Transport kolejowy w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa linii kolejowych w Polsce.

Transport kolejowy w Polsce – system transportu kolejowego działający na terenie Polski. Pierwsze linie kolejowe w obrębie współczesnych granic zostały otwarte w 1842 roku[1]. Według stanu na dzień 31 grudnia 2009 długość czynnych linii kolejowych wynosiła 19 336 km[2], w tym 11 830,6 km zelektryfikowanych[3].

Zarządcą większości linii kolejowych jest należące do państwowych Polskich Kolei Państwowych przedsiębiorstwo PKP Polskie Linie Kolejowe, a głównymi przewoźnikami pasażerskimi wchodzące również w skład Grupy PKPPKP Intercity oraz należące do samorządów województw Przewozy Regionalne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia kolei w Polsce.

Pierwsza linia kolejowa w obecnych granicach Polski została otwarta 22 maja 1842 roku. Linia ta łączyła Wrocław z Oławą. W tym samym roku linia została przedłużona do Brzegu. W 1843 roku kolej żelazna docierała już do Opola. Druga połowa lat 40. XIX wieku przyniosła rozwój kolei na Dolnym Śląsku. Linie te służyły przede wszystkim do transportu węgla kamiennego ze śląskich kopalni w głąb Niemiec. Nieco później kolej zaczęła się rozwijać na Pomorzu i Wielkopolsce. W 1843 roku została oddana do użytku linia łącząca Szczecin ze stolicą państwa – Berlinem. W latach 1846–1848 powstawała linia kolejowa ze Stargardu do Poznania[4].

W zależnym od Rosji, Królestwie Polskim budowę pierwszej linii kolejowej zakończono 15 czerwca 1845, oddając podmiejski odcinek przyszłej linii Warszawsko-Wiedeńskiej. Linia ta łączyła Warszawę z Grodziskiem Mazowieckim. W 1845 linię przedłużono do Skierniewic i Łowicza. Rok później kolej dotarła do Częstochowy. Ostatecznie linia Warszawsko-Wiedeńska została ukończona w 1848 roku[4].

Od lat 80. długość sieci kolejowej w Polsce ulega stopniowemu zmniejszaniu[5][6].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Sieć linii kolejowych PKP, 1952–1953

Średnia gęstość sieci kolejowej w Polsce wyniosła 6,3 km/100 km². Wskaźnik ten jest wyższy od średniej dla wszystkich krajów UE, wynoszącej 4,9 km/100 km²[7]. W poszczególnych województwach gęstość ta, mierzona w km linii/100 km² powierzchni, kształtuje się odpowiednio: od 3,89 km/100 km² w województwie podlaskim do 17,71 km/100 km² w województwie śląskim[8]. Do województw o największej gęstości sieci kolejowej, obok województwa śląskiego, należy zaliczyć województwa: opolskie, dolnośląskie, wielkopolskie i małopolskie. Najmniejsza gęstość sieci kolejowej występuje, obok województwa podlaskiego, również w województwach: lubelskim, mazowieckim i warmińsko-mazurskim. Przekłada się to na ograniczoną dostępność kolejową do niektórych ośrodków regionalnych[8].

Za zarządzanie, budowę, utrzymanie oraz udostępnianie infrastruktury kolejowej w Polsce odpowiadają licencjonowani zarządcy infrastruktury. Największym zarządcą infrastruktury są PKP Polskie Linie Kolejowe (PKP PLK) – spółka z grupy Polskie Koleje Państwowe.

W 2013 Ministerstwo Transportu upubliczniło Dokument Implementacyjny do Strategii Rozwoju Transportu do 2020 r. (z perspektywą do 2030 r.) zawierający ranking projektów kolejowych oparty na sumie punktów w którym poprawa prędkości daje do 30%, więc możliwe są do realizacji projekty nie poprawiające prędkości[9].

Linie kolejowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Koleje wąskotorowe w Polsce.

