Chociebuż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chociebuż
Ilustracja
Stary rynek
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy  Brandenburgia
Burmistrz Holger Kelch
Powierzchnia 165,15 km²
Wysokość 75 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2013)
• liczba ludności
• gęstość

99 595[1]
603 os./km²
Nr kierunkowy 0355
Kod pocztowy 03042-03055
Tablice rejestracyjne CB
Położenie na mapie Brandenburgii
Mapa lokalizacyjna Brandenburgii
Chociebuż
Chociebuż
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Chociebuż
Chociebuż
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Chociebuż
Chociebuż
Ziemia 51°46′N 14°20′E/51,766667 14,333333
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Chociebuż (niem. Cottbus[2], wym. [ˈkɔtbʊs]; dolnołuż. Chóśebuz[3], wym. [ˈχɛɕɛbus] lub [ˈχɨɕɛbus]; górnołuż. Choćebuz, wym. [ˈkʰɔt͡ʃɛbus]; czes. Chotěbuz, wym. [ˈxocɛbuz]) – miasto na prawach powiatu we wschodnich Niemczech w kraju związkowym Brandenburgia, nad Sprewą. Jest drugim co do wielkości, po Poczdamie, stolicy Brandenburgii, miastem tego kraju związkowego; główne miasto oraz kulturalna stolica Dolnych Łużyc.

Etymologia[edytuj]

Nazwa dzierżawcza utworzona przy pomocy formantu -jь (najstarsze słowiańskie nazwy dzierżawcze)[4], prawdopodobnie od imienia Chociebud/Chociebąd, podobne: czeski Chotěbuz, Chotěboř, dolnołużyckie Kósobuz (niemieckie Kunersdorf w gminie Kolkwitz).

Historia[edytuj]

Centrum miasta
Stacja kolejowa w Chociebużu z dwujęzyczną nazwą miasta: niemiecką i dolnołużycką
Kolej parkowa w Chociebużu – stacja Sandower Dreieck (po prawej budynek dworcowy, po lewej lokomotywownia)

W 930 r. król Henryk I nakazał wznieść warownię nieopodal osiedla łużyckiego. Przy niej w okresie późniejszym powstało osiedle będące zalążkiem przyszłego miasta. W maju 1002 roku – Bolesław I Chrobry przekroczył z wojskiem graniczny Bóbr i zajął Milsko, Łużyce i Miśnię. W latach 1002-1031 Chociebuż znalazł się pod polskim panowaniem. W 1156 r. miasto było ważnym punktem składowania soli na trakcie Halle (Saale)-Głogów. W 1445 r. miasto wraz z okolicami zostało przyłączone do Brandenburgii, stanowiąc enklawę brandenburską (a później pruską) w środku Łużyc, należących do Czech, Węgier, ponownie Czech, a następnie Saksonii[5]. Od średniowiecza trwał napływ osadników z Niemiec. W 1514 r. w Chociebużu zostało założone gimnazjum zwane „Universitas Serborum” (Uniwersytet Łużyczan). Jego założycielem był Łużyczanin, Jan Rak, działający również w Krakowie[6]. Podczas wojny trzydziestoletniej Chociebuż uległ poważnym zniszczeniom. W końcu XVII w. osiedlili się tutaj francuscy hugenoci, którzy wprowadzili uprawę tytoniu i hodowlę jedwabnika. W 1780 r. liczba mieszkańców Chociebuża przekroczyła 4 tysiące[7]. W 1807 r. pruska enklawa, obejmująca Chociebuż i okolice, została połączona z resztą Łużyc i wcielona do Królestwa Saksonii. Stan ten trwał do kongresu wiedeńskiego w 1815 r., który przekazał Chociebuż wraz z całymi Dolnymi Łużycami, Prusom.

Od poł. XIX w. w Chociebużu rozpoczęła się epoka industrializacji: stworzono fabryki tekstylne, z których miasto było znane za granicą, oraz prowadzono wydobycie węgla brunatnego.

Od 1886 roku należy do rejencji rejencji frankfurckiej w prowincji Brandenburgia.

Podczas II wojny światowej lokalny przemysł prowadził produkcję dla celów wojskowych, dlatego też miasto stało się celem ataków lotniczych. W lutym 1945 r. zostało poważnie zniszczone podczas amerykańskiego nalotu. W kwietniu 1945 r. toczyły się tutaj zacięte walki między wojskami sowieckimi i niemieckimi. W mieście zniszczeniu uległo 34 procent budynków[8].

W NRD stolica okręgu Chociebuż. Po wojnie w 1952 r. w Chociebużu powstała pierwsza łużycka szkoła średnia i łużycki zespół pieśni i tańca, a przy lokalnej rozgłośni radiowej działała sekcja łużycka. Od lat 60. XX w. prowadzono intensywną urbanizację miasta, budując wiele nowych osiedli. W 1954 r. powstał w mieście ogród zoologiczny. W 1976 r. liczba mieszkańców przekroczyła 100 tys. W 1981 roku w miejscowym więzieniu przeprowadzony został strajk głodowy w proteście przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce[9].

