Rumen Radew

Rumen Radew
Румен Радев
	; Rumen Radew (2026)
Data i miejsce urodzenia	18 czerwca 1963 ; Dimitrowgrad
	Prezydent Bułgarii
Okres	od 22 stycznia 2017; do 23 stycznia 2026
Wiceprezydent	Ilijana Jotowa
Poprzednik	Rosen Plewneliew
Następca	Ilijana Jotowa
	Premier Bułgarii
Okres	od 8 maja 2026
Przynależność polityczna	Postępowa Bułgaria
Poprzednik	Andrej Gjurow
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Rumen Georgiew Radew, bułg. Румен Георгиев Радев (ur. 18 czerwca 1963 w Dimitrowgradzie^[1]) – bułgarski polityk i wojskowy, generał major, w latach 2014–2016 dowódca Bułgarskich Sił Powietrznych, prezydent Bułgarii w latach 2017–2026, premier Bułgarii od 2026.

Życiorys

W 1987 został absolwentem szkoły wyższej sił powietrznych w Dołnej Mitropoliji, a w 1996 Akademii Wojskowej im. Georgiego Rakowskiego(inne języki) w Sofii. W 2000 uzyskał doktorat z zakresu nauk wojskowych^[1].

Służył w Bułgarskich Siłach Powietrznych. Uzyskiwał kolejne stopnie oficerskie, w tym kapitana (1994), majora (1997), podpułkownika (2000), pułkownika (2003), generała brygady (2007) i generała majora (2014). Zajmował różne stanowiska kierownicze w bazach lotniczych w miejscowości Rawnec i następnie w miejscowości Graf Ignatiewo. W ramach tej ostatniej pełnił funkcję szefa sztabu, a w latach 2005–2009 jej komendanta. Od 2009 do 2014 był zastępcą dowódcy Bułgarskich Sił Powietrznych, następnie został dowódcą tego rodzaju sił zbrojnych^[1]. W 2016 zrezygnował z tego stanowiska, krytykując rządowy projekt dopuszczenia lotnictwa państw sojuszniczych do ochrony przestrzeni powietrznej Bułgarii^[2].

W sierpniu 2016 Bułgarska Partia Socjalistyczna nominowała go jako swojego kandydata w wyborach prezydenckich^[3] (wraz z Ilijaną Jotową jako kandydatką na wiceprezydenta). W kampanii wyborczej opowiadał się m.in. za zniesieniem sankcji wobec Rosji nałożonych po bezprawnej aneksji Krymu przez Rosję^[4]. W pierwszej turze Rumen Radew zajął pierwsze miejsce, otrzymując 25,4% głosów, przechodząc do drugiej tury z kandydatką partii GERB Cecką Caczewą^[5]. W drugiej turze głosowania został wybrany na prezydenta z wynikiem 59,4% głosów^[6]. Urząd prezydenta objął 22 stycznia 2017^[7]. W wyborach prezydenckich w 2021(inne języki) z powodzeniem ubiegał się o reelekcję (również w parze z Ilijaną Jotową). W pierwszej turze dostał 49,4% głosów^[8]; w drugiej z wynikiem 66,7% głosów pokonał Anastasa Gerdżikowa^[9].

20 stycznia 2026, w trakcie kolejnego kryzysu politycznego związanego brakiem możliwości wyłonienia stabilnego rządu i zgodnie z zapowiedzią z poprzedniego dnia, złożył rezygnację ze stanowiska^[10]^[11]. Zakończył urzędowanie 23 stycznia 2026, kiedy to Sąd Konstytucyjny(inne języki) przyjął jego rezygnację^[12].

W marcu 2026 ogłosił utworzenie formacji Postępowa Bułgaria, którą powołano celem wystartowania w rozpisanych na kolejny miesiąc wyborach parlamentarnych^[13]. W głosowaniu z kwietnia 2026 ugrupowanie to zajęło pierwsze miejsce, uzyskując większość bezwzględną (131 miejsc w 240-osobowym Zgromadzeniu Narodowym). Lider PB uzyskał wówczas mandat deputowanego 52. kadencji^[14]. 7 maja 2026 prezydent Ilijana Jotowa powierzyła jego ugrupowaniu utworzenie gabinetu. Rumen Radew jeszcze tego samego dnia przedstawił proponowany skład swojego rządu^[15]. 8 maja 2026 parlament udzielił wotum zaufania gabinetowi (większością 124 głosów „za”); tego samego dnia były prezydent rozpoczął urzędowanie na stanowisku premiera^[16].

