Tenryū

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tenryu
„Tenryu” w latach 20.
„Tenryu” w latach 20.
Historia
Stocznia Marynarki w Yokosuka Japonia
Położenie stępki 17 maja 1917
Wodowanie 11 marca 1918
 Nippon Kaigun
Wejście do służby 20 listopada 1919
Los okrętu zatopiony 18 grudnia 1942
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 3230 t standardowa
4621 t pełna
Długość 142,6 m
Szerokość 12,34 m
Zanurzenie 4 m
Napęd
3 turbiny parowe o mocy 51 000 KM (maks. na próbach 59 844 KM), 10 kotłów parowych, 3 śruby
Prędkość 33 w
Zasięg 5000 mil morskich przy prędkości 14 w
Uzbrojenie
4 działa 140 mm (4xI)
4-8 działek 25 mm plot
6 wt 533 mm (2xIII)
48 min (możliwość)
- stan na 1941-44
Opancerzenie
pas burtowy: 63-51 mm
pokład: 22-25 mm
wieża dowodzenia: 51 mm
Załoga 327-332

Tenryū (jap. 天龍?) - krążownik lekki japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej, typu Tenryū, z okresu międzywojennego i II wojny światowej.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

„Tenryū” był głównym okrętem serii dwóch krążowników nazwanych od niego typem Tenryū. Były to małe lekkie krążowniki, zaprojektowane dla pełnienia funkcji liderów - przewodników flotylli niszczycieli, służących jako ich okręty flagowe oraz do wsparcia ogniowego[1].

Okręt został zamówiony w ramach programu z 1916 roku. Stępkę pod budowę położono 17 maja 1917 w Stoczni Marynarki w Yokosuka, a kadłub wodowano 11 marca 1918. Okręt wszedł do służby 20 listopada 1919. Otrzymał nazwę: „Tenryū” od rzeki w prefekturze Nagano (pol. „Niebiański Smok”)[1].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Służba w latach 1919-1940[edytuj | edytuj kod]

Po wejściu do służby, w grudniu 1919 „Tenryū” został przydzielony do bazy Kure, jako lider 2. Eskadry (Flotylli) Niszczycieli 2. Floty. Od 29 sierpnia do 10 września 1920 ze swoją eskadrą (oraz z 1. Eskadrą i bliźniaczym krążownikiem „Tatsuta”) odbył rejs ku wybrzeżom Rosji. W kwietniu 1921 w charakterze lidera 2. Eskadry zmienił go nowo oddany do służby lekki krążownik „Kitakami” i „Tenryū” został 20 kwietnia przeniesiony do rezerwy w Kure, lecz już 1 grudnia 1921 został liderem 1. Eskadry Niszczycieli 1. Floty (w miejsce „Tatsuta”). 1 grudnia 1922 został ponownie przeniesiony do rezerwy i zastąpiony przez "Tatsuta", po czym 1 grudnia 1923 powrócił do funkcji lidera 1. Eskadry. 1 grudnia 1925 ponownie trafił do rezerwy (w charakterze lidera zastąpił go "Yūbari"). 5 lutego 1927 wszedł w skład 1. Eskadry Łącznikowej, patrolującej na wodach Chin, u ujścia Jangcy. Po remoncie, 1 grudnia 1927 ponownie stał się liderem 1. Eskadry Niszczycieli. Od 1 grudnia 1928 "Tenryū" wchodził w skład sił bazy Kure, służąc m.in. jako ćwiczebny okręt dla szkoły okrętów podwodnych. W 1930 przeszedł niewielką modernizację - otrzymał maszt trójnożny i zakryty mostek (z brezentowym dachem)[1].