Kolej dużych prędkości[edytuj | edytuj kod]

Kolej dużych prędkości w Polsce jest projektowana pod nazwą linia kolei dużych prędkości Y. Centralna Magistrala Kolejowa z lat 70. to pierwsza linia przystosowana do dużych prędkości.

Przewoźnicy[edytuj | edytuj kod]

Kolejowi przewoźnicy pasażerscy w Polsce
 Osobny artykuł: Przewoźnicy kolejowi w Polsce.

Aktualnie na rynku kolejowym w Polsce funkcjonuje 103 przewoźników kolejowych posiadających licencję na przewozy osób, rzeczy oraz udostępnianie pojazdów trakcyjnych[10]. Spośród nich 14 przewoźników wykonuje przewozy na liniach innych niż normalnotorowe[11].

Według niektórych opinii, polski rynek towarowych kolejowych przewozów postrzegany jest jako jeden z najbardziej zliberalizowanych rynków w Europie[12].

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Tabor kolejowy eksploatowany obecnie w kolejowych przewozach pasażerskich charakteryzuje się przestarzałą konstrukcją, niskimi parametrami trakcyjnymi, znacznym stopniem wyeksploatowania, wysoką awaryjnością i zawodnością, co wpływa na oferowany niski komfort podróżowania. Średni wiek wagonów pasażerskich i lokomotyw elektrycznych wynosi około 30 lat, a lokomotyw spalinowych około 40 lat[13].

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wypadki kolejowe w Polsce.

Podstawowymi czynnikami wpływającymi na stan bezpieczeństwa ruchu kolejowego są:

W transporcie kolejowym w Polsce poważniejsze wypadki pociągające za sobą ofiary wśród pasażerów są tak rzadkie, że nie ustala się programów poprawy bezpieczeństwa, odnoszących się do obniżki wskaźników wypadkowości[14]. Jeśli wziąć pod uwagę całkowitą liczbę ofiar wypadków związanych z transportem kolejowym, to najliczniejszą ich grupę stanowią ofiary wypadków na przejazdach kolejowych (stanowiące około 70% ogółu wypadków kolejowych)[14]. W Polsce co roku zdarza się 250-300 tego typu wypadków, w których ginie średnio około 40 osób. Są to prawie wyłącznie użytkownicy samochodów osobowych, w 98% będący sprawcami tych wypadków[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jerzy Wasilewski: Historia kolei: 1835–1843. pkp.pl. [dostęp 2010-11-26].
  2. Infrastruktura kolejowa. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.. [dostęp 2010-11-26].
  3. Sieć trakcyjna. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.. [dostęp 2010-11-26].
  4. 4,0 4,1 Teofil Lijewski: Geografia Transportu Polski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1986, s. 22.
  5. Krzysztof Rytel: Przyczyny upadku PKP. Zielone Mazowsze, 2013.
  6. Konrad Majszczyk: Sprytni chłopcy z bocznicy. Wszystkie przekręty w PKP. Dziennik Gazeta Prawna, 2013.
  7. Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 października 2012 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym (Dz. U. z 2012 r. Nr , poz. 1151), s. 10.
  8. 8,0 8,1 Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 października 2012 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym (Dz. U. z 2012 r. Nr , poz. 1151), s. 11.
  9. Dokument Implementacyjny do Strategii Rozwoju Transportu do 2020 r. (z perspektywą do 2030 r.) PDF strony 46 i 15.
  10. Wykaz licencjonowanych przewoźników kolejowych (pol.). Urząd Transportu Kolejowego. [dostęp 2010-06-11].
  11. Urząd Transportu Kolejowego.
  12. Puls Biznesu, 2007-06-28.
  13. Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 października 2012 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym (Dz. U. z 2012 r. Nr , poz. 1151), s. 51.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Strategia Rozwoju Transportu do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku). Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, 22 stycznia 2013. [dostęp 2015-02-28]. s. 74-75.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]