Ropczyce

Ropczyce
Herb Ropczyc
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	ropczycko-sędziszowski
Gmina	Ropczyce gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1362
Burmistrz	Bolesław Bujak
Powierzchnia	47,10 km²
Ludność (2010) • liczba • gęstość	15 369 326,0 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 17
Kod pocztowy	39-100
Tablice rejestracyjne	RRS
Położenie na mapie Polski Ropczyce
50°05′N 21°38′E
TERC (TERYT)	3182415034
Urząd miejski ul. Krisego 1 39-100 Ropczyce
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Centrum Kultury w Ropczycach

Widok na centrum Ropczyc

Ropczyce (ji. ראָפּשיץ) – miasto w zachodniej części województwa podkarpackiego, siedziba powiatu ropczycko-sędziszowskiego i miejsko-wiejskiej gminy Ropczyce. Położone jest na pograniczu Pogórza Środkowobeskidzkiego i Kotliny Sandomierskiej, nad rzeką Wielopolką.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 15 369 mieszkańców, co lokuje miasto pod względem ludności na 14. miejscu w województwie.

Miasto stanowi centrum administracyjne powiatu – znajduje się tu m.in. starostwo, sąd rejonowy, prokuratura rejonowa, komenda powiatowa Policji i Państwowej Straży Pożarnej.

Położenie

Ropczyce (przy współrzędnych 50°05′N 21°38′E ) położone jest na granicy mezoregionów Pradoliny Podkarpackiej i Pogórza Strzyżowskiego, na granicy dwóch makroregionów Pogórza Środkowobeskidzkiego i Kotliny Sandomierskiej. Przez miasto przepływa rzeka Wielopolka.

Historycznie Ropczyce wchodziły w skład województwa sandomierskiego (I Rzeczpospolita), Galicji (XVIII – 1918 rok), województwa krakowskiego (okres II Rzeczypospolitej), województwa rzeszowskiego (wg podziału administracyjnego z okresu 1945-1975 i 1975-1998).

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 47,10 km².

Toponimia

Nazwy Ropczyce nie da się w żaden prosty sposób wyjaśnić. Istnieją 3 różne hipotezy na temat jej pochodzenia:

• W 1906 Józef Sulisz, etnograf pochodzący z Ropczyc, szukał źródła jej nazwy. Napisał, że Pierwotnymi osadnikami mieli być Niemcy, a ponieważ w tych stronach były wtedy liczne bandy rozbójnicze, stąd nazwali swoją osadę z niemiecka Raub-schütze, by się mieć na baczność przed napastnikami.
• W 1975 A. Orzechowska w swojej książce przytacza zapisy pt. Ropczyca, Ropczicze, Antiqua Roboczicze seu Chechli, Ropczyce. Twierdzi, że nazwa pochodzi od nazwy osobowej Ropek, która została zanotowana w 1482
• W dokumencie zakonu koprzywnickiego wystawionym w 1363 wśród świadków wymieniony jest Zbygniew de Ropaczycz. Dokument zachował się w późniejszej kopii. W dokumencie z 1391 dotyczącym plebana ropczyckiego nazwa miasta została zapisana kilkakrotnie Robczicze, a raz Robszicze. To pierwszy zapis, który zachował się w oryginale. W przywileju lokacyjnym Gnojnicy z 1394 wspomniane są też Ropczicze, w którym występuje Więcesław de Ropczicze. Do końca XIV w. nazwa została zanotowana w sześciu różnych wariantach: Robcice (1400); Ropczyce (1356, 1394, 1397, 1399); Ropczyca (1362); Robczyce (1391, 1399, 1400); Robszyce (1391); Ropszyce (1399) .

