Sosna Lamberta
| Sosna Lamberta | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Rząd | sosnowce |
| Rodzina | sosnowate |
| Rodzaj | sosna |
| Gatunek | sosna Lamberta |
| Nazwa systematyczna | |
| Pinus lambertiana Dougl. Trans. Linn. Soc. London, Bot. 15: 500. 1827 |
|
| Mapa zasięgu | |
 |
|
| Kategoria zagrożenia | |
|
|
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Sosna Lamberta, sosna cukrowa (Pinus lambertiana Dougl.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna Lamberta nazywana jest często cukrową, co zawdzięcza wydzielaniu słodkiej jadalnej żywicy, szkodliwej w większych ilościach. Ten gatunek sosny jest charakterystyczny dla Oregonu i Kalifornii, a także północno-zachodnich obszarów Meksyku, zwłaszcza Sierra Nevada, Cascade Range i Sierra San Pedro Martir. Park Narodowy Yosemite jest ostatnią z większych ostoi sosny Lamberta.
Spis treści |
Morfologia[edytuj]
- Pokrój
- Korona drzewa wąsko stożkowata, z czasem na szczycie zaokrąglona lub płaska.
- Pień
- Jest to najwyższy przedstawiciel rodzaju Pinus, osiągający zazwyczaj 40–60 m wysokości. Znane są okazy o wysokości 80 m[3]. Średnica pnia wynosi ok. 1,5–2,5 m, czasem powyżej 3 m. Kora cynamonowo-brązowa do szaro-brązowej, głęboko bruzdowana, płytki długie, łuskowate. Gałęzie długie, niemal poziome.
- Liście
- Igły zebrane po 5 na krótkopędach, długości 5–10 cm, szerokości 1–1,5(2) mm[3], proste, lekko skręcone, zaostrzone, giętkie, niebieskozielone, z wyraźnymi białymi paskami.
- Szyszki
- Szyszki męskie podłużnie cylindryczne, żółte, o długości do 15 mm. Szyszki żeńskie (nasienne) zwisające, symetryczne, cylindryczne przed otwarciem, później elipsoidalno-cylindryczne. Osiągają wagę do 2 kg, często rosną w grupach. Sosna Lamberta znana jest z najdłuższych szyszek, których długość mieści się między 25 a 50 cm, zdarzają się także szyszki o długości do 66 cm. Błyszczące, dojrzałe jasnobrązowe. Nasiona o długości 1–2 cm, brązowe, opatrzone szerokim skrzydełkiem długości 2–3 cm.
- Korzeń
- W młodym wieku wykształca się głęboki korzeń palowy.
Biologia i ekologia[edytuj]
Igły pozostają na gałęziach przez 2–4 lata.
Gatunek jednopienny. Pąki reprodukcyjne zawiązują się w lipcu i sierpniu, ale pozostają w uśpieniu do następnej wiosny. Pylenie następuje od końca maja do początku sierpnia, w zależności od wysokości n.p.m. Szyszki żeńskie są długości 2,5–5 cm w momencie zapylenia. Do końca sezonu podwajają swoją długość. Do zapłodnienia dochodzi późną wiosną następnego roku (ok. 12 miesięcy po zapyleniu). Nasiona dojrzewają późnym latem. Szyszki otwierają się od połowy sierpnia na niższych stanowiskach, do początku października na wyższych i opadają wkrótce po uwolnieniu nasion. Drzewa obradzają obficie średnio co 4 lata (od 2 do 7). Nasiona są duże i ciężkie i opadają w większości (80%) w odległości do 30 m od drzewa.[4]
Rośnie na wysokościach 300–3200 m n.p.m., zazwyczaj w górach, w mieszanych lasach iglastych. Rzadko tworzy jednolite drzewostany, rośnie pojedynczo lub w małych grupach. Na północy zasięgu towarzyszą jej jedlica zielona (Pseudotsuga menziesii), sosna żółta (Pinus ponderosa), jodła olbrzymia (Abies grandis), cedrzyniec kalifornijski (Calocedrus decurrens), choina zachodnia (Tsuga heterophylla), żywotnik olbrzymi (Thuja plicata), cyprysik Lawsona (Chamaecyparis lawsoniana), Lithocarpus densiflorus i Arbutus menziesii. W centralnej części zasięgu występuje razem z sosną żółtą, sosną Jeffreya (Pinus jeffreyi), jodłą kalifornijską (Abies concolor), cedrzyńcem kalifornijskim, jodłą wspaniałą (Abies magnifica), mamutowcem olbrzymim (Sequoiadendron giganteum) i Quercus kelloggii. Dalej na południe towarzyszą jej sosna Jeffreya, sosna żółta, Pinus coulteri, cedrzyniec kalifornijski, jodła kalifornijska i jedlica wielkoszyszkowa (Pseudotsuga macrocarpa).[4]
Preferuje obszary o ciepłych, suchych latach i mokrych zimach[4]. Słabo odporna na mrozy. Najlepiej rośnie na glebach ilastych (od piaszczystego do gliniastego iłu). Na niższych wysokościach rośnie na każdym stanowisku, na wyższych preferuje stanowiska cieplejsze (południowe i zachodnie).
