Gospodarka Malty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gospodarka Malty
Dzielnica przemysłowa Valletty
Dzielnica przemysłowa Valletty
Informacje ogólne
Waluta euro
Bank centralny Central Bank of Malta
(Bank Ċentrali ta’ Malta)
Rok podatkowy rok kalendarzowy
Organizacje gospodarcze UE, OECD, WTO
Dane statystyczne
PKB (nominalny) US$ 10,46 mld (2015)
PKB (ważony PSN) US$ 16,32 mld (2016)
PKB per capita US$ 37 900 (2016)
Wzrost PKB 4,1% (2016)
Struktura PKB usługi (87,2%),
przemysł (11,4%),
rolnictwo (1,4%) (2015)
Inflacja 1,3% (2016)
Wymiana handlowa
Eksport US$ 2,915 mld (2015)
Towary eksportowane maszyny, paliwa i pochodne ropy naftowej, produkty farmaceutyczne, książki i gazety, produkty przemysłu lotniczego, zabawki i sprzęt sportowy
Główni partnerzy  Niemcy (13,3%),  Francja (10,2%),  Hongkong (7,4%),  Singapur (7,3%),  Wielka Brytania (6,4%),  Stany Zjednoczone (5,8%),  Włochy (5,6%),  Japonia (4,7%) (2015)
Import US$ 4,479 mld (2016)
Towary importowane paliwa i produkty ropopochodne, maszyny, produkty przemysłu lotniczego, tworzywa sztuczne i towary średnio przetworzone, pojazdy i części zamienne
Główni partnerzy  Włochy (23%),  Holandia (8,4%),  Wielka Brytania (7,5%),  Niemcy (6,8%),  Kanada (6,1%),  Chiny (4,1%),  Francja (4%) (2015)
Zatrudnienie
Siła robocza 201 600 (2016)
Struktura zatrudnienia usługi (80%),
przemysł (18,3%)
rolnictwo (1,7%) (2015)
Stopa bezrobocia 3,6% (2017)
Wskaźniki jakości życia
Ludność poniżej progu ubóstwa 15,9% (2014)
Współczynnik Giniego 27,7 (2014)
Wskaźnik rozwoju społecznego 0.829 – bardzo wysoko rozwinięty (2013)[1]
Finanse publiczne
Dług publiczny 62,6% PKB (2016)
Deficyt budżetowy -1,1% PKB (2016)
Przychody budżetowe US$ 4,288 mld (2016)
Wydatki budżetowe US$ 4,401 mld (2016)

Gospodarka Malty należy do najmniejszych na świecie pod względem wyników makroekonomicznych[2]. Opiera się przede wszystkim na wykorzystywaniu dogodnego położenia geograficznego i wysokiej produktywności siły roboczej. Głównymi gałęziami gospodarki są handel zagraniczny, produkcja (głównie elektroniki), usługi finansowe i turystyka[3].

Malta jest krajem rozwiniętym o bardzo wysokim wskaźniku rozwoju społecznego[1], dobrej jakości życia (w rankingu plasuje się pomiędzy Niemcami, Słowenią a Wielką Brytanią)[4] i wysokim wskaźniku zadowolenia z życia (14 miejsce na świecie)[5][6]. Jest członkiem Unii Europejskiej oraz kilkunastu organizacji międzynarodowych, w tym ONZ, NATO, OBWE i Wspólnoty Narodów. Obowiązującą walutą jest euro. Językami urzędowymi są maltański i angielski.

Średnie dochody w 2010 roku wynosiły 21 446 euro na osobę, czyli blisko 5000 euro poniżej europejskiej średniej[7]. Rozwojowi gospodarczemu sprzyja jednak fakt, że stawki podatków od osób fizycznych obowiązujące na Malcie należą do najniższych w Unii Europejskiej[7]. Stopa opodatkowania spółek na Malcie wynosi 35%; jednak zwrot wynosi zwykle równowartość 6/7 zapłaconego podatku, co daje średnią stawkę podatkową w wysokości 5%[8]. Bezrobocie na Malcie w grudniu 2017 roku wynosiło 3,6%[9] (w 2016 roku wynosiło 4,6%[10]).

Malta Stock Exchange to maltańska giełda papierów wartościowych[11], będąca członkiem Światowej Federacji Giełd skupiającej najbardziej rozwinięte giełdy świata[12].

Głównym ośrodkiem targowo-wystawienniczym jest Malta Fairs and Conventions Centre.