Odznaczenia

Honorary Companion of Honour with Collar Narodowego Orderu Zasługi (Malta, 2018)^[17]
Krzyż Wielki Orderu Avis (Portugalia, 2019)^[18]
Wielki Łańcuch Orderu Infanta Henryka (Portugalia, 2022)^[18]
Kawaler Krzyża Wielkiego Udekorowany Wielką Wstęgą Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (Włochy, 2024)^[19]

Przypisy

↑ ^a ^b ^c Генерал-майор Румен Радев. armf.bg. [dostęp 2016-10-02]. (bułg.).
↑ Gen. Rumen Radev Resigns as Air Force Commander. bta.bg, 2 sierpnia 2016. [dostęp 2016-10-02]. (ang.).
↑ БСП издига официално ген. Румен Радев за кандидат-президент. dnevnik.bg. [dostęp 2016-10-02]. (bułg.).
↑ Michał Kokot: Prorosyjski kandydat opozycji Rumen Radew prezydentem Bułgarii. Premier składa rezygnację. wyborcza.pl, 13 listopada 2016. [dostęp 2016-11-14].
↑ Президент и вицепрезидент на републиката и национален референдум 2016: Резултати от избори за президент и вицепрезидент на републиката: I Тур. cik.bg. [dostęp 2016-11-08]. (bułg.).
↑ Президент и вицепрезидент на републиката и национален референдум 2016: Резултати от избори за президент и вицепрезидент на републиката: II Тур. cik.bg. [dostęp 2016-11-14]. (bułg.).
↑ President-Elect Rumen Radev To Assume Office. novinite.com, 22 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-22]. (ang.).
↑ Избори за президент и вицепрезидент и народни представители: 14 ноември 2021: първи тур. cik.bg. [dostęp 2021-11-21]. (bułg.).
↑ Избори за президент и вицепрезидент и народни представители: 21 ноември 2021: втори тур. cik.bg. [dostęp 2021-11-21]. (bułg.).
↑ Aleksandra Czurczak: Polityczny wstrząs w Bułgarii. Prezydent ustępuje z funkcji. interia.pl, 19 stycznia 2026. [dostęp 2026-01-19].
↑ Resignation Submitted: Rumen Radev’s Formal Exit from Presidency Marks New Political Chapter in Bulgaria. novinite.com, 20 stycznia 2026. [dostęp 2026-01-23]. (ang.).
↑ Officially: Iliana Yotova Becomes Bulgaria’s First Female President as Rumen Radev Steps Down. novinite.com, 23 stycznia 2026. [dostęp 2026-01-23]. (ang.).
↑ Радев не оглавява коалиция „Прогресивна България”. Съпредседатели са Гълъб Донев и Димитър Стоянов. offnews.bg, 2 marca 2026. [dostęp 2026-03-27]. (bułg.).
↑ Кои са избраните депутати от „Прогресивна България” от всички райони. boulevardbulgaria.bg, 21 kwietnia 2026. [dostęp 2026-04-22]. (bułg.).
↑ Bulgaria: The Full Cabinet of Prime Minister Rumen Radev. novinite.com, 7 maja 2026. [dostęp 2026-05-08]. (ang.).
↑ Darja Popowa-Witceł: България има правителство, Румен Радев е новият премиер. dw.com, 8 maja 2026. [dostęp 2026-05-08]. (bułg.).
↑ PAST RECIPIENTS OF HONORARY MEMBERSHIP IN THE NATIONAL ORDERS AND DATE OF CONFERMENT. opm.gov.mt, sierpień 2023. [dostęp 2025-10-20]. (ang.).
↑ ^a ^b Entidades Estrangeiras Agraciadas com Ordens Portuguesas. ordens.presidencia.pt. [dostęp 2024-12-20]. (port.).
↑ Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana decorato di Gran Cordone. quirinale.it, 10 kwietnia 2024. [dostęp 2024-12-06]. (wł.).

