Powiat chełmiński

powiat chełmiński
	powiat
	; Stare Miasto w Chełmnie
Herb	Flaga
Państwo	Polska
Województwo	kujawsko-pomorskie
Data powstania	1 stycznia 1999
TERC	0404
Siedziba	Chełmno
Starosta	Zdzisław Gamański
Powierzchnia (2025)	526,97 km²
Populacja (2024); • liczba ludności	; 48 715
• gęstość	92 os./km²
Urbanizacja	36,6%
Nr kierunkowy	56
Kod pocztowy (2025)	86–2XX
Tablice rejestracyjne	CCH
	Adres urzędu:ul. Kolejowa 1; 86–200 Chełmno
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich	1
Liczba gmin wiejskich	6
Liczba sołectw	78
Liczba miejscowości	103
	Położenie na mapie województwa;
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa
	Biuletyn Informacji Publicznej

Powiat chełmiński – powiat w Polsce, położony w centralnej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Chełmno.

Podział administracyjny

Powiat chełmiński powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminami^[1].

Został stworzony z części znoszonego województwa toruńskiego^[2]^[3]. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie zmniejszonym w stosunku do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku^[4]^[5]^[6]. Wchodząca wówczas w jego skład gmina Dąbrowa Chełmińska weszła od 1999 roku w skład powiatu bydgoskiego^[3].

Z powiatem chełmińskim graniczą jednostki^[7]:

powiat świecki od północnego zachodu i północy,
powiat grudziądzki od północnego wschodu,
powiat wąbrzeski od wschodu,
powiat toruński od południa,
powiat bydgoski od południowego zachodu i zachodu.

W skład powiatu wchodzi 7 gmin: 1 miejska oraz 6 wiejskich. Na jego terenie położone jest jedno miasto – Chełmno^[8].


Gmina^[8]				Pow. (2025)^[9]	Ludność (2024)^[9]	Siedziba^[10]
TERYT	Typ	Nazwa		Pow. (2025)^[9]	Ludność (2024)^[9]	Siedziba^[10]
0404011	miejska		Chełmno	13,56	17 827	—
0404022	wiejska		Chełmno	113,68	6033	Chełmno
0404032	wiejska		Kijewo Królewskie	71,84	4292	Kijewo Królewskie
0404042	wiejska		Lisewo	86,35	4825	Lisewo
0404052	wiejska		Papowo Biskupie	70,46	3962	Papowo Biskupie
0404062	wiejska		Stolno	98,53	5151	Stolno
0404072	wiejska		Unisław	72,55	6625	Unisław

Pokrycie terenu

Powiat chełmiński według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 526,97 km², co stanowiło 2,9% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 17. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 276. miejsce wśród 314 powiatów Polski^[11]. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (84,9%) oraz leśne (7,2%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 4,7% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 2,7%^[12].

**Pokrycie terenu w powiecie chełmińskim**
stan na 1 stycznia 2025^[12]

Demografia

Liczba mieszkańców w powiecie chełmińskim w latach 1998–2024
Źródło: Bank Danych Lokalnych^[13]. Stan w dniu 31 grudnia.

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie chełmińskim zamieszkiwało 48 715 mieszkańców: 24 926 kobiet (51,2% ludności) i 23 789 mężczyzn (48,8%), czyli 2,5% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 92 osób na km². Pod względem ludności powiat chełmiński zajął w 2024 roku 11. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 236. lokatę wśród 314 powiatów Polski^[11].

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 36,6%; w miastach w tym dniu mieszkało 17 827 osób, zaś na wsi 30 888 osób^[13].

**Sytuacja demograficzna w powiecie chełmińskim**
stan na 31 grudnia 2024^[13]

**Piramida wieku mieszkańców powiatu chełmińskiego**
stan na 31 grudnia 2024^[13]

Gospodarka

W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie obejmowała ok. 1,9 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 11,2% do aktywnych zawodowo^[14].

Zabytki

zespół staromiejski Chełmna z 5 gotyckimi kościołami i renesansowym ratuszem,
grodzisko w Kałdusie z pozostałościami kościoła z XI w.,
barokowy kościół św. Barbary w Starogrodzie,
kościół gotycki w Lisewie,
ruiny zamku biskupiego w Papowie Biskupim,
gotycki kościół w Wabczu.

