Beleriand

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Beleriand (Kraina Balaru[1], sin. Balar-kraj[2]), także Kraj Elfów[2][3] – fikcyjna kraina ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia opisana w książce Silmarillion. Istniała do końca Pierwszej Ery[4]. Termin ten początkowo odnosił się jedynie do ujścia Sirionu, naprzeciw wyspy Balar, później jednak objął szersze obszary na północnym-zachodzie Śródziemia[1].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie Beleriandu[edytuj | edytuj kod]

Beleriand był najbardziej wysuniętą na zachód częścią Śródziemia i znajdował się na jego północy, na zachód od Eriadoru; granicą pomiędzy tymi krainami były Góry Błękitne (Ered Luin)[5][6]. Na zachodzie znajdowało się morze Belegaer[7], a na północy pasmo górskie Ered Wethrin (Góry Cienia) oddzielało tę krainę od Hithlumu. Granicę Beleriandu na północy stanowiła także Marchia Maedhrosa[8]. Przez Beleriand płynęła rzeka Sirion biorąca początek w Eithel Sirion, która dzieliła go na Beleriand Zachodni i Wschodni. Całą krainę przecinał łańcuch wzgórz dzielący ją w poprzek, który nosił nazwę Andram (Wielki Mur). Czasami do Beleriandu zaliczane były także Nevrast z powodu łagodniejszego klimatu niż w Hithlumie[9], oraz Dorthonion[2].

Beleriand Zachodni[edytuj | edytuj kod]

Beleriand Zachodni obejmował tereny położone na zachód od Sirionu. Leżały w nim między innymi królestwo Ñoldorów pod wodzą FinrodaNargothrond, zachodnie wybrzeże Falas (gdzie znajdowały się przystanie Telerich – na północy Brithombar, na południu – Eglarest[10][11][12]), Arvernien, las Nivrim (Marchia Zachodnia), będący częścią Doriathu[13], oraz las Brethil, a czasami zaliczany był do niego także Nevrast[9]. Płynęły przez niego rzeki Narog oraz Teiglin, które wpadały do Sirionu[2].

Beleriand Wschodni[edytuj | edytuj kod]

Beleriand Wschodni był położony pomiędzy rzeką Sirion a Górami Błękitnymi, u podnóża których leżała kraina Ossiriand (Kraj Siedmiu Rzek), którego główną rzeką był Gelion wraz z dopływami; kraina rozciągała się na 600 staj, a w najszerszym miejscu mierzyła 100 staj[1][14][15]. Znajdowało się w niej między innymi królestwo Doriathu (nazywane wcześniej Egladorem[16]) pod władzą Sindara Elu Thingola ze stolicą w Menegroth (Tysiąc Grot), które objęte było Obręczą Meliany, oraz Gondolin założony przez Turgona[17]. Oprócz tego położone w nim były las Taur-im-Duinath[18], pustkowie Dimbar pod szczytami Crissaegrimu, Nan Dungortheb (Dolina Okropnej Śmierci; zamieszkała tam uciekająca przed balrogami Melkora Ungolianta[19]) pod Ered Gorgoroth (Górami Grozy), Dor Dínen (Milczący Kraj), puszcza Region (będąca południową częścią Doriathu) oraz północne marchie synów Fëanora. Dopływami Sirionu płynącymi przez tę część Beleriandu były: Mindeb, Rivil, Esgalduina, bród Arossiach oraz Aros, do którego wpadał, i Sucha Rzeka, które spływały z Dorthonionu oraz Celon, dopływ Aros, który wypływał ze wzgórz Himring, niedaleko źródeł Małego Gelionu[2][14][20][21].

Mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Ludy i ich siedziby[edytuj | edytuj kod]

Beleriand zamieszkiwali elfowie: Falathrimowie pod wodzą Círdana na wybrzeżu, Elfowie Zieloni w Ossiriandzie oraz Sindarowie pod wodzą Thingola w Królestwie Doriath. Po powrocie Ñoldorów do Śródziemia zamieszkali oni w Dorthonionie oraz na wschód od Doriathu; Turgon zaś osiedlił się w Nevraście, później zaś przeniósł się do doliny pośród gór Echoriath, gdzie założył królestwo Gondolinu. Finrod i Orodreth przebywali w Przełomie Sirionu, później zaś pierwszy z nich przeniósł się nad rzekę Narog, gdzie zbudował Nargothrond[22][23].