[bio-1] Генерал-майор Румен Радев. armf.bg. [dostęp 2016-10-02]. (bułg.).

[2] Gen. Rumen Radev Resigns as Air Force Commander. bta.bg, 2 sierpnia 2016. [dostęp 2016-10-02]. (ang.).

[3] БСП издига официално ген. Румен Радев за кандидат-президент. dnevnik.bg. [dostęp 2016-10-02]. (bułg.).

[2tur-4] Michał Kokot: Prorosyjski kandydat opozycji Rumen Radew prezydentem Bułgarii. Premier składa rezygnację. wyborcza.pl, 13 listopada 2016. [dostęp 2016-11-14].

[5] Президент и вицепрезидент на републиката и национален референдум 2016: Резултати от избори за президент и вицепрезидент на републиката: I Тур. cik.bg. [dostęp 2016-11-08]. (bułg.).

[6] Президент и вицепрезидент на републиката и национален референдум 2016: Резултати от избори за президент и вицепрезидент на републиката: II Тур. cik.bg. [dostęp 2016-11-14]. (bułg.).

[7] President-Elect Rumen Radev To Assume Office. novinite.com, 22 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-22]. (ang.).

[8] Избори за президент и вицепрезидент и народни представители: 14 ноември 2021: първи тур. cik.bg. [dostęp 2021-11-21]. (bułg.).

[9] Избори за президент и вицепрезидент и народни представители: 21 ноември 2021: втори тур. cik.bg. [dostęp 2021-11-21]. (bułg.).

[10] Aleksandra Czurczak: Polityczny wstrząs w Bułgarii. Prezydent ustępuje z funkcji. interia.pl, 19 stycznia 2026. [dostęp 2026-01-19].

[11] Resignation Submitted: Rumen Radev’s Formal Exit from Presidency Marks New Political Chapter in Bulgaria. novinite.com, 20 stycznia 2026. [dostęp 2026-01-23]. (ang.).

[12] Officially: Iliana Yotova Becomes Bulgaria’s First Female President as Rumen Radev Steps Down. novinite.com, 23 stycznia 2026. [dostęp 2026-01-23]. (ang.).

[13] Радев не оглавява коалиция „Прогресивна България”. Съпредседатели са Гълъб Донев и Димитър Стоянов. offnews.bg, 2 marca 2026. [dostęp 2026-03-27]. (bułg.).

[14] Кои са избраните депутати от „Прогресивна България” от всички райони. boulevardbulgaria.bg, 21 kwietnia 2026. [dostęp 2026-04-22]. (bułg.).

[15] Bulgaria: The Full Cabinet of Prime Minister Rumen Radev. novinite.com, 7 maja 2026. [dostęp 2026-05-08]. (ang.).

[16] Darja Popowa-Witceł: България има правителство, Румен Радев е новият премиер. dw.com, 8 maja 2026. [dostęp 2026-05-08]. (bułg.).

[17] PAST RECIPIENTS OF HONORARY MEMBERSHIP IN THE NATIONAL ORDERS AND DATE OF CONFERMENT. opm.gov.mt, sierpień 2023. [dostęp 2025-10-20]. (ang.).

[:0-18] Entidades Estrangeiras Agraciadas com Ordens Portuguesas. ordens.presidencia.pt. [dostęp 2024-12-20]. (port.).

[19] Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana decorato di Gran Cordone. quirinale.it, 10 kwietnia 2024. [dostęp 2024-12-06]. (wł.).

[a-20] Prezydent pełni równocześnie funkcję szefa rządu.

[b-21] Republika Kosowa jest uznawana przez 109 ze 193 państw członkowskich ONZ, 22 z 27 państw członkowskich UE oraz 28 z 32 państw członkowskich NATO (stan na 2025).

[d-22] Pełniąca obowiązki.

