To jest dobry artykuł

Maria Michał Kowalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: Jan Kowalski i innych świętych o imieniu Michał.
Święty
Maria Michał
Jan Kowalski
męczennik
doktor Kościoła (Katolickiego Mariawitów)
Jan Kowalski-arcybiskup (1926-27).jpg
Data urodzenia 25 grudnia 1871
Latowicz
Data śmierci 26 maja 1942
Hartheim
Czczony przez Kościół Katolicki Mariawitów
Data kanonizacji 1942, santo subito
przez Kościół Katolicki Mariawitów w RP
Wspomnienie 26 maja, 29 września
Szczególne miejsca kultu Felicjanów, Płock
Maria Michał
Jan Maria Michał Kowalski
Jan Kowalski
arcybiskup
Maria Michał
Herb Maria Michał
Kraj działania  Polska
zwierzchnik Starokatolickiego Kościoła Mariawitów
Okres sprawowania 1906–1935
zwierzchnik Kościoła Katolickiego Mariawitów (denominacja felicjanowska)
Okres sprawowania 1935–1940
Wyznanie mariawickie
Kościół Kościół Katolicki Mariawitów w RP
Inkardynacja Zgromadzenie Kapłanów Mariawitów
Śluby zakonne 1900
Prezbiterat 24 kwietnia 1897
Nominacja biskupia 6 sierpnia 1903[a]
Sakra biskupia 5 października 1909
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 5 października 1909
Miejscowość Utrecht
Miejsce katedra św. Gertrudy
Konsekrator Gerard Gul
Współkonsekratorzy Jakub van Thiel
Mikołaj Spit
Josef Demmel
Arnold Mathew

Jan Maria Michał Kowalski, właściwie Jan Kowalski (ur. 25 grudnia 1871 w Latowiczu, zm. 26 maja 1942 w Hartheim) – polski duchowny, arcybiskup mariawicki, minister generalny Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, zwierzchnik Związku Mariawitów Nieustającej Adoracji Ubłagania w latach 1903–1910, zwierzchnik Kościoła Katolickiego Mariawitów w latach 1910–1919, zwierzchnik Starokatolickiego Kościoła Mariawitów w latach 1919–1935, założyciel i zwierzchnik Kościoła Katolickiego Mariawitów (denominacja felicjanowska) w latach 1935–1940, święty Kościoła Katolickiego Mariawitów, teolog i reformator mariawityzmu, pisarz, publicysta, autor projektu katedry mariawickiej w Płocku.

Ksiądz rzymskokatolicki[edytuj]

Jan Kowalski pochodził z rolniczej rodziny z Latowicza pod Mińskiem Mazowieckim. Był synem Jana Kowalskiego i Katarzyny z domu Sitek. W latach 1889–1897 był alumnem Seminarium Duchownego w Warszawie, a następnie studentem Akademii Duchownej w Sankt Petersburgu.

Święcenia kapłańskie otrzymał 24 kwietnia 1897 w Warszawie z rąk biskupa pomocniczego mohylewskiego, Franciszka Symona. Następnie pełnił posługę duchowną w parafiach katolickich w Łodzi, Warszawie, Niesułkowie i Starej Sobótce.

W 1900 będąc wikariuszem przy kościele kapucynów w Warszawie, za sprawą swojego kolegi z seminarium duchownego, księdza Jana Kaczyńskiego zetknął się z mariawityzmem i we wrześniu tego roku po poznaniu przełożonego Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, księdza Kazimierza Przyjemskiego przystąpił, składając ślub życia zgodnie z I regułą św. Franciszka do nowicjatu tajnego Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, w którym przyjął imię zakonne Maria Michał. Na początku 1903 roku został wybrany prowincjałem płockim Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, a 6 sierpnia 1903 (gdy ruch mariawicki prowadził starania w Rzymie o legalizację swojego statutu jako organizacji katolickiej) został wybrany przez przebywających w Watykanie kapłanów mariawickich na ministra generalnego Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów i stanął na czele kongregacji Związku Mariawitów Nieustającej Adoracji Ubłagania jako jej zwierzchnik. W latach 1904-1906 prowadził starania w Stolicy Apostolskiej oraz w kuriach biskupich na terenie Królestwa Polskiego o uznanie nauki mariawickiej zawartej w prywatnych objawieniach Feliksy Kozłowskiej i legalizację Związku Mariawitów. W 1904 Kongregacja Świętego Oficjum zabroniła mu dalszej działalności i nakazała rozwiązanie stowarzyszenia, któremu przewodniczył.

