Kolejowa Stalowa Wola Rozwadów.
PKS.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]