Malta jest drugim najbezpieczniejszym państwem na świecie, jeśli chodzi o prawdopodobieństwo wystąpienia klęski żywiołowej[13][14], a także jednym z najbezpieczniejszych państw dla turystów[15][16]. Malta została uznana jako drugie najlepsze państwo na świecie dla osiedlenia[17] oraz dziesiąte na świecie najlepsze miejsce na emeryturę w rankingu 2017[18].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie dwiema najważniejszymi gałęziami gospodarki były produkcja tekstyliów oraz przemysł stoczniowy[3]. Do lat 60. XX wieku jednym z filarów maltańskiej gospodarki była stała obecność baz Royal Navy na wyspie[19]. Jednak już od lat 50. brytyjska armia i marynarka wojenna zaczęły opuszczać kolejne bazy wojskowe[19]. Po uzyskaniu przez kraj niepodległości w 1963 i w miarę postępowania globalizacji, produkcja stoczniowa i przemysł lekki stały się nieopłacalne[3].

Od lat 70. XX wieku kolejne rządy wykorzystują dobrą znajomość języka angielskiego wśród obywateli i wysokie kwalifikacje lokalnej siły roboczej do przeorientowania gospodarki w stronę bardziej zyskownych przedsięwzięć, przede wszystkim w branży turystycznej i produkcji półprzewodników[3]. Początkowo rząd maltański silnie stymulował gospodarkę za pomocą inwestycji bezpośrednich, interwencjonizmu państwowego oraz finansowania dużych przedsiębiorstw należących do skarbu[19]. W końcu lat 90. nastąpiła prywatyzacja wielu państwowych firm i od tego czasu Malta przeszła w całości na model gospodarki rynkowej[19]. Finałem zmian prawnych i organizacyjnych było wstąpienie Malty do Unii Europejskiej w 2004 roku[19].

Produkt krajowy brutto[edytuj | edytuj kod]

W okresie ostatnich 12 lat (2005-2016), produkt krajowy brutto (PKB) na Malcie wzrósł o 92,5%, od 5.142.100.000 euro (5.142 mln euro / 5,1 mld euro) do 9.898.000.000 euro (9.898 mln euro / 9,9 mld euro)[20].

Rok[20] PKB
mln ()
różnica
(%)
2005 5.142 -
2006 5.386 +4,75
2007 5.758 +6,90
2008 6.129 +6,44
2009 6.139 +0,16
2010 6.599 +7,51
2011 6.834 +3,56
2012 7.160 +4,76
2013 7.631 +6,58
2014 8.433 +10,51
2015 9.276 +9,99
2016 9.898 +6,71

W okresie ostatnich 12 lat (2005-2016), produkt krajowy brutto (PKB) na osobę (per capita) na Malcie wzrósł o 78,7%, od €12.700 do €22.700[20].

Rok[20] PKB per capita
()
różnica
(%)
2005 12.700 -
2006 13.300 +4,72
2007 14.200 +6,77
2008 15.000 +5,63
2009 14.900 -0,76
2010 15.900 +6,71
2011 16.400 +3,14
2012 17.100 +4,27
2013 18.000 +5,26
2014 19.700 +9,44
2015 21.500 +9,14
2016 22.700 +5,58

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W 2011 roku Maltę odwiedziło ponad 1,42 mln turystów, natomiast w 2012 roku - 1,45 mln turystów[21]. W 2013 roku kraj ten odwiedziło prawie 1,6 mln turystów (9,6% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 1,4 mld dolarów[22]. Na podstawie danych maltańskiego urzędu statystycznego - National Statistics Office Malta, w 2014 roku Maltę odwiedziło prawie 1,7 mln turystów (6,8% więcej niż w roku poprzednim)[23]. W 2015 roku Maltę odwiedziło 1,8 mln turystów (6% więcej niż w roku poprzednim)[24], generując dla niej przychody na poziomie 1,4 mld dolarów[25]. W 2016 roku Maltę odwiedziło prawie 2 miliony turystów[26]. W 2017 roku kraj ten odwiedziło 2,3 mln turystów (15,7% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 1,7 mld dolarów[27]

Szczegółowe statystyki roczne[28]:

Rok Ilość turystów Z UE Poza UE Odpoczynek W interesach Z innych powodów[29] Nowi
turyści
Przyjezdni
ponownie
2013[21] 1.582.153 1.316.781 265.372 1.341.044 118.049 123.060 1.085.403 496.750
2014[23] 1.689.809 1.417.237 272.572 1.435.055 130.173 124.582 1.158.649 531.161
2015[24] 1.791.422 1.533.920 257.502 1.518.857 127.938 144.627 1.246.052 545.370
2016[26] 1.988.447 1.691.055 274.873 1.691.193 136.770 137.965 1.374.317 591.611

