Takahe północny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Takahe z Wyspy Północnej)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Takahe północny
Porphyrio mantelli[1]
(Owen, 1848)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Infragromada neognatyczne
Rząd żurawiowe
Rodzina chruściele
Rodzaj Porphyrio
Gatunek takahe północny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EX pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Takahe północny (w jęz. maoryskim: mōho) (Porphyrio mantelli) – gatunek wymarłego ptaka z rodziny chruścieli (Rallidae), zamieszkujący niegdyś endemicznie Wyspę Północną w Nowej Zelandii. Nazwę gatunkową mantelli nadano na cześć angielskiego paleontologa Gideona Mantella.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Takahe północny był nielotem, znanym jedynie ze szczątków kopalnych i z jednego, przypuszczalnego notowania (jeden osobnik miał być wtedy schwytany) z 1894 r. (Williams, 1960; Phillipps, 1959). Jednak nie ma żadnych dowodów tego zdarzenia.

Szczątki kopalne, które posłużyły Owenowi do opisania gatunku znaleziono w 1847 r. w regionie Taranaki (Wyspa Północna). Obecnie znajdują się w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.

Miejscowi Maorysi często widywali ptaka "o niebieskim upierzeniu, wyglądem przypominającego Pūkeko" (Phillipps, 1959). W języku maoryskim Pūkeko to modrzyk ciemny (Porphyrio porphyrio melanotus) – podgatunek modrzyka zwyczajnego (Porphyrio porphyrio).

Ekologia tego ptaka jest słabo poznana, ze względu na brak dokumentacji badawczej na jego temat.

Przyczyny wymarcia[edytuj | edytuj kod]

Zmniejszenie liczebności tego gatunku przypisuje się wkroczeniu lasu na tereny alpejskich łąk (jego naturalnego siedliska) w holocenie (Mills, 1984). Do zmniejszenia populacji i w konsekwencji wymarcia gatunku przyczynili się (poprzez polowania i niszczenie jego środowiska naturalnego pod uprawę ziemi) Maorysi, którzy pojawili się w Nowej Zelandii (najpierw na Wyspie Północnej) między IX a XIII w. n.e. (Beauchamp, Worthy, 1988).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Systematyka rodzaju Porphyrio budzi wiele kontrowersji. Do niedawna takahe północny (Porphyrio mantelli) (gatunek wymarły) i takahe południowy (Porphyrio hochstetteri) (gatunek żyjący) uważane były za podgatunki jednego takahe (Porpyrio mantelli) i nazywano je kolejno: Porphyrio mantelli mantelli i Porphyrio mantelli hochstetteri. Wynika to z dwóch przyczyn. Po pierwsze oba ptaki są nielotami i są do siebie podobne, m.in. w budowie szkieletu i w wyglądzie zewnętrznym. Po drugie jeden z nich występował tylko na Wyspie Północnej, a drugi tylko na Wyspie Południowej w Nowej Zelandii. Dopiero z później odnalezionych szczątków wiadomo, że takahe z Wyspy Południowej zamieszkiwał również Wyspę Północną (Bunin i in., 1997). Na podstawie tych przesłanek uznano, że są to dwa podgatunki jednego gatunku Porphyrio mantelli. Jako, że to właśnie ten gatunek opisano jako pierwszy (w 1848 r. opisał go Richard Owen), drugi - Porphyrio hochstetteri - w chwili opisania w 1898 r. Adolf Meyer zaklasyfikował go jako podgatunek pierwszego. Dopiero na podstawie badań S. A. Trewick (1996) udowodnił, że niezdolność do lotu u obu form wyewoluowała z różnych przodków i rozwiązał problem ich systematyki. Mimo tego oba gatunki są dzisiaj często mylone, najczęściej błędnie podaje się Porphyrio mantelli jako formę żyjącą (zagrożoną wyginięciem).

Przypisy

  1. Porphyrio mantelli w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Porphyrio mantelli. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Beauchamp, A. J. and Worthy, T. H., 1988; Forum on the decline and conservation of the Takahe. Journal of the Royal Society of New Zealand 18: 103-118.
  • Bunin, J. S., Jamieson, I. G. and Eason, D., 1997; Low reproductive success of the endangered Takahe Porphyrio mantelli on offshore island refuges in New Zealand. Ibis 139: 144-151.
  • W. J. Phillipps. The Last (?) Occurrence of Notornis in the North Island. „Notornis”. 8 (4). s. 93-94 (ang.). 
  • Trewick, S. A., 1996; Morphology and evolution of two Takahe: flightless rails of New Zealand. J. Zool., Lond. 238: 221-237.
  • Williams, G. R., 1960; The Takahe (Notornis mantelli Owen, 1848): a general survey. Transactions of the Royal Society of New Zealand 88: 235-258.