Od 9 października 1931 "Tenryū" ponownie wszedł w skład 1. Eskadry Łącznikowej, a następnie 1 sierpnia 1932 w skład 3. Floty, patrolującej na wodach Chin. W październiku 1933 okręt powrócił do Japonii, a w listopadzie 1934 ponownie przydzielono go do sił bazy Kure. Latem 1935 przydzielono go czasowo do 8. Eskadry 4.Floty, nowo sformowanej w celu przeprowadzenia manewrów. Podczas manewrów, "Tenryū" doznał niewielkich uszkodzeń kadłuba podczas tajfunu 26 września 1935, który spowodował zniszczenia na wielu okrętach (tzw. "incydent 4 Floty"). Uszkodzenia te usunięto podczas remontu w Kure trwającego do końca marca 1936[1].

"Tenryu" w 1925

Od drugiej połowy lat 30. "Tenryū" na ogół służył razem z bliźniaczym "Tatsuta". 20 listopada 1936 oba okręty weszły w skład 10. Eskadry 3. Floty (w miejsce krążownika "Kuma"). Pełniły następnie służbę na wodach chińskich, a po agresji Japonii na Chiny w 1937, wspierały działania wojsk lądowych w rejonie Szanghaju i uczestniczyły w blokadzie morskiej wybrzeża. 10 maja 1938 "Tenryū" uczestniczył w desancie 5. Floty w Amoy (z krążownikami "Myōkō", "Tama", "Tatsuta", "Nagara", lotniskowcem "Kaga" i innymi okrętami)[2]. 1 lipca 1938 eskadrę przeniesiono do 5. Floty i oba okręty wspierały desanty w rejonie Kantonu. Okręty operowały na wodach chińskich do 14 grudnia 1938, kiedy wróciły do Japonii do rezerwy. 1 grudnia 1939 przeniesiono je do bazy Maizuru, gdzie "Tenryū" został okrętem strażniczym i szkolnym dla szkoły inżynierów marynarki[1].

15 listopada 1940, w ramach przygotowań do wojny, "Tenryū" i "Tatsuta" utworzyły 18. Dywizjon Krążowników wcielony do 4. Floty i poddano je niewielkiej modernizacji i remontowi, trwającym do maja 1941. W miejsce armaty 76 mm plot i dwóch wkm ustawiono 4 działka przeciwlotnicze 25 mm, kotły opalane węglem lub ropą zamieniono na opalane ropą, zamontowano też stalowy dach nad mostkiem w miejsce brezentowego. 6 lipca 1941 "Tenryū" przebazowano do bazy Truk na Karolinach, gdzie wszedł w skład zespołu mórz południowych. Od 1 grudnia 1941 "Tenryu" stał się okrętem flagowym 18. Dywizjonu kontradmirała Kuninori Marumo. Tuż przed wybuchem wojny, 5 grudnia oba krążowniki przepłynęły do atolu Kwajalein.

Początkowe działania wojenne[edytuj | edytuj kod]

"Tenryu" w latach 20

Po przystąpieniu Japonii do II wojny światowej, "Tenryū" wraz z krążownikami "Tatsuta" i "Yūbari" oraz 6 niszczycielami, wziął udział w operacji opanowania atolu Wake (operacja "Z"). Po nieudanej walce 11 grudnia 1941 z amerykańskimi bateriami nadbrzeżnymi kalibru 127 mm, okręty japońskie musiały jednak odstąpić i powrócić do Kwajalein, tracąc dwa niszczyciele ("Hayate" i "Kisaragi"), przy czym "Tenryū" odniósł nieznaczne uszkodzenia od ostrzału przez amerykańskie myśliwce F4F-3 Wildcat dywizjonu VMF-211 (między innymi, uszkodzeniu uległy 3 torpedy)[1]. Okręty te wzięły następnie udział z dodatkowymi siłami w powtórnej, tym razem udanej akcji wysadzenia desantu na Wake 23 grudnia, przykrywając lądowanie od strony morza. "Tenryū" z "Tatsuta" uczestniczyły następnie w zajęciu portów Kavieng na Nowej Irlandii (23 stycznia 1942 - operacja "R") i Gasmata na południu Nowej Brytanii (3-9 lutego)[3]. W okresie 20-23 lutego "Tenryū" i "Tatsuta" wyszły z Truk, bezskutecznie poszukując amerykańskiego lotniskowca USS "Lexington", który miał zaatakować Rabaul. Pod koniec lutego wzmocniono w Truk lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze okrętów, do 8 działek 25 mm (4 podwójne)[1].