Szczegółowe statystyki miesięczne z 2015 roku[28]:

Miesiąc Ilość turystów Z UE Poza UE Odpoczynek W interesach Z innych powodów[29] Śr. ilość
dni pobytu
Styczeń[30] 74.280 61.163 13.118 63.093 8.437 2.751 8,1
Luty[31] 74.516 64.457 10.059 57.603 8.282 8.630 7,1
Marzec[32] 101.769 87.112 14.657 75.736 11.757 14.277 7,1
Kwiecień[33] 151.924 134.845 17.080 125.704 11.805 14.416 6,7
Maj[34] 177.203 155.306 21.897 153.104 11.160 12.939 6,9
Czerwiec[35] 183.765 158.271 25.494 158.198 13.446 12.122 7,4
Lipiec[36] 206.626 170.671 35.955 176.807 9.173 20.647 9,0
Sierpień[37] 246.485 215.716 30.769 220.776 5.682 20.027 9,6
Wrzesień[38] 192.550 162.429 30.121 169.108 11.867 11.574 8,4
Październik[39] 196.692 166.770 29.922 166.813 16.487 13.393 7,6
Listopad[40] 113.042 95.835 17.208 91.188 13.025 8.829 7,4
Grudzień[24] 72.568 61.346 11.222 60.728 6.818 5.022 8,4

Finanse[edytuj | edytuj kod]

Widok na wieżowiec Portomaso Business Tower

Malta m.in. ze względu na stabilność polityczną i gospodarczą, obecność wykwalifikowanej siły roboczej, strategiczne położenie geograficzne - w Europie, na szlaku do Afryki i Azji oraz biegłą znajomość języka angielskiego przez mieszkańców stała się międzynarodowo uznanym centrum finansowym[8][41]. W rankingu dotyczącym globalnych centrów finansowych - Global Financial Centres Index 2018, Malta uplasowała się na 77 miejscu wśród miast świata[42].

Bankowość[edytuj | edytuj kod]

System bankowy kraju jest silnie skoncentrowany: na wyspie działają jedynie cztery banki komercyjne, dwa z nich obsługują przeszło 90% wszystkich kredytów i rachunków oszczędnościowych Maltańczyków[3][43]. 1 stycznia 2008 Malta przystąpiła do strefy euro, tym samym Lira maltańska została zastąpiona przez wspólną europejską walutę[44].

Przemysł filmowy[edytuj | edytuj kod]

Na Malcie rozwija się międzynarodowy przemysł filmowy[45]. Głównym studiem filmowym jest Mediterranean Film Studios.

Przemysł hazardowy[edytuj | edytuj kod]

Dragonara Casino zimą

Na Malcie rozwinął się również przemysł hazardowy. Znajduje się tu kilka kasyn, największe to Oracle Casino, Portomaso Casino oraz Dragonara Casino[46][47] oraz szereg hazardowych portali internetowych, gier online i kasyn internetowych[48], w tym Betsson, Vera&John, Unibet Group, Bet-at-home.com, Mr Green, Tipico.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Wskutek ograniczonych zasobów słodkiej wody maltańskie rolnictwo zaspokaja zaledwie 20 procent zapotrzebowania mieszkańców na artykuły spożywcze. Choć na Malcie większość gruntów rolnych jest w rękach prywatnych, dekolektywizacja zaowocowała silnym rozdrobnieniem własności[49]. Ponadto większość pól uprawnych to niewielkie poletka tarasowe, uniemożliwiające szersze wykorzystanie maszyn w rolnictwie[49]. Sporym problemem jest także brak wystarczających zasobów słodkiej wody, koniecznej do nawadniania pól uprawnych w gorącym klimacie. Z tych powodów rolnictwo na wyspie jest stosunkowo słabo rozwinięte i skupia się na produkcji ziemniaków, pomidorów i brzoskwiń[49]. W ostatnich kilkunastu latach rośnie także produkcja wina i oliwy[50]. Około 1,5% mieszkańców pracuje w rolnictwie[51].

Przemysł winiarski[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Wina maltańskie.
Czerwone wino La Valette i maltańska bruschetta

Uprawę winorośli na Malcie rozpoczęli Fenicjanie około VIII w. p.n.e[52][53]. Nowoczesny przemysł winiarski powstał na początku XX wieku, kiedy to powstały winiarnie Marsovin i Emmanuel Delicata. Po wejściu Malty do Unii Europejskiej cła ochronne na import zostały uchylone, co zmusiło producentów do skupienia się na produkcji win jakościowych.

