Kałusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kałusz
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód iwanofrankiwski
Powierzchnia 65 km²
Populacja (2016)
• liczba ludności

67 519[1]
Nr kierunkowy 380 3472-
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Kałusz
Kałusz
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Kałusz
Kałusz
Ziemia49°01′N 24°22′E/49,016667 24,366667
Portal Portal Ukraina

Kałusz (ukr. Калуш) – miasto na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, siedziba rejonu kałuskiego.

Miasto królewskie lokowane w 1534 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[2].

Historia[edytuj]

Kopalnia soli potasowych w Kałuszu, pocztówka, ok. 1930

W roku 1469 król Kazimierz Jagiellończyk ufundował w leżącej w dobrach królewskich wsi Kałusz katolicki kościół parafialny. W 1549 roku na polecenie króla Zygmunta Augusta hetman wielki koronny Mikołaj Sieniawski lokował w tym miejscu miasto. Cztery lata później Zygmunt August za zasługi nadał Kałusz i przyległości hetmanowi Sieniawskiemu i jego potomkom w linii męskiej. Miasto w tym czasie było ośrodkiem wydobycia soli, nawiązuje do tego herb miasta przedstawiający poza literą K i półksiężycem 3 bałwany soli. W 1595 roku liczące około 55 domów miasto złupili Turcy[potrzebny przypis]. Tu też rozegrały się zwycięskie bitwy wojsk polskich: hetmana Jana Sobieskiego z Tatarami Selim Gereja w 1672 i Andrzeja Potockiego z Turkami w 1675 roku. Miasto rozwijało się do roku 1770, gdy wyludniła je zaraza. W 1782 roku miasto zajęli Austriacy.

W II Rzeczypospolitej stolica powiatu w województwie stanisławowskim. W 1914 roku pobudowano w Kałuszu nowoczesną kopalnię eksploatacji soli potasowych i kainitu, która jednak – ze względu na wybuch pierwszej wojny światowej – produkcję rozpoczęła dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. W 1922 roku otwarto siostrzaną kopalnię w Stebniku koło Drohobycza)[3].

II wojna światowa[edytuj]

II wojna światowa wstrząsnęła życiem mieszkańców Kałusza, wśród których przeważali górnicy, kupcy, rzemieślnicy. Sowieci zajęli miasto 21 września 1939 roku, a w 1940 wywieźli w głąb Rosji polskich mieszkańców miasta. Po wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej miasto przeszło pod okupację niemiecką. W październiku 1941 roku Niemcy dokonali morderstw tysięcy Żydów z Kałusza i okolic, a w kwietniu 1942 roku wywieźli z miejscowego getta pozostałych do obozu w Bełżcu lub przeniesiono (w sierpniu) do obozu w Stanisławowie. Zaciąg Ukraińców do niemieckiej dywizji SS Galizien organizował w Kałuszu Ukrainiec Izydor Pigulak. 3 listopada 1943 roku Niemcy rozstrzelali w Kałuszu 18 ukraińskich uczniów szkoły handlowej, a 6 maja 1944 roku 42 innych Ukraińców. Kałusz został wyzwolony przez 11 Karpacką Dywizję Piechoty AK w ramach Akcji Burza. W roku 1945 polskich mieszkańców Kałusza przymusowo przesiedlono do PRL.

Zabytki[edytuj]

  • zamek[4] – w 1661 r. odnotowano istnienie niewielkiego zamku otoczonego wałem.
  • zamek w Chociniu[5][6]
  • ratusz
  • kościół św. Walentego
  • cerkiew Ofiarowania Pańskiego
  • dom kultury

Sport[edytuj]

Do 1939 w mieście działał polski klub piłkarski TESP Kałusz. Współcześnie mieści się tu klub FK Kałusz.

Ludzie związani z miastem[edytuj]

Pobliskie miejscowości

Miasta partnerskie

Przypisy

  1. [1]
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 168.
  3. Seweryn Przybylski, Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej: opisy i obrazy przeszłości, Lwów 1926, s. 242-247.
  4. Kałusz. [dostęp 15.8.13].
  5. Władysław Łozińskim Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, 1903, str. 98
  6. Chocin nad Łomnicą w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa, 1880.

Linki zewnętrzne[edytuj]