W 1906 roku ksiądz Jan Kowalski nie godząc się z postanowieniami władz kościelnych wspólnie z innymi kapłanami mariawickimi wypowiedział posłuszeństwo swojemu biskupowi i 27 stycznia 1906 został suspendowany przez arcybiskupa warszawskiego, Wincentego Popiela, a następnie dekretem Świętego Oficjum z 5 grudnia 1906 wraz z założycielką mariawityzmu Feliksą Marią Franciszką Kozłowską został ekskomunikowany imiennie przez papieża Piusa X na podstawie encykliki Tribus circiter z 5 kwietnia 1906, za szerzenie poglądów niezgodnych z nauką Kościoła katolickiego oraz z powodu nieposłuszeństwa eklezjalnego wobec decyzji Świętego Oficjum z 4 września 1904 o rozwiązaniu Związku Mariawitów.

Biskup starokatolicki[edytuj]

Podpis arcybiskupa Marii Michała Kowalskiego
Katedra mariawicka w Płocku zaprojektowana przez Jana Kowalskiego w 1911
Od lewej: bp Roman M. Jakub Próchniewski, bp Jan M. Michał Kowalski, bp Leon M. Andrzej Gołębiowski.
Antonina Wiłucka, żona arcybiskupa i pierwsza biskupka mariawicka

W 1905 roku, po zakazaniu przez władze kościelne działalności Związku Mariawitów, ksiądz Jan Maria Michał Kowalski został usunięty ze stanowiska proboszcza parafii katolickiej w Starej Sobótce i rozpoczął organizowanie parafii mariawickiej w Nowej Sobótce. Nie pozostał jednak długo na tej placówce i krótko przed suspendowaniem wyjechał do Płocka, aby zająć się sprawami dalszego losu Związku Mariawitów.

Po ogłoszeniu papieskiej encykliki potępiającej mariawityzm podjął kroki zmierzające do zarejestrowania mariawickich gmin kościelnych jako wyznania tolerowanego w Cesarstwie Rosyjskim oraz zabiegi mające na celu zorganizowanie mariawickiej hierarchii duchownej. 10 października 1907 na I Kapitule Generalnej Kapłanów Mariawitów został wybrany powtórnie ministrem generalnym Związku Mariawitów. W 1909 nawiązał współpracę z Unią Utrechcką Kościołów Starokatolickich i 5 października tegoż roku w Utrechcie został konsekrowany na biskupa starokatolickiego przez starokatolickiego arcybiskupa Utrechtu Gerarda Gula w asyście biskupów starokatolickich: Jakuba van Thiela z Haarlemu, Mikołaja Spita z Deventer, Józefa Demmela z Bonn i Arnolda Mathewa z Londynu. W 1910 przy współasyście dwóch holenderskich biskupów starokatolickich Jan Maria Michał Kowalski udzielił w Łowiczu sakry biskupiej księżom: Romanowi Próchniewskiemu i Leonowi Gołębiowskiemu co pozwoliło na zorganizowanie sieci diecezji mariawickich na ziemiach polskich, a także na legalizację mariawityzmu pod nazwą Kościół Katolicki Mariawitów jako prawnie działającego związku wyznaniowego w Cesarstwie Rosyjskim.

Po śmierci Feliksy Kozłowskiej, założycielki i duchowej opiekunki mariawityzmu, Jan Maria Michał Kowalski w 1921 ogłosił się arcybiskupem i przywódcą Starokatolickiego Kościoła Mariawitów. W latach 1921-1925 posługując się głównie tekstem Wulgaty dokonał przekładu Pisma Świętego na język polski. W 1922 zebrał i opublikował w książce Dzieło Wielkiego Miłosierdzia objawienia Feliksy Kozłowskiej.

W latach 1922-1935 przeprowadził zakrojoną na szeroką skalę radykalną reformę kościelną, która przejawiała się w ogłoszeniu, a z czasem we wprowadzeniu w Kościele Mariawitów: komunii świętej pod postaciami chleba i wina dla wiernych, komunii świętej dla dzieci zaraz po chrzcie, zniesieniem celibatu księży, zniesieniem święcenia wody, olejów, pokarmów i przedmiotów, zniesieniem spowiedzi usznej, zniesieniem postów, zniesieniem tytułów duchownych przez zastąpienie ich zakonnymi zwrotami brat i siostra, zmianami w modlitwach, liturgii, uproszczeniem mszy świętej i dopuszczeniem do odprawiania jej poza kościołami i miejscami poświęconymi; wreszcie najbardziej postępowych i budzących największe kontrowersje reform czyli: kult Mateczki Feliksy Kozłowskiej, kapłaństwo kobiet, zapowiedź kapłaństwa ludowego, wieczyste śluby mistyczne kapłanów i sióstr zakonnych, uznanie ważności ślubów cywilnych na równi ze ślubami kościelnymi oraz nauka o niepokalanym poczęciu dzieci urodzonych w związkach małżeńskich księży mariawickich z kapłankami mariawickimi.