Popyt na wina maltańskie wzrasta. Niektóre z winiarni korzystają także z gron importowanych, by sprostać zapotrzebowaniu, a możliwość powiększania winnic jest ograniczona. Powierzchnia winnic, położonych głównie w północnych częściach wysp Malta i Gozo to ok. 500 ha[52]. W 2004 roku na wyspach wyprodukowano 70 000 hl wina. Roczne spożycie na osobę wynosiło wtedy 10,1 litra[54].

Wśród ponad trzydziestu szczepów uprawianych na wyspach maltańskich są m.in. plenne rodzime odmiany gellewza i mammolo (czerwone) oraz girgentina i gennarua (białe), które stanowią ok. 70% upraw[52][55]. Od lat 70. XX wieku uprawia się odmiany międzynarodowe (rozpowszechnione na wielu kontynentach), wśród nich chardonnay, merlot, cabernet sauvignon, cabernet franc, syrah i petit verdot[56][57]. Metodą szampańską produkuje się musujące wino Cassar de Malte.

Według szacunków aż 90% wina wytwarzanego na Malcie jest sprzedawane na miejscu[55].

Rybołówstwo[edytuj | edytuj kod]

Rybołówstwo na Malcie uprawiają głównie niewielkie, rodzinne firmy poławiające niewielkie ilości koryfen i tuńczyków na lokalne rynki[50]. W końcu lat 80. wokół wyspy zaczęły także powstawać farmy morskie hodujące m.in. labraksy i dorady, głównie na eksport[50]. Znaczenie akwakultury dla gospodarki Malty stale rośnie.

Energetyka[edytuj | edytuj kod]

Wyspa nie posiada również niemal żadnych bogactw naturalnych ani własnych źródeł energii, niemal 100 procent energii elektrycznej dostarczają elektrownie opalane importowaną ropą naftową[3][58][50]. Dwiema największymi elektrowniami na Malcie są Elektrownia Delimara oraz Elektrownia Marsa.

Przemysł wydobywczy[edytuj | edytuj kod]

Jedną z niewielu rozwiniętych branż przemysłu wydobywczego na wyspie jest górnictwo wapienia[50]. Luzzu oil field to maltańskie pole naftowe.

Przemysł stoczniowy[edytuj | edytuj kod]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Parki technologiczne, naukowe i przemysłowe[edytuj | edytuj kod]

Na Malcie istnieje szereg parków technologicznych, naukowych oraz przemysłowych, do głównych należą SmartCity Malta oraz kilkanaście innych:

Nazwa[59] Ilość jednostek
gospodarczych
Powierzchnia (m²) Współrzędne geograficzne
Attard Industrial Estate 21 48 404
Bulebel Industrial Estate 108 591 381 35°51′54,9″N 14°31′27,9″E/35,865250 14,524417
Ħal Far Industrial Estate 73 1 182 566 35°48′47,7″N 14°30′49,6″E/35,813250 14,513778
Kirkop Industrial Estate 69 338 35°50′51,2″N 14°29′03,3″E/35,847556 14,484250
Kordin Industrial Estate 101 259 903 35°52′47,7″N 14°30′28,5″E/35,879917 14,507917
Life Sciences Park (obok San Ġwann Industrial Estate) 11 000 35°54′10,1″N 14°28′23,1″E/35,902806 14,473083
Luqa Industrial Estate 148 90 832
Marsa Industrial Estate 113 487 597 35°52′10,6″N 14°29′35,2″E/35,869611 14,493111
Mosta Technopark 27 60 300 35°54′23,2″N 14°26′09,1″E/35,906444 14,435861
Mrieħel Industrial Estate 30 99 409 35°53′26,3″N 14°27′50,1″E/35,890639 14,463917
Safi Aviation Park 233 376
San Ġwann Industrial Estate 81 271 207 35°54′17,9″N 14°28′18,7″E/35,904972 14,471861
Ta’ Qali Crafts Village 40 105 000 35°53′25,7″N 14°25′02,9″E/35,890472 14,417472
Xewkija Industrial Estate 58 129 022 36°02′13,8″N 14°15′12,1″E/36,037167 14,253361

