Ulica Stanisława Moniuszki w Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Łódź flag.svg Łódź
ulica
Stanisława Moniuszki
Centrum
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. A/49 z 20.01.1971[1]
Długość: 300 m
Ulica w roku 2007
Ulica w roku 2007
Przebieg
Ikona - początek ulicy w postaci skrzyżowania T z deptakiem.svg 0 m ul. Piotrkowska
Ikona ulica z lewej.svg 100 m ul. Hotelowa
Ikona ulica koniec T.svg 300 m ul. Sienkiewicza
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
ulica Stanisława Moniuszki
ulica Stanisława Moniuszki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Stanisława Moniuszki
ulica Stanisława Moniuszki
Ziemia 51°46′05,5″N 19°27′32,0″E/51,768194 19,458889

Ulica Stanisława Moniuszkiulica w Łodzi (dawniej pasaż Meyera[a]) o długości 0,3 km, położona w dzielnicy Śródmieście.

Dawny pasaż Meyera
(fot. B. Wilkoszewski, przed 1901)

Dawny pasaż Ludwika Meyera z neorenesansowymi willami zaprojektowanymi przez Hilarego Majewskiego w latach 1883–85. Pasaż powstał jako prywatna ulica (jedyna w Łodzi), częściowo zamknięta dla ruchu publicznego[b][2], łącząca ulice Piotrkowską i Dziką (późn. ulica Mikołajewska, ob. ul. Sienkiewicza). Impulsem do wybudowania pasażu była plotka o przeniesieniu stolicy guberni z Piotrkowa do Łodzi. Meyer postanowił, że wybuduje domy, które staną się siedzibą carskich władz. Do awansu miasta nie doszło, niemniej ulica powstała[3][4].

Historia[edytuj]

Pasaż zamieszkiwali członkowie łódzkiej elity, m.in. prezydent miasta Władysław Pieńkowski i adwokat Henryk Elzenberg; pod numerem 5 swój zakład fotograficzny miał Bronisław Wilkoszewski. Ludwik Meyer mieszkał do 1901 roku pod numerem 4 w willi otoczonej okazałym ogrodem, w którego miejscu wybudowano w latach 30. XX wieku zachowany do dziś (2016) gmach Polskiej YMCA[4][5].

Tu też mieściła się w latach 1888–92 redakcja i drukarnia najstarszej w mieście gazety wydawanej całkowicie w języku polskim – „Dziennika Łódzkiego”.

Domy posiadały instalacje gazowe i wodno-kanalizacyjne. Jezdnię wyłożono drewnianą kostką brukową, zaś chodniki – płytami piaskowca[4].

  • Na początku 1887 roku pasaż − jako pierwsza ulica w Łodzi − otrzymał oświetlenie elektryczne[6]. Każdy dom i ogród oświetlony był światłem elektrycznym. W suterenie domu pod numerem 3 zainstalowano prądnicę, zwaną wówczas maszyną dynamoelektryczną[4].
  • W 1905[4][7] lub 1906 roku[3] pasaż Meyera przeszedł pod zarząd miasta (właściciel przekazał go nieodpłatnie) i stał się ulicą publiczną.
  • W czasie I wojny światowej pasaż nosił niemiecką nazwę Meyers Zeile[8].
  • W 1919 roku nazwę pasażu Meyera zmieniono na ul. Stanisława Moniuszki[8].
  • W czasie II wojny światowej Niemcy zmienili nazwę na Dietrich-Eckart-Straße[8].
  • W latach 1948–75 na parterze kamienicy pod numerem 2 mieściła się prywatna kawiarnia „Honoratka” – miejsce spotkań łódzkiej bohemy (głównie filmowców i studentów Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, obecnie PWSFTviT im. Leona Schillera)[9][10].
  • W 2014 roku władze miasta podjęły decyzję o rewitalizacji ulicy, przekształceniu jej w tzw. podwórzec miejski i zaadaptowaniu willi „Trianon” pod numerem 5 i sąsiadującej z nią kamienicy pod numerem 3 dla potrzeb „Mediateki” – centrum multimedialnego połączonego z biblioteką (multiteki). Rozważa się też przynajmniej częściowe wyłożenie ulicy drewnianą kostką brukową, jak miało to miejsce w XIX w. Ukończenie prac, planowane pierwotnie na 2017 rok[11][12], przesunięto na rok 2018[13]. Ponadto zaplanowano do 2018 roku utworzenie południkowego połączenia ul. Moniuszki z ul. Tuwima poprzez przebicie kwartału ulic między willą „Trianon” a posesją pod numerem 7/9[13].
  • W 2015 roku ulica została uznana pomnikiem historii[14].

Ulica Stanisława Moniuszki wielokrotnie stawała się plenerem filmowym – realizowano na niej zdjęcia m.in. do seriali Stawka większa niż życie (1967, odc. 5 w reżyserii Andrzeja Konica – sceny w kawiarni „Honoratka”, w filmie pod nazwą „Café Mocca”)[9][15] i Kariera Nikodema Dyzmy (1980) Jana Rybkowskiego i Marka Nowickiego[16] oraz do filmów Kalosze szczęścia Antoniego Bohdziewicza (1958, kawiarnia „grała” zakład pogrzebowy)[17], Ziemia obiecana (1974) Andrzeja Wajdy (scena przejścia konduktu żałobnego po śmierci Hermana Buchholza)[18], Vabank (1981) Juliusza Machulskiego i Inland Empire (2006) Davida Lyncha[19].

Dawny pasaż Meyera jest obecnie na całej długości ulicą o ruchu jednokierunkowym – od ul. Sienkiewicza w kierunku ul. Piotrkowskiej.

Ważniejsze obiekty[edytuj]

Willa „Trianon” (wrzesień 2011)

Numeracja i kody pocztowe[edytuj]

  • Numery parzyste: 2–6/8
  • Numery nieparzyste: 1–11
  • Kody pocztowe: 90-101 (1–d.k.); 90-111 (2–d.k.)

Komunikacja miejska[edytuj]

Ulicą Moniuszki nie przebiegają żadne linie MPK Łódź.

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. W XIX-wiecznej prasie łódzkiej używano także spolszczonej nazwy: Pasaż Majera (zachowano oryginalną pisownię wielką literą pierwszego członu nazwy).
  2. Ruch pieszy nie był ograniczony, pasaż był natomiast zamknięty dla ruchu dorożek i wozów.
  3. Źródła przeczą sobie co do ścisłej lokalizacji mieszkania Pieńkowskiego – miało ono zajmować albo parter, albo piętro willi, a więc znajdować się pod albo nad mieszczącym się tam od 19 lutego 1888 roku zakładem fotograficznym Bronisława Wilkoszewskiego.

Przypisy[edytuj]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 31 marca 2016. [dostęp 2015-02-17]. s. 41.
  2. [bez autora]. Kronika Łódzka. Pasaż p. Meyera.... „Dziennik Łódzki”. Rok IV (nr 224), s. 2, 1887-10-08. Antoni Chomętowski (red.). Łódź: Stefan Kossuth. ISSN 1898-3111. [dostęp 2016-03-03]. 
  3. a b Mirosław Zbigniew Wojalski: Kieszonkowa kronika dziejów Łodzi. Wyd. I. Łódź: Widzewska Oficyna Wydawnicza „ZORA”, 1996, s. 35–36. ISBN 83-86699-07-8.
  4. a b c d e f Pasaż Meyera. W: Krzysztof R. Kowalczyński: Łódź przełomu wieków XIX/XX. Wyd. I. Łódź: „Księży Młyn” Dom Wydawniczy Michał Koliński, 2008