Po przejściu 5 marca do Rabaulu, "Tenryū" z "Tatsuta" i innymi okrętami osłaniał 8 marca desant w Lae i Salamaua na Nowej Gwinei, 9 marca wysadzenie wojsk na Buka, 14 marca na Bougainville, 30 marca na wyspie Shortland (Wyspy Salomona), a 7 i 8 kwietnia na wyspie Manus (Wyspy Admiralicji), po czym 10 kwietnia powrócił do Truk[1].

Oba krążowniki typu Tenryū brały udział w nieudanej operacji "MO" opanowania Port Moresby, osłaniając zespół, który założył bazy wodnosamolotów w zatoce Rekata na wyspie Santa Isabel (Wyspy Salomona) i na Deboyne w Luizjadach w dniach 3-5 maja 1942[3]. Na skutek bitwy na Morzu Koralowym, Japończycy odwołali dalszą operację zajęcia Port Moresby. 23 maja "Tenryu" powrócił z Rabaulu do Maizuru w Japonii na remont i dokowanie, a 23 czerwca powrócił do Truk[1]. Podczas remontu dodano dwa podwójne działka 25 mm po bokach trzeciego komina, obniżono maszt dziobowy i zamieniono reflektory[3]. Na początku lipca oba krążowniki eskortowały na Guadalcanal konwój z batalionem inżynieryjnym w celu wybudowania lotniska, który wylądował tam 6 lipca 1942[1]. Po reorganizacji 14 lipca, 18. Dywizjon Krążowników "Tenryū" i "Tatsuta" został przydzielony do nowo sformowanej 8. Floty wieceadmirała Mikawy z bazą w Rabaulu. Dowódcą 18. Dywizjonu stał się wówczas kadm. Mitsuharu Matsuyama. 21 lipca oba krążowniki osłaniały desant wojska i zaopatrzenia w Buna na północy Nowej Gwinei (operacja "RI"), po czym wróciły 24 lipca do Rabaulu (w drodze powrotnej lotnictwo zatopiło transportowiec "Ayatosan Maru")[3].

Walki o Guadalcanal[edytuj | edytuj kod]

Po wysadzeniu wojsk amerykańskich na Guadalcanalu, japońskie dowództwo wysłało na okoliczne wody zespół w składzie pięciu ciężkich krążowników oraz dwóch lekkich "Tenryū" i "Yūbari". W nocnej bitwie koło wyspy Savo z 8 na 9 sierpnia 1942 (pierwszej z bitew morskich koło Guadalcanalu), zespół japoński zatopił 4 ciężkie krążowniki alianckie. Główny ciężar bitwy spoczywał na japońskich ciężkich krążownikach, lecz prawdopodobnie z "Tenryū" pochodziła torpeda, która trafiła w kotłownię krążownika USS "Quincy". Sam otrzymał jedno trafienie pociskiem kalibru 203 mm, prawdopodobnie z krążownika USS "Chicago", które spowodowało pewne straty w załodze (podawane rozbieżnie w literaturze - 23 zabitych[3] lub 2 rannych). Podczas bitwy, "Tenryū" wystrzelił 80 pocisków 140 mm i 6 torped[1].