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b 2014 Human Development Report – United Nations Development Programme (Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju).
  2. Briguglio, Lodge i Scott 2002 ↓, s. 439.
  3. a b c d e f International Business Publications 2005 ↓, s. 23-24.
  4. Worldwide quality-of-life indexThe Economist, 2005.
  5. University of Leicester produces the first-ever 'world map of happiness' – eurekalert.org.
  6. University of Leicester Produces the first ever World Map of Happiness – University of Leicester (Uniwersytet Leicester).
  7. a b Camilieri 2012 ↓, s. 1.
  8. a b "Top reasons to invest in Malta" - Malta Enterprise, 2012
  9. Harmonised unemployment rate by sex - Eurostat
  10. MaltaThe World Factbook, Central Intelligence Agency.
  11. Malta Stock Exchange - strona oficjalna
  12. Malta Stock Exchange - World Federation of Exchanges
  13. World Risk Index 2014 - United Nations University – Insitute for Environment and Human Security, Alliance Development Works
  14. Which holiday destinations are most at risk from a natural disaster? - Daily Mail, 2016
  15. Najbezpieczniejsze kraje świata - http://turystyka.wp.pl
  16. The safest places to visit around the world include Iceland, the Bahamas and Malta - Daily Mail, 2016
  17. Expat Insider - InterNations.org, 2016
  18. The World’s Best Places to Retire in 2017 - internationalliving.com
  19. a b c d e Tesch 2013 ↓, s. 147.
  20. a b c d Eurostat - Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table - Eurostat
  21. a b Inbound Tourism: December 2013 - National Statistics Office Malta
  22. UNWTO Tourism Highlights, 2014 Edition (ang.). UNWTO, 2014. s. 8. [dostęp 2015-02-17].
  23. a b Inbound Tourism: December 2014 - National Statistics Office Malta
  24. a b c Inbound Tourism: December 2015 - National Statistics Office Malta
  25. UNWTO Tourism Highlights, 2016 Edition (ang.). UNWTO, 2016. s. 8. [dostęp 2016-09-26].
  26. a b Inbound Tourism: December 2016 - National Statistics Office Malta
  27. Światowa Organizacja Turystyki: UNWTO Tourism Highlights: 2018 Edition (ang.).
  28. a b Inbound Tourism - National Statistics Office Malta
  29. a b uwzględniając edukację oraz turystykę zdrowotną
  30. Inbound Tourism: January 2015 - National Statistics Office Malta
  31. Inbound Tourism: February 2015 - National Statistics Office Malta
  32. Inbound Tourism: March 2015 - National Statistics Office Malta
  33. Inbound Tourism: April 2015 - National Statistics Office Malta
  34. Inbound Tourism: May 2015 - National Statistics Office Malta
  35. Inbound Tourism: June 2015 - National Statistics Office Malta
  36. Inbound Tourism: July 2015 - National Statistics Office Malta
  37. Inbound Tourism: August 2015 - National Statistics Office Malta
  38. Inbound Tourism: September 2015 - National Statistics Office Malta
  39. Inbound Tourism: October 2015 - National Statistics Office Malta
  40. Inbound Tourism: November 2015 - National Statistics Office Malta
  41. "Malta: A secure and stable financial centre" - The European.eu,2013
  42. Long Finance: The Global Financial Centres Index 23. Marzec 2018.
  43. Tesch 2013 ↓, s. 149.
  44. Lansford 2014 ↓, s. 908.
  45. Filming in Malta - visitmalta.com
  46. Casinos in Malta, gamble and play all your favourite games - malta.com
  47. Casinos - visitmalta.com
  48. Nightlife in Malta: bars, pubs and clubs - malta.com
  49. a b c Tesch 2013 ↓, s. 147-148.
  50. a b c d e Tesch 2013 ↓, s. 148.
  51. Working in Malta - InterNations
  52. a b c Patrick Fiévez i inni, Kraje śródziemnomorskie [w:] André Dominé, Wino, wyd. 2, Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 746, ISBN 978-83-7626-712-8 (pol.).
  53. Julian Sammut, Michael Tabonne: La cuisine maltaise. Casa editrice Perseus, Italia, Miller Distributors ltd, Malta, 2009, s. 11. (fr.)
  54. Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008, s. 11. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  55. a b Patrick Fiévez i inni, Kraje śródziemnomorskie [w:] André Dominé, Wino, wyd. 2, Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 747, ISBN 978-83-7626-712-8 (pol.).
  56. Wine Culture (ang.). [dostęp 29 maja 2013].
  57. Julian Sammut, Michael Tabonne: La cuisine maltaise. Casa editrice Perseus, Italia, Miller Distributors ltd, Malta, 2009, s. 13-14. (fr.)
  58. Komisja Europejska 2007 ↓, s. 1.
  59. Industrial Zones - Malta Enterprise

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]