W 1924 arcybiskup Jan Kowalski ogłosił przeniesienie Stolicy Apostolskiej z Rzymu do Płocka przez co w oczach współwyznawców został uznany za papieża słowiańskiego, w 1922 ożenił się także z przełożoną Zgromadzenia Sióstr Mariawitek, Antoniną Marią Izabelą Wiłucką[b] i konsekrował ją w Płocku 28 marca 1929 na arcykapłankę Starokatolickiego Kościoła Mariawitów zapoczątkowując w tym kościele biskupstwo kobiet. W tym samym dniu udzielił święceń duchownych jedenastu zakonnicom, które były pierwszymi kapłankami mariawickimi[c]: Marii Celestynie Kraszewskiej, Marii Dilekcie Rasztawickiej (późniejszej przełożonej Zgromadzenia Sióstr Mariawitek), Marii Honoracie Klichowskiej, Marii Rafaeli Komorowskiej, Marii Herubinie Marynowskiej, Marii Nadziei Sasin (Sosin), Marii Helenie Kubickiej, Marii Efemii Nykównie, Marii Dezyderii Spodar, Marii Emmie Piotrowskiej i Marii Miłości Wnukowskiej (Wnukowej).

Radykalizm reform, głoszenie donatyzmu oraz modernistyczne postępowanie arcybiskupa spowodowało reakcję Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich, która w 1924 wykluczyła mariawitów ze swojego grona.

W 1926 arcybiskup Jan Maria Michał Kowalski udał się wraz z delegacją mariawicką na Bałkany i Bliski Wschód. Podczas kilkumiesięcznej podróży spotkał się z przedstawicielami Kościołów wschodnich: Serbii, Bułgarii, Grecji, Turcji, Palestyny i Egiptu. W latach 1928-1930 podejmował dialog z biskupami Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce, Polskim Narodowym Kościołem Katolickim i Polskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym. Zabiegi te nie przyniosły jednak żadnych owocnych rezultatów w kwestii unii kościelnej z którymś z wyznań, gdyż mariawicki hierarcha nie zgadzał się na żadne ustępstwa w kwestii ustroju i doktryny Starokatolickiego Kościoła Mariawitów.

Rozłam w mariawityzmie[edytuj]

Po klątwie papieskiej (31 grudnia 1906 r.) Mariawici uzupełnili swoje struktury organizując się w Kościół Katolicki Mariawitów. W latach 20. (1928 r.) w ramach prześladowań Akcja Katolicka zainscenizowała proces sądowy przeciwko zwierzchnikowi kościoła arcybiskupowi M. Kowalskiemu, oskarżając o zwalczanie papiestwa i rzekome uprawianie niemoralności w klasztorze. Proces był wymierzony w Mariawityzm i zakładał jego likwidację. Arcybiskup Mariawitów Jan Maria Michał Kowalski oskarżony był o popełnienie przestępstwa z art. 513, 514 i 515 Kodeksu Karnego ówcześnie obowiązującego. W toku nieuczciwego i nieprawidłowo prowadzonego procesu, kolejno dwaj prokuratorzy przy Sądzie Okręgowym w Płocku (w tym cieszący się autorytetem prok. Dlouhy) zrzekli się prowadzenia sprawy dostrzegając jej zamierzony sens. Minister Sprawiedliwości delegował swych obserwatorów w osobach prezesa (Skupiński) i prokuratora (Rudnicki) z Sądu Apelacyjnego w Warszawie, by mieć gwarancję rzeczowej i obiektywnej oceny przebiegu rozprawy: obaj demonstracyjnie opuścili salę rozpraw, dając wyraz dezaprobacie dla wyczynów przewodniczącego sądu sędziego Bolesława Momentowicza[1].