Zabytki[edytuj]

  • Wieża Grodkowska (Spremberger Turm/Grodkojska wěža) – pozostałość umocnień miejskich z XV w., zbudowana w 1823 r. Uważana jest za symbol miasta.
  • Wieża Mennicza (Münzturm)gotycka, z wiatrowskazem, herbem miasta i datą 1603. Kiedyś służyła jako miejscowa mennica.
  • Kościół pofranciszkański św. Mikołaja (St. Nikolai-Kirche) z XV w., gotycki z barokowym ołtarzem. W kościele zachował się najstarszy nagrobek na Łużycach pochodzący z 1230 r.
  • rynek ze starymi kamienicami i apteką Pod Lwem z 1568 r.
  • Młyn Krupniczy (Spreewehrmühle) z XVII w.
  • Kościół Zamkowy (Schlosskirche) z 1714 r. zbudowany przez hugenotów
  • Fontanna Sukienników (Marktbrunnen) z XVIII w.
  • Park Branicki (Branitzer Park) z zamkiem z 1772 (przebudowany w 1850 r.), w którym mieści się Muzeum Regionalne. Na jeziorze w parku znajduje się piramida, w której pochowany został założyciel parku, podróżnik, książę Hermann von Pückler-Muskau.
  • Teatr Państwowy (Staatstheater Cottbus) z 1908 r., secesyjny

Gospodarka[edytuj]

W mieście rozwinięty jest przemysł włókienniczy, odzieżowy, materiałów budowlanych oraz taboru kolejowego.

Transport[edytuj]

W mieście funkcjonuje sieć tramwajowa i autobusowa, obsługiwana przez dwie firmy: Cottbusverkehr GmbH i Neißeverkehr GmbH. Łącznie 45 linii, z tego cztery tramwajowe i 41 autobusowych. Sieć obejmuje 569 przystanków i ma długość około 934 km. Jest obsługiwana przez 26 tramwajów i 55 autobusów (2009). Oprócz tego funkcjonuje kolej parkowa (o rozstawie toru 600 mm), która obsługuje rozległe tereny rekreacyjne – od dworca normalnotorowej kolei Cottbus Sandow, poprzez stadion piłkarski, targi, zoo, aż do parku zamkowego.

W 1868 r. Chociebuż uzyskał połączenie kolejowe z Berlinem i Zgorzelcem. Znajdują się tutaj cztery stacje kolejowe, w tym główna – Bahnhof Cottbus.

Klimat (1979-2013)[edytuj]

Średnia temperatura i opady dla Chociebuża
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] 15.5 19.1 23.5 30.7 32.7 36.6 37.7 38.4 31.3 27.5 19.1 15.0 38,4
Średnie temperatury w dzień [°C] 2.7 4.0 8.8 14.6 20.0 22.6 24.7 24.5 19.6 14.1 7.4 3.8 13,9
Średnie dobowe temperatury [°C] 0.0 0.7 4.4 9.1 14.2 17.0 19.0 18.5 14.2 9.5 4.4 1.3 9,4
Średnie temperatury w nocy [°C] -2.9 -2.6 0.4 3.6 8.2 11.4 13.4 13.0 9.6 5.4 1.5 -1.2 5,0
Rekordy minimalnej temperatury [°C] -24.4 -21.7 -15.6 -6.6 -2.1 1.4 5.6 4.7 1.6 -7.3 -11.6 -20.1 -24,4
Opady [mm] 39 33 39 35 53 53 72 58 45 33 44 46 549
Średnia liczba dni z opadami 10 9 9 7 9 9 10 9 8 8 9 10 107
Źródło: Na podstawie 35-lecia 1979-2013[10]

Dolnołużyczanie[edytuj]

Chociebuż jest ośrodkiem kulturalnym Dolnołużyczan. Działa tu dolnołużyckie gimnazjum i uniwersytet ludowy, a także Muzeum Łużyckie (Serbski Muzej/Wendisches Museum).

Polacy w Chociebużu[edytuj]

W latach 1002-1031 Chociebuż leżał w granicach Polski[11]. W latach 1807-1815 wraz z Królestwem Saksonii miasto było związane unią z Księstwem Warszawskim.

Do miejscowego gimnazjum uczęszczał Konrad Jażdżewski[12] W trakcie I wojny światowej wikarym w Chociebużu był ks. Tomasz Reginek[13]. W trakcie II wojny światowej w mieście byli więzieni przez Niemców m.in. polski działacz narodowy Teodor Spiralski[14] i aktor Władysław Hańcza[15]. Pracownikiem Uniwersytetu Technicznego w Chociebużu był Jerzy Drewnowski[16].

Nauka i oświata[edytuj]

Sport[edytuj]

Stadion der Freundschaft (Stadion Przyjaźni) w Chociebużu

Ciekawostki[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. www.statistik-berlin-brandenburg.de
  2. Przejściowo także Kottbus.
  3. Według starej pisowni Chośebuz.
  4. Henryk Łowmiański, Początki Polski, T. 3, Warszawa 1967, s. 57.
  5. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 27.
  6. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 33.
  7. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 43.
  8. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 138.
  9. „Uczcie się Polski”. Film o „Solidarności” i opozycji politycznej w NRD. Deutsche Welle.
  10. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
  11. J. Šołta, Zarys dziejów Serbołużyczan; Wrocław 1984, s. 8.
  12. Archeologia dobrego człowieka Urząd Miasta Łódź.
  13. Dariusz Jądro (red.), Proboszcz rybnicki – ks. Tomasz Reginek, Czerwionka-Leszczyny 2005
  14. Jan Mielżyński: Teodor Spiralski. Życie-Walka-Rodzina. Sulechów - Zbąszyń: 2014.
  15. Władysław Hańcza - BIOGRAFIA e-teatr.pl.
  16. O Dorocie Sölle wspomnienie nie tylko osobiste racjonalista.pl

Bibliografia[edytuj]

  • Krzysztof R. Mazurski, Andrzej Zieliński: Łużyce, Warszawa 1984, KAW, ISBN 83-03-00772-6.
  • Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, Ossolineum, ISBN 83-04-01643-5.

Linki zewnętrzne[edytuj]