Po przybyciu ludzi do Beleriandu ród Bëora osiedlił się na terenach podległych Amrodowi i Amrasowi na wschodnim brzegu Celonu, na południe od Nan Elmoth, w pobliżu granicy Doriathu, któremu później nadano nazwę Estolad (Obozowisko). Haladinowie zatrzymali się w Thargelionie. Marach wraz ze swoimi ludźmi zamieszkali na południowy wschód od osiedli rodu Barana, syna Bëora. Po jakimś czasie jednak Edainowie zaczęli przenosić się do krajów, gdzie panowali synowie Fëanora: lud Bëora udał się do Dorthonionu, lud Aradana (Malacha), syna Maracha, powędrował na zachód, z którego część zatrzymała się na jakiś czas w dolinach wśród stoków Ered Wethrin. Bereg wyprowadził tysiąc ludzi z rodu Bëora na południe[a]. Lud Amlacha po wyjeździe swojego wodza na służbę do Maedrosa wrócił za góry do Eriadoru. Po śmierci ojca i braci Halethy poprowadziła ona swój lud do Estoladu, a następnie na zachód, gdzie osiedlili się wśród lasów Talath Dirnen za Teiglinem, a niektórzy zapuszczali się w głąb królestwa Nargothrondu. Ostatecznie powiodła ich do lasu Brethil[24]. Między ludem Halethy mieszkało możliwe, że nawet kilka setek Drúedainów; ludy te żyły we wspólnej przyjaźni[25].

Nie jest wspomniane, czy krasnoludowie osiedlali się w większych grupach w Beleriandzie, ale ze swoich siedzib na wschodnich stokach Gór Błękitnych prowadzili handel z elfami z tej krainy[26]. Krasnolud Mîm mieszkał jednak wraz z synami na Amon Rûdh na południe od Brethilu[27].

Używane języki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Beleriandu używano w głównej mierze sindarinu (nazywanego też językiem Beleriandu[28] lub językiem elfów z Beleriandu[29]). Po przybyciu Ñoldorów do Śródziemia początkowo używali oni quenyi, jednak gdy Sindarowie przestali z niego korzystać pod wpływem rozkazu Thingola, również przybyli z Amanu elfowie zaczęli stosować w codziennym życiu sindarinu; tylko książęta Ñoldorów między sobą posługiwali się w dalszej chwili Szlachetnym Językiem Zachodu[30].

Edainowie posługiwali się swoją ojczystą mową, z której powstał potoczny Adûnaic, język późniejszych Númenorejczyków, a także językiem elfów[31].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lata Drzew[edytuj | edytuj kod]

Beleriand ukształtował się w trakcie Wielkiej Bitwy Potęg, kiedy armia Valarów starła się z siłami Melkora[32].

Elfowie po raz pierwszy trafili do Beleriandu, gdy pod przewodnictwem Oromëgo zmierzali do Amanu[5]. Vanyarowie i Ñoldorowie zostali przetransportowani na wyspie sprowadzonej przez Ulma do Valinoru, jednak jej część oderwała się i w ten sposób powstała wyspa Balar[33].

Pod koniec wędrówki Teleri przez długi czas odpoczywali w Beleriandzie Wschodnim, za rzeką Gelion. Tam jeden z wodzów tego szczepu – Elwë – spotkał w lesie Melianę, przedstawicielkę Majarów, którą następnie poślubił[34]. Wspólnie założyli królestwo Doriath ze stolicą w Menegroth[35].

Pierwsza Era[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Drzew Valarów i kradzieży Silmarili przez Melkora, zbiegł on do Śródziemia. W pościg za nim ruszyli Ñoldorowie pod wodzą Fëanora, co spowodowało Wojnę o Beleriand. W trakcie ich pobytu powstały królestwa Gondolinu (w roku 104[b]) oraz Nargothrondu[16][36]. Po około trzystu latach od ich przybycia, około 310 roku do Beleriandu wkroczyli pierwsi ludzie[b][37].

W 455 roku[b] w wyniku bitwy Dagor Bragollach Morgoth przejął kontrolę nad Ard-galen oraz Dorthonionem, a Marchia Maedhrosa została poważnie osłabiona[38]. W 473 upadło Falas, a w 496 Nargothrond. Po śmierci Diora około 509 roku Doriath zostało opuszczone, a latem 511 roku padł Gondolin[b][39].