Systematyka i zmienność[edytuj]
Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[5]:
- podrodzaj Strobus
- sekcja Quinquefoliae
- podsekcja Strobus
- gatunek P. lambertiana
- podsekcja Strobus
- sekcja Quinquefoliae
Sosna Lamberta jest odporna na krzyżowanie z innymi gatunkami. Nie zidentyfikowano żadnej naturalnej hybrydy.
Zagrożenia[edytuj]
Międzynarodowa organizacja IUCN przyznała temu gatunkowi kategorię zagrożenia LC (least concern), czyli jest gatunkiem najmniejszej troski, spośród gatunków niższego ryzyka[2].
Choroby i szkodniki[edytuj]
Sosna Lamberta została znacznie przerzedzona przez grzyb Cronartium ribicola przyniesiony w 1909 roku z Europy do Ameryki Północnej wywołujący rdzę wejmutkowo-porzeczkową. Rdza zniszczyła populację w północnej części zasięgu tego gatunku. Dalej na południe, w środkowej i południowej Kalifornii, lato jest zbyt suche, by rdza mogła się rozprzestrzeniać.
Lokalnie igły mogą zostać zaatakowane przez grzyb Lophodermella arcuata (Darker) Darker zaś opieńka miodowa (Armillaria mellea) może wywołać opieńkową zgniliznę korzeni.
Szkodnikiem sosny Lamberta jest chrząszcz Conophthorus ponderosae Hopkins (syn. Conophthorus lambertianae Hopkins[6]) z rodziny ryjkowcowatych, żerujący także na innych amerykańskich gatunkach sosen. Atakuje szyszki nasienne i może doprowadzić do utraty nasion na poziomie 93%[4]. Wiosną samica składa jaja w młodej szyszce nasiennej. Larwy żywią się łuskami szyszki i rosnącymi nasionami i latem przeobrażają do postaci dorosłej. Najczęściej zimują w obumarłej szyszce.
Na sośnie Lamberta żeruje także chrząszcz Dendroctonus ponderosae z rodziny ryjkowcowatych. Może doprowadzić do obumarcia dużych grup drzew. Szereg innych owadów żerujących na korze i drewnie (m.in. Dendroctonus valens, Melanophila californica, Ips paraconfusus) dodatkowo przyczynia się do śmierci tych sosen, szczególnie po okresach letniej suszy.[4]
Sosna Lamberta jest podstawowym gospodarzem pasożytniczej rośliny Arceuthobium californicum z rodziny jemiołowatych (Viscaceae)[3]. Jest to pasożyt pędowy, występujący na zachodzie zasięgu sosny Lamberta, od południowych Gór Kaskadowych, przez Sierra Nevada do gór Cuyamaca w południowej Kalifornii. Pojawia się także na okazach rosnących w górach północnej Kalifornii (od hrabstwa Lake do granicy Oregonu). Nie występuje tak obficie jak inne rośliny pasożytnicze z tej rodziny na innych sosnach, prawdopodobnie dlatego, że sosny Lamberta rzadko tworzą jednolite drzewostany, częściej występując w lasach mieszanych, co utrudnia rozprzestrzenianie się pasożyta w naturalnych warunkach. Zarażeniu ulega ok. 20% lasów, w których występuje sosna Lamberta. Zarażenie może prowadzić do dużych uszkodzeń drzewa, także przez podatność na inne infekcje na skutek osłabienia. Na starych okazach sosny spotykane są wówczas duże i liczne skupiska pasożyta. Następuje spowolnienie tempa wzrostu, a osłabione drzewa są często atakowane przez szkodniki i zamierają.[7]
Zastosowanie[edytuj]
- Surowiec drzewny
Jest głównym źródłem surowca drzewnego na średnich wysokościach, m.in. w górach Klamath i Siskiyou, Górach Kaskadowych, Sierra Nevada czy paśmie Transverse.
Przypisy
- ↑ P. F. Stevens: PINACEAE. W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
- ↑ 2,0 2,1 Conifer Specialist Group (1998): Pinus lambertiana (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2009-07-26].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Christopher J. Earle: Pinus lambertiana (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-07-26].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Russell M. Burns, Barbara H. Honkala. Silvics of North America / v.1, Pinus lambertiana to Pinus sabiniana. „Agriculture Handbook”. 654, s. 370-469, 1990. Dept. of Agriculture, Forest Service (ang.). [dostęp 2009-07-27].
- ↑ Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-07-26].
- ↑ Conophthorus lambertianae (ang.). W: ITIS Report [on-line]. [dostęp 2009-07-26].
- ↑ Robert V. Bega. Diseases of Pacific Coast conifers. „Agriculture Handbook”. 521, s. 134-135, 1979. Dept. of Agriculture, Forest Service (ang.). [dostęp 2009-07-26].