Historia

Odkrycia archeologiczne

Okolice Ropczyc są ubogie w skarby archeologiczne. Najstarsze znaleziska archeologiczne okolic miasta to dwa fragmenty toporków z przewierconymi otworami, odkryte w 1863 w Rzegocinie koło Wielopola Skrzyńskiego, przekazane do Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie. Najciekawszego jednak odkrycia dokonał W. Demetrykiewicz, który znalazł grodzisko wczesnośredniowieczne w Braciejowej. W dwudziestoleciu międzywojennym, podczas budowy linii kolejowej w Sędziszowie Małopolskim, odkryto dwie bardzo stare monety rzymskie. Większe zainteresowanie archeologów okolicami Ropczyc obserwować można od lat 60. Największe wyprawy to:

• Badania sondażowe na grodzisku w Będziemyślu, prowadzone przez A. Kunysza

• Badania powierzchniowe i weryfikacyjne prowadzone w 1961 przez A. Jodłowskiego i A. Talara z inspiracji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Archeologicznych w Rzeszowie. Objęły one Brzyznę, Kamionkę, Ropczyce, Skrzyszów i Sędziszów Małopolski. Uzyskane zabytki złożono w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie.

• Badania prowadzone przez W. Blajera, G. Ilasz, A. Kostek i G. Marzec w 1977 na zlecenie Rzeszowskiego Muzeum Okręgowego. Objęły one zasięgiem Brzezówkę i Lubzinę. Były to największe tego typu poszukiwania.

• Badania prowadzone przez A. Barłowską i A. Gruszczyńską w ramach akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski w latach 1980-1981. Zebrane materiały to wyroby krzemienne i mało charakterystyczne ułamki ceramiki, pochodzące z neolitu.

Dorobek ten uzupełniają jeszcze toporek kamienny z Czarnej Sędziszowskiej i siekierka krzemienna z Sielca.

Miasto w XVII-XVIII w.

Na temat dziejów miasta w tych latach nie ma żadnych drukowanych opracowań historycznych. Do dyspozycji pozostają rozsiane po bibliotekach archeologicznych i naukowych materiały źródłowe. Niektóre z nich to:

• Szczątki ksiąg radzieckich i ławniczych z lat 1674-1704,
• Inwentarze z archiwum rodziny Jaworskich – Starzeńskich z Góry Ropczyckiej z lat 1765 i 1778. ,
• Biblioteka Oddziału PAN w Krakowie i Biblioteka Jagiellońska.
• Wojskowy spis ludności z 1799, Archiwum Państwowe w Krakowie, Teki Schneidra, sygn. 1849.

Starostwo ropczyckie

Ropczyce w tych czasach podzieliły los innych miast polskich, ulegając procesom degradacji we wszystkich dziedzinach życia miejskiego. Spadek ten spotęgowany został przez nawiedzające Rzeczpospolitą liczne wojny i klęski. Wszystkie te zjawiska nie ominęły Ropczyc i na długi czas zamroziły rozwój miasta. Tworzyło ono wraz z okolicznymi wsiami niewielkie starostwo ropczyckie, które powstało zapewne w 1614. Listę starostów otwiera Mikołaj Spytek Ligęza. Po jego śmierci w 1637 wdowa po nim Zofia Krasińska wyszła za mąż za Krzysztofa Ossolińskiego, który otrzymał po żonie akces na starostwo ropczyckie. Z drugą żoną miał syna Baldwina Krzysztofa, który po śmierci ojca w 1645 przejął cały jego majątek. W posiadanie starostwa Ropczyckiego wszedł dopiero po 1656, po swojej śmierci w 1649 pod Zborowem. Bezpośrednio bowiem po Krzysztofie Ossolińskim jako starosta występuje Dominik Zasławski-Ostrogski. Potomstwu Baldwina nie udało się utrzymać starostwa. Następnym obejmującym ten urząd był Stanisław Rewera Potocki. W spadku po nim obejmowali go kolejno: Feliks Kazimierz Potocki, Józef Potocki i Franciszek Salezy Potocki. W 1768 starostwo otrzymał Stanisław Kostka Sadowski, marszałek konfederacji barskiej i poseł na sejm w 1784. Sadowski umarł 23 sierpnia 1794, jeszcze przed śmiercią sprzedał starostwo ropczyckie hr. Gabrielowi Bobronicz-Jaworskiemu. W 1799 zarządcą dominium ropczyckiego obejmującego wsie: Brzyzna, Chechły, Gryfów, Hucisko, Pietrzejowa, Poręby, Ropczyce i Wola Domatkowska był Marceli Wiszniewski.