[23] Kolegialny organ pełniący funkcję głowy państwa i szefa rządu.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[A]

[B]

[C]

[D]

Księstwo Bułgarii (1878–1908)	Burmow (1879) metropolita Klemens (1879–1880) Cankow (1880) Karawełow (1880–1881) Ehrnrooth (1881) Sobolew (1882–1883) Cankow (1883–1884) Karawełow (1884–1886) metropolita Klemens (1886) Karawełow (1886) Radosławow (1886–1887) Stoiłow (1887) Stambołow (1887–1894) Stoiłow (1894–1899) Grekow (1899) Iwanczow (1899–1901) Petrow (1901) Karawełow (1901–1902) Danew (1902–1903) Petrow (1903–1906) Petkow (1906–1907) Stanczow (1907) Gudew (1907–1908)
Carstwo Bułgarii (1908–1946)	Malinow (1908–1911) Geszow (1911–1913) Danew (1913) Radosławow (1913–1918) Malinow (1918) Teodorow (1918–1919) Stambolijski (1919–1923) Cankow (1923–1926) Lapczew (1926–1931) Malinow (1931) Muszanow (1931–1934) Georgiew (1934–1935) Złatew (1935) Toszew (1935) Kjoseiwanow (1935–1940) Fiłow (1940–1943) Gabrowski (1943) Bożiłow (1943–1944) Bagrianow (1944) Murawiew (1944) Georgiew (1944–1946)
Ludowa Republika Bułgarii (1946–1990)	Dimitrow (1946–1949) Kołarow (1949–1950) Czerwenkow (1950–1956) Jugow (1956–1962) Żiwkow (1962–1971) Todorow (1971–1981) Filipow (1981–1986) Atanasow (1986–1990) Łukanow (1990)
Republika Bułgarii (od 1990)	Popow (1990–1991) Dimitrow (1991–1992) Berow (1992–1994) Indżowa (1994–1995) Widenow (1995–1997) Sofijanski (1997) Kostow (1997–2001) Sakskoburggotski (2001–2005) Staniszew (2005–2009) Borisow (2009–2013) Rajkow (2013) Oreszarski (2013–2014) Bliznaszki (2014) Borisow (2014–2017) Gerdżikow (2017) Borisow (2017–2021) Janew (2021) Petkow (2021–2022) Donew (2022–2023) Denkow (2023–2024) Gławczew (2024–2025) Żelazkow (2025–2026) Gjurow (2026) Radew (od 2026)

Przywódcy państw	Albania Andora Austria Belgia Białoruś Bośnia i Hercegowina Bułgaria Chorwacja Czarnogóra Cypr^[A] Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Islandia Liechtenstein Litwa Luksemburg Łotwa Kosowo^[B]^[C] Macedonia Północna Malta Mołdawia Monako Niemcy Norwegia Polska Portugalia Rosja Rumunia San Marino Serbia Słowacja Słowenia Szwajcaria^[D] Szwecja Turcja^[A] Ukraina Watykan Węgry Wielka Brytania Włochy
Przywódcy państw nieuznawanych	Cypr Północny Naddniestrze
Premierzy rządów	Albania Andora Austria Belgia Białoruś Bośnia i Hercegowina Bułgaria Chorwacja Czarnogóra Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Islandia Kosowo Liechtenstein Litwa Luksemburg Łotwa Macedonia Północna Malta Mołdawia Monako Niemcy Norwegia Polska Portugalia Rosja Rumunia Serbia Słowacja Słowenia Szwecja Ukraina Watykan Węgry Wielka Brytania Włochy
Premierzy rządów państw nieuznawanych	Cypr Północny Naddniestrze

Przewodniczący Rady Europejskiej	Costa (nie głosuje)
Członkowie Rady Europejskiej (27)	Stocker (AT) De Wever (BE) Radew (BG) Plenković (HR) Christodulidis (CY) Babiš (CZ) Frederiksen (DK) Michal (EE) Orpo (FI) Macron (FR) Merz (DE) Mitsotakis (GR) Magyar (HU) Martin (IE) Meloni (IT) Kulbergs (LV) Nausėda (LT) Frieden (LU) Abela (MT) Jetten (NL) Tusk (PL) Montenegro (PT) Dan (RO) Fico (SK) Janša (SI) Sánchez (ES) Kristersson (SE)
Przewodniczący Komisji Europejskiej	Von der Leyen (nie głosuje)
Przedstawiciele organów Unii Europejskiej	Kallas (wysoki przedstawiciel) (nie głosuje) Metsola (przewodniczący PE) (na zaproszenie, nie głosuje)