Wyrok skazujący abp. Michała Kowalskiego jednak zapadł (1931), ale nie był wykonywany aż do roku 1936 z powodu całej skandalicznej oprawy, jaka towarzyszyła przygotowaniom do procesu oraz wszystkim naruszeniom prawa w czasie jego prowadzenia. Wyrok wykonano dopiero w 1936 r., po rozłamie w łonie Kościoła Mariawickiego. Nie stało się to jednak z polecenia Ministra Sprawiedliwości Czesława Michałowskiego, który znał całość i z tego powodu wyrok włożył „pod sukno”. Nakaz aresztowania abp. M. Kowalskiego wydał dopiero jego następca. Wydając wyrok Sąd Okręgowy nie ogłosił jego uzasadnienia. W Sądzie Apelacyjnym sędzia Wacław Alchimowicz, orzekający w sprawie zgłosił votum separatum, kwestionując wiarygodność zeznań świadków oskarżenia i domagając się uniewinnienia oskarżonego - dwie z głównych oskarżycielek wkrótce po zakończeniu procesu odwołały publicznie swoje oskarżenia.

Równolegle do trwającego procesu, w łonie wyższego duchowieństwa mariawickiego narastał sprzeciw wobec – jak twierdzono – „zbyt nowatorskich reform” abp. Michała Kowalskiego. Duchowni ci nie wytrzymywali presji ze strony Kościoła Rzymskokatolickiego[potrzebny przypis]. W 1931 biskup Filip Feldman, wikariusz abp. Kowalskiego zawiązał spisek, którego celem było przekonanie duchowieństwa, że usunięcie kultu Mateczki i kapłaństwa kobiet da szansę przyjęcia Mariawityzmu przez całą Polskę. Doprowadziło to w 1935 do rozłamu. Zwolennicy biskupa Feldmana wybrali go na swojego przełożonego i zawładnęli większością kościołów, przejęli także ówczesną nazwę kościoła (używaną od 1921) – Starokatolicki Kościół Mariawitów. Mariawici wierni abp. Michałowi Kowalskiemu początkowo bronili kościołów. A gdy te w większości im odebrano (niektóre przy pomocy policji), urządzili dla siebie oddzielne kaplice. Będąc przymuszeni zaakceptowali Felicjanów, jako główny swój ośrodek. Nadal używali nazwy Starokatolicki Kościół Mariawitów i sprzeciwiali się posługiwaniu się nią przez zwolenników biskupa Feldmana. Po II wojnie światowej, ze względów ideologicznych(?), a także żeby zakończyć jałowy spór, powrócili do pierwotnej nazwy sprzed 1921 – Kościół Katolicki Mariawitów[2].

W wyniku rozłamu Mariawityzm rozpadł się na dwie organizacje kościelne: Kościół Katolicki Mariawitów, wierny swojemu przełożonemu zachował całą duchową spuściznę mariawicką, a jego centrum stał się odtąd Felicjanów, oraz Starokatolicki Kościół Mariawitów (z siedzibą w Płocku), przy którym pozostała większość duchownych i świeckich Mariawitów.

Będąc w Felicjanowie arcybiskup Kowalski nie zaprzestał reform kościelnych, wprowadził oraz upowszechnił w Kościele Mariawickim denominacji felicjanowskiej kapłaństwo ludowe (12 V 1935 r.).

W 1936 r. arcybiskup Kowalski został na półtora roku osadzony w więzieniu w Rawiczu celem wykonania wyroku z 1931. Na czas odbywania kary w latach 1936-1938 administratorem Kościoła Katolickiego Mariawitów została arcykapłanka Antonina Maria Izabela Wiłucka. 10 stycznia 1938 został zwolniony z więzienia w Rawiczu[3]. Po powrocie do Felicjanowa ogłosił reinterpretację dogmatu o Trójcy Świętej[4].

II wojna światowa[edytuj]

Brama obozu KL Dachau

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 arcybiskup Kowalski wystosował list do Adolfa Hitlera, w którym między innymi sprzeciwiał się aneksji Gdańska oraz proponował kanclerzowi Niemiec konwersję na mariawityzm. Spowodowało to zainteresowanie się okupanta niemieckiego tą niewielką wspólnotą religijną i zakwalifikowania jej jako niebezpiecznej dla planów politycznych III Rzeszy na ziemiach polskich.

25 stycznia 1940 arcybiskup Jan Maria Michał Kowalski został aresztowany przez Gestapo i uwięziony w Płocku, a następnie wywieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau[5]. Tu jako więzień nr 24542[6] przebywał na bloku 28 wspólnie z polskimi księżmi katolickimi. Wśród nich był biskup Michał Kozal, który w trudnych warunkach obozowych starał się nakłonić abp Kowalskiego do powrotu do jedności z Kościołem rzymskokatolickim.