"Tenryu" w 1936

Oba krążowniki 18. Eskadry i niszczyciele "Hamakaze", "Tanikaze" i "Urakaze" osłaniały transportowce "Kinai Maru" i "Nankai Maru" wysadzające w nocy 24/25 sierpnia desant 1200 żołnierzy oddziału SNLF Kure Nr 5 w miejscowości Gili Gili w zatoce Milne na Nowej Gwinei w celu próby zdobycia tamtejszego lotniska (operacja "RE")[4]. 29-30 sierpnia "Tenryū", "Tatsuta" i niszczyciele "Murakumo", "Arashi" i "Yayoi" dostarczyły tam posiłki 775 ludzi z oddziału Kure Nr 3, po czym w nocy 5 i 6 września ewakuowały stamtąd pozostałych 1318 żołnierzy[1].

2 października 1942 "Tenryu" został uszkodzony bombą "latającej fortecy" B-17 z 19. Grupy w porcie w Rabaulu (zginęło według różnych danych 23-30 ludzi; uszkodzenia usunięto na miejscu). 26-27 października "Tenryu" ewakuował 190 żołnierzy specjalnego oddziału Sasebo Nr 5. Osłaniając nocne operacje niszczycieli transportujących wojska na Guadalcanal (Tokyo Express), 3 listopada "Tenryu" stał się obiektem niecelnego ataku torpedowego okrętu podwodnego USS "Plunger" koło wyspy Santa Isabel na Wyspach Salomona, a z 8 na 9 listopada walczył z niszczycielami z amerykańskimi kutrami torpedowymi PT-37, PT-39 i PT-61 koło przylądka Tassafaronga (Guadalcanal). W nocy z 13 na 14 listopada "Tenryu" z 4 niszczycielami osłaniał ciężkie krążowniki admirała Mikawy "Maya" i "Suzuya" ostrzeliwujące lotnisko Henderson Field na Guadalcanalu (między pierwszą a drugą bitwą morską pod Guadalcanalem). 10 grudnia 1942 rozformowano 18. Eskadrę i oba krążowniki podporządkowano 8. Flocie.

16 grudnia 1942 "Tenryu" z niszczycielami "Izonami", "Inazuma", "Suzukaze" i "Arashio" wyszedł z Rabaulu pod dowództwem kontradmirała Matsuyamy w celu osłony dwóch transportowców (krążowników pomocniczych) "Aikoku Maru" i "Hokoku Maru" wysadzających dwa bataliony wojska w Madang na północy Nowej Gwinei. 18 grudnia 1942 konwój był atakowany przez amerykańskie samoloty (uszkodzono "Hokoku Maru"), a w nocy tego samego dnia pod Madangiem "Tenryu" został storpedowany przez okręt podwodny USS "Albacore". Jedna lub dwie torpedy trafiły w rufę i około godz. 23.20 "Tenryu" zatonął w rejonie pozycji 5°08′S 145°57′E/-5,133333 145,950000 lub według innych danych 5°12′S 145°56′E/-5,200000 145,933333; zginęło na nim 23 członków załogi. 20 stycznia 1943 skreślono go z listy floty.

Uzbrojenie i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

  • początkowo:
    • 4 działa 140 mm Typ 3 w pojedynczych stanowiskach osłoniętych maskami pancernymi (4xI)
      • długość lufy: L/50 (50 kalibrów), kąt podniesienia do 20°, donośność maksymalna 15.800 m, masa pocisku 38 kg.
    • 1 działo przeciwlotnicze 76,2 mm ("8 cm") Typ 3 (do 1940)
    • 2 wkm plot 13,2 mm Typ 93 (od 1937)
    • 2 km plot 6,5 mm
    • 6 wyrzutni torped 533 mm (2xIII)
    • 48 min
  • 1941-1942:
    • 4 działa 140 mm Typ 3 (4xI)
    • 4-8 działek przeciwlotniczych 25 mm Typ 96 (2xII - 4xII) (8 od lutego 1942)
    • 6 wyrzutni torped 533 mm (2xIII)
    • 48 min

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 S. Suliga, Liegkije...
  2. HIJMS TATSUTA: Tabular Record of Movement
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 HIJMS TENRYU:...
  4. HIJMS TENRYU.... S. Suliga, Legkije... wymienia także niszczyciele "Oite" i "Uzuki"

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]