Pod koniec Pierwszej Ery Eärendil wraz z żoną Elwingą i jednym z Silmarili wyruszył do Amanu, by prosić Valarów o ulitowanie się nad Śródziemiem[40]. Został wysłuchany i armia Valarów wyruszyła na wschód. Należeli do niej Vanyarowie i ci Ñoldorowie, którzy nie opuścili Valinoru. Zapoczątkowało to Wojnę Gniewu (inaczej zwana Wielką Bitwą), ostatnią z bitew o Beleriand, która zakończyła panowanie Morgotha. Valarowie skuli go ponownie łańcuchem Angainorem i wyrzucili przez Bramę Nocy poza mury Świata, w bezczasową otchłań[41]. W wyniku starcia jednak Beleriand został zalany przez wody Wielkiego Morza; ściana Gór Błękitnych pękła i utworzyła się z tej przyczyny zatoka Lhûn, nazwaną tak od rzeki o tej nazwie, która zmieniła koryto i wpadała do niej. Przetrwały Lindon, gdzie pozostało wielu Eldarów, nie chcąc jeszcze opuścić Beleriandu[2][4], oraz Tol Morwen[42], Tol Fuin i wzgórze Himring, które stało się wyspą i zmieniło nazwę na Himling[43].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Jak podaje indeks dołączony do Silmarillionu, przeszedł on do Eriadoru.
  2. a b c d Daty roczne zostały zaproponowane przez Roberta Fostera w Dodatku I dołączonym do Encyklopedii Śródziemia jego autorstwa; zobacz tamże: strony 527–534.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Tolkien 2014 ↓, s. 389.
  2. a b c d e f Foster 2017 ↓, s. 63–64.
  3. Tolkien 2017 ↓, s. 794.
  4. a b Tolkien 2014 ↓, s. 358.
  5. a b Tolkien 2014 ↓, s. 84.
  6. Tolkien 2014 ↓, s. 159.
  7. Tolkien 2014 ↓, s. 124, 304.
  8. Foster 2017 ↓, s. 302.
  9. a b Tolkien 2014 ↓, s. 160–165.
  10. Tolkien 2014 ↓, s. 88.
  11. Tolkien 2014 ↓, Mapa Beleriandu dołączona do Silmarillionu., s. 164.
  12. Tolkien 2014 ↓, s. 390, 396.
  13. Tolkien 2014 ↓, s. 165, 416.
  14. a b Tolkien 2014 ↓, s. 163.
  15. Tolkien 2014 ↓, s. 418.
  16. a b Tolkien 2014 ↓, s. 134.
  17. Tolkien 2014 ↓, s. 170.
  18. Tolkien 2014 ↓, s. 166.
  19. Tolkien 2014 ↓, s. 115.
  20. Tolkien 2014 ↓, s. 293.
  21. Fonstad 1998 ↓, s. 12.
  22. Tolkien 2014 ↓, s. 160–167.
  23. Fonstad 1998 ↓, s. 19.
  24. Tolkien 2014 ↓, s. 190–196.
  25. Tolkien 2013 ↓, s. 406.
  26. Tolkien 2014 ↓, s. 128–130, 153.
  27. Tolkien 2014 ↓, s. 262–263.
  28. Tolkien 2013 ↓, s. 546.
  29. Tolkien 2014 ↓, s. 421.
  30. Tolkien 2014 ↓, s. 175.
  31. Tolkien 2014 ↓, s. 197.
  32. Tolkien 2014 ↓, s. 80.
  33. Tolkien 2014 ↓, s. 87–88.
  34. Tolkien 2014 ↓, s. 86.
  35. Foster 2017 ↓, s. 134.
  36. Tolkien 2014 ↓, s. 155.
  37. Tolkien 2014 ↓, s. 187.
  38. Foster 2017 ↓, s. 122.
  39. Foster 2017 ↓, s. 135, 532–533.
  40. Tolkien 2014 ↓, s. 313.
  41. Tolkien 2014 ↓, s. 317–323.
  42. Tolkien 2014 ↓, s. 295.
  43. Tolkien 2013 ↓, s. 25.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]