Transport

Transport drogowy

Starostowie chełmińscy

Na podstawie źródła^[15]:

Zbigniew Bukowski (6 listopada 1998 – 5 grudnia 2001),
Janusz Wojtaszewski (5 grudnia 2001 – 19 listopada 2002),
Wojciech Bińczyk (19 listopada 2002 – 27 listopada 2006),
Zdzisław Gamański (27 listopada 2006 – 1 grudnia 2010),
Wojciech Bińczyk (1 grudnia 2010 – 27 listopada 2014),
Zdzisław Gamański (od 27 listopada 2014).

Przypisy

↑ Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz. U. z 1996 r. Nr 130, poz. 612).
↑ ^a ^b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652).
↑ Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 28-29.
↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ ^a ^b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 157, poz. 1031).
↑ ^a ^b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853).
↑ ^a ^b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ ^a ^b Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. kujawsko-pomorskie, pow. chełmiński). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ ^a ^b ^c ^d Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r. [online], stat.gov.pl [dostęp 2019-12-04] (pol.).
↑ Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. II: Starostowie województwa kujawsko-pomorskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 19. ISBN 978-83-62251-85-8. [dostęp 2024-04-07].

[1] Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).

[2] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz. U. z 1996 r. Nr 130, poz. 612).

[rozp_powiaty-3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652).

[4] Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 28-29.

[5] Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[6] Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[7] Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[TERYT-8] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 157, poz. 1031).

[gminy_2025-9] Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[10] Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853).

[powiaty_2025-11] Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[pokrycie_terenu-12] Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. kujawsko-pomorskie, pow. chełmiński). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[BDL-13] Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[14] GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r. [online], stat.gov.pl [dostęp 2019-12-04] (pol.).

[15] Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. II: Starostowie województwa kujawsko-pomorskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 19. ISBN 978-83-62251-85-8. [dostęp 2024-04-07].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

Miasta na prawach powiatu	Bydgoszcz (siedziba wojewody) Grudziądz Toruń (siedziba sejmiku) Włocławek
Powiaty	aleksandrowski brodnicki bydgoski chełmiński golubsko-dobrzyński grudziądzki inowrocławski lipnowski mogileński nakielski radziejowski rypiński sępoleński świecki toruński tucholski wąbrzeski włocławski żniński
Inne zagadnienia	Podział administracyjny Herb Flaga

Miasta	Chełmno
Gminy miejskie	Chełmno
Gminy wiejskie	Chełmno Kijewo Królewskie Lisewo Papowo Biskupie Stolno Unisław

Przynależność wojewódzka	woj. pomorskie (II RP) (1919–39) woj. pomorskie (PRL) (1945–50) woj. bydgoskie (1950–75)
Miasta (1919–75)	Chełmno
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–54 i 1973–75)	Błędowo (1934–49) Brzozowo (1940–45) Chełmno (1934–54 i 1973–75) Dąbrowa Chełmińska (1934–54 i 1973–75) Kijewo Królewskie (1934–40, 1945–54 i 1973–75) Kokocko (1940–45) Lisewo (1934–54 i 1973–75) Papowo Biskupie (1934–54 i 1973–75) Płąchawy (1950–54) Podwiesk (1934–54) Robakowo (1934–54) Starogród (1934–40 i 1945–54) Stolno (1973–75) Unisław (1934–54 i 1973–75)
Gromady (1954–72)	Błędowo (1954–55 →) Błoto (1954–59) Brzozowo (1954–72) Czarze (1954–59) Dąbrowa Chełmińska (1954–72) Dolne Wymiary (1961–72) Firlus (1954–61) Górne Wymiary (1954–61) Kijewo Królewskie (1954–72) Kokocko (1954–72) Kotnowo (1954–55 →) Krusin (1954–61) Lisewo (1954–72) Małe Czyste (1954–59) Nowawieś Chełmińska (1954–59) Ostromecko (1954–59) Paparzyn (1954–59) Papowo Biskupie (1954–72) Podwiesk (1954–61) Robakowo (1954–72) Starogród (1954–59) Stolno (1954–72) Trzebcz Szlachecki (1954–71) Unisław (1954–72)