Miasto w XIX w.

Dominium ropczyckie

W 1772 starostwo ropczyckie zostało zajęte przez władze austriackie, które wprowadziły nowy podział terytorialny, dzieląc zagarnięte tereny na cyrkuły, okręgi i dominia. Starostwo ropczyckie przestało istnieć, a Ropczyce z okolicznymi wsiami jako dominium weszły w skład cyrkułu pilźnieńskiego (z siedzibą w Rzeszowie) a później cyrkułu tarnowskiego.

Kolejnymi właścicielami Ropczyc byli Starzeńscy, m.in. w 1851 był nim hr. Kazimierz Starzeński.

Powiat ropczycki

Po reformie administracyjnej w 1855 utworzono powiat ropczycki wchodzący w skład cyrkułu tarnowskiego. Oddzielono od miast i gmin wiejskich obszary dworskie.

Symbole miasta

Herb Ropczyc

Herb miasta przedstawia w polu błękitnym ptaka – symbolizującego sokoła, barwy naturalnej (cielistej), o rozpostartych skrzydłach, ze złotą literą „R” w dziobie, stojącego na białej podkowie ze złotym krzyżem maltańskim w środku.

Architektura

Układ urbanistyczny

We współczesnym planie miasta wyraźnie widać, że zabudowa miejska koncentruje się wzdłuż głównych dróg przebiegających przez miasto (przed oddaniem obwodnicy miasta), tj. drogi krajowej nr 4 (E40) i drogi wojewódzkiej nr 986. 10 października 2010 oddano do użytku obwodnicę miasta o długości 4,7 km.

Widocznym podziałem miasta są osiedla o odmiennej zabudowie urbanistycznej. Najbardziej charakterystyczne to tzw. górka, czyli osiedla św. Barbary i Północ. Potoczna nazwa wzięła się od ulokowania osiedli na wzgórzu. Dominuje tu budownictwo mieszkalne wielorodzinne zbudowane z wielkiej płyty w latach 80. i 90. XX wieku (os. Św. Barbary i Północ I) oraz zabudowa mieszkalna jednorodzinna (os. Północ II). Odmienny typ to tzw. dół lub miasto, czyli osiedle Śródmieście z typową miejską zabudową, gdzie zlokalizowane są urzędy, sklepy, gastronomia oraz budynki mieszkalne jednorodzinne i wielorodzinne, tutaj znajduje się centralny punkt miasta, czyli rynek oraz planty. Osiedle Czekaj natomiast to część przemysłowa miasta gdzie znajdują się największe ropczyckie zakłady pracy, osiedle mieszkaniowe wielorodzinne zbudowane w latach 90. XX wieku dla pracowników cukrowni oraz typowe budownictwo jednorodzinne. Pozostałe osiedla w Ropczycach mają charakter budownictwa jednorodzinnego z większym lub mniejszym charakterem rolniczym.

Zabytki

• Kościół Parafialny pw. Przemienienia Pańskiego zbudowany ok. 1368 r. przebudowany po pożarze w 1873 r.
• Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin wzniesione ok. 1730 r., dwukrotnie remontowane w latach 1883 i 1951, wraz z bramą wejściową i ogrodzeniem z XIX w.
• Kapliczka św. Jana Nepomucena, zbudowana w XIX w.
• Dom drewniany z XIX w. (ul. Najświętszej Marii Panny) – miejsce urodzenia Józefa Mehoffera.
• Cmentarz żydowski w Ropczycach

Administracja

Miasto ma 9 jednostek pomocniczych zwanych osiedlami: Świętej Barbary, Brzyzna, Chechły, Czekaj, Granice, Pietrzejowa, Północ, Śródmieście, Witkowice. W każdej z nich mieszkańcy wybierają radę osiedla, która z kolei wybiera zarząd osiedla i przewodniczącego zarządu.