Śmierć[edytuj]

18 maja 1942 wiekowy i schorowany arcybiskup Jan Maria Michał Kowalski został wywieziony z KL Dachau do ośrodka eutanazji niepełnosprawnych na zamku Hartheim pod Linzem[7][6]. Zginął tam w komorze gazowej w nocy 26 maja 1942. Jego ciało Niemcy skremowali.

Po nim przewodzenie Kościołem Katolickim Mariawitów przejęła arcykapłanka Antonina Maria Izabela Wiłucka.

Tablica kommemoratywna w katedrze mariawickiej w Płocku

Symboliczny grób arcybiskupa Jana Marii Michała Kowalskiego w postaci tablicy kommemoratywnej znajduje się w mariawickiej Świątyni Miłosierdzia i Miłości w Płocku.

Kult[edytuj]

Po śmierci Jan Maria Michał Kowalski został uznany przez wspólnotę mariawitów felicjanowskich za świętego męczennika. Jeszcze za życia był nazywany duchowym synem Mateczki, słowiańskim papieżem i przepowiedzianym w Apokalipsie Świętego Jana, Archaniołem Michałem.

W niektórych kaplicach Kościoła Katolickiego Mariawitów z powodu wielkiego szacunku do osoby arcybiskupa znajdują się jego portrety. W roku liturgicznym, kilkakrotnie Kościół wspomina osobę arcybiskupa Michała: 29 stycznia – wypędzenie arcybiskupa Michała z Płocka, 26 maja – męczeństwo św. Michała, 29 września – św. Michała Archanioła, 25 grudnia – narodzenie św. Michała. Ku jego czci wierni Kościoła Katolickiego Mariawitów odmawiają litanię do św. Michała Archanioła, modlitwę do św. Michała po każdej litanii o Mateczce, śpiewają pieśni oraz odprawiają specjalną Mszę Świętą.

Jego imię nosi założona przez kolonistów mariawickich na początku XX wieku wieś Michałowo. W Poćwiardówce koło Brzezin patronem parafii Kościoła Katolickiego Mariawitów w jest św. Michał Archanioł, co również – zgodnie z nauką mariawitów felicjanowskich – upamiętnia arcybiskupa Jana Marię Michała Kowalskiego.

Działalność pisarska[edytuj]

Jan Kowalski był płodnym pisarzem, publicystą i tłumaczem. W okresie sprawowania funkcji biskupa mariawickiego wydał około 40 listów pasterskich. Przetłumaczył na język polski m.in.: Stary i Nowy Testament oraz Boską komedię.

Po śmierci Feliksy Kozłowskiej zebrał i wydał jej objawienia w Dziele Wielkiego Miłosierdzia. Napisał kilka poematów oraz prac z dziedziny teologii. Pod jego redakcją ukazało się kilkanaście mariawickich broszur informacyjnych, ksiąg liturgicznych, katechizmów, książeczek do nabożeństwa, a także artykułów polemicznych.

Uwagi

  1. Data wyboru na zwierzchnika kongregacji
  2. Małżeństwo Jana Marii Michała Kowalskiego ujawniono w 1924 roku.
  3. Wyświęcenie kobiet miało zapoczątkować w Kościele tzw. Nową Linię Aarona.

Przypisy

  1. Prawo i Życie nr 34 (1546) 20.08.1994 r.
  2. „Leksykon religioznawczy”, 1988. Warszawa: Wydawnictwo Współczesne. IND 397482. 
  3. „Biskup” Kowalski opuścił więzienie. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 7 z 12 stycznia 1938. 
  4. Z dziejów Królestwa. Praca zbiorowa pod red. abpa Józefa M.Rafaela Wojciechowskiego. Felicjanów 1972.
  5. F. Korszyński, Jasne promienie w Dachau. Wyd. Pallotinum 1957; cytowane w "Mariawita", lipiec-sierpień 1973, nr 7-8, ss. 25-26.
  6. a b Poszukiwani świadkowie i informacja ze śledztwa w sprawie zamordowania w latach 1939 – 1945 w tzw. zakładzie eutanazji w Hartheim koło Linzu (Republika Austrii) nieustalonej liczby obywateli polskich (pol.). ipn.gov.pl. [dostęp 2013-07-20].
  7. Teodor Musioł, Dachau, 1933-1945. Wyd. 2, popr. i uzup., Katowice 1971, s. 395, poz. 515

Bibliografia[edytuj]