Organem wykonawczym władz jest burmistrz, którym obecnie jest Bolesław Bujak (PSL), wybrany po raz kolejny w wyborach samorządowych. Siedzibą władz jest budynek na ul. Krisego, w którym mieści się także większość urzędów.

Burmistrzowie Ropczyc (od 1990 r.)

• 1990-1998 do uzupełnienia
• Bolesław Bujak (1998-2001 w trakcie pełnienia kadencji został wybrany na posła do Sejmu IV kadencji)
• Ryszard Kapała (2001-2002 wybrany w miejsce ustępującego Bolesława Bujaka)
• Stanisław Fąfara (Porozumienie Samorządowe, 2002-2006)
• Bolesław Bujak (od 2006 – nadal)

W Ropczycach znajdują się 3 biura poselskie: Kazimierza Moskala (PiS), Jana Tomaki (PO) oraz Wiesława Rygla (PSL). Parlamentarzyści zostali wybrani z okręgu wyborczego numer 23 (rzeszowsko-tarnobrzeski). W Ropczycach działa prokuratura rejonowa, znajduje się tu również sąd rejonowy, urząd skarbowy.

Przemysł

• Zakład Produkcji Cukierniczej CUKROMIX-BIS Sp. z o.o.
• Zakłady Magnezytowe „Ropczyce” S.A.
• Gloria GmbH – produkcja przenośnych gaśnic
• REGA YACHT
• Cukrownia Ropczyce
• Cargill Pasze Sp. z o.o
• WELDON Sp. z o.o.
• Eurovia Polska S.A.
• GS Ropczyce
• BRAM-POL

Edukacja

• Wyższa Szkoła Inżynieryjno-Ekonomiczna
• Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki
• Zespół Szkół im. ks. dr Jana Zwierza
• Zespół Szkół Agrotechnicznych im. Wincentego Witosa
• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych
• Centrum Kształcenia Praktycznego
• Biblioteka Powiatowa oraz 2 filie miejskie
• Centrum Kultury

Media

• miesięcznik „Ziemia Ropczycka”
• tygodnik „Głos Powiatu Ropczycko-Sędziszowskiego”
• tygodnik „Dobry Tydzień”
• Telewizja Miejska
• Tygodnik „Reporter”

Wspólnoty wyznaniowe

Parafie rzymskokatolickie

• Parafia św. Anny w Ropczycach
• Parafia św. Barbary w Ropczycach
• Parafia św. Michała Archanioła w Ropczycach
• Parafia Przemienienia Pańskiego w Ropczycach
• Parafia Świętej Rodziny w Ropczycach
• Parafia św. Urszuli Ledóchowskiej w Ropczycach

Świadkowie Jehowy

• Zbór w Ropczycach

Sport i rekreacja

Kluby sportowe

• KS Błękitni Ropczyce – siatkówka mężczyzn
• MZKS Błękitni Ropczyce – piłka nożna
• UKS Sokół Ropczyce – badminton
• MUKP „Fala” Ropczyce – pływanie
• UKS Czekaj Ropczyce – piłka nożna

Obiekty sportowe

• Kryta pływalnia
• Hala Widowiskowo-Sportowa
• „Moje Boisko – Orlik 2012” powstałe w ramach programu Orlik 2012.
• Sztuczne lodowisko

Rekreacja

• Rezerwat przyrody Szwajcaria Ropczycka
• Planty miejskie
• Rynek
• Miejsko-Powiatowy Ośrodek Sportu i Rekreacji
• Deptako-park przy ul. Witosa

Trasy rowerowe

• Ropczyce – Gnojnica – Ropczyce
• Ropczyce – Mała – Ropczyce
• Ropczyce – Kamionka – Ropczyce

Trasy piesze

• Ropczyce – Łączki Kucharskie – Mała – Brzeziny – Góra Bardo (skrzyżowanie szlaków)
• Ropczyce – Zawada – Pustków – Ocieka – Blizna – Niwiska (skrzyżowanie szlaków)
• Ropczyce – Borki Chechelskie – Broniszow – Wielopole Skrzyńskie Wielopole Skrzyńskie – Szufnarowa-Pniaki (skrzyżowanie szlaków)

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

• Ochsenfurt
• Busk
• Stropkov
• Lokeren

Osoby związane z miastem

• Jan Babicz – polski polityk ludowy i samorządowiec, poseł na Sejm Ustawodawczy
• Adam Banaś (polityk) – polski polityk, poseł na Sejm PRL IX kadencji
• Bolesław Bujak – polski polityk, samorządowiec, poseł na Sejm III RP IV kadencji
• Rafał Buszek – polski siatkarz, zawodnik Asseco Resovii Rzeszów, wychowanek Błękitnych Ropczyce
• Marcin Daniec – artysta, satyryk
• Wojciech Durek – polski artysta rzeźbiarz i malarz
• Michał Grendys – działacz państwowy za czasów PRL, prawnik
• Stanisław Jarmoliński -polski polityk i lekarz
• Jan Henryk Jedynak – działacz ludowy okresu II RP, polityk sanacji, wicemarszałek sejmu V kadencji
• Tadeusz Kantor – polski reżyser, malarz, scenograf, grafik
• Grzegorz Kopala – polski kompozytor, wokalista
• Stanisław Kot – polski historyk i polityk
• Maciej Kuciapa – żużlowiec
• Wilhelm Mach – polski prozaik, eseista i krytyk literacki
• Edward Mazur – polski przedsiębiorca działający w USA
• Józef Mehoffer – artysta malarz
• Piotr Michałowski – artysta malarz
• Lidia Miś – polska pisarka, twórczyni literatury dla dzieci i młodzieży
• Kazimierz Moskal (polityk) – polski polityk, nauczyciel, poseł na Sejm III RP V i VI kadencji.
• Naftali z Ropczyc – cadyk, rabin
• Henryk Józef Nowacki – arcybiskup tytularny Blery, nuncjusz apostolski w Nikaragui, prałat honorowy papieża, kapelan honorowy Jego Świątobliwości.
• Karol Olszewski – polski fizyk i chemik
• Julian Rataj – pułkownik Ludowego Wojska Polskiego i działacz ruchu ludowego, poseł na Sejm Ustawodawczy RP
• Józef Rojek (poseł) – polski polityk, samorządowiec, poseł na Sejm III RP V i VI kadencji
• Kazimierz Rymut – polski językoznawca, onomasta
• Tadeusz Sinko – polski filolog klasyczny
• Stanisław Skorodecki – polski duchowny katolicki, kapelan prymasa Stefana Wyszyńskiego w więzieniu
• Franciszek Stachnik – polski polityk ludowy, poseł na Sejm III kadencji (1930–1935) oraz na Sejm Ustawodawczy (1947–1952)
• Karolina Stachoń-Weit – łączniczka i skarbniczka dębickich Szarych Szeregów w pierwszych latach II wojny światowej.
• Łukasz Trałka – piłkarz, reprezentant Polski w piłce nożnej
• Seweryn Udziela – etnograf, badacz i popularyzator folkloru i kultury ludowej Małopolski
• Tomasz Wrotoń – piłkarz, trener piłki nożnej
• Roman Zawiliński – językoznawca, pedagog i etnograf
• Jan Zwierz – kapłan, społecznik

Honorowi obywatele Miasta Ropczyce

• ks. Stanisław Skorodecki
• Magdalena Kocój
• Stanisław Misztal
• Jan Winter
• ks. prałat Stanisław Słowik
• Mirosław Karapyta
• ks. prałat Michał Heller w maju 2010 r.

Zobacz też

• powiat ropczycko-sędziszowski
• powiat ropczycki
• Ropczyce (stacja kolejowa)
• Chechły (Ropczyce)

Linki zewnętrzne

• Ropczyce w katalogu Open Directory Project
• Ropczyce w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX (Poźajście – Ruksze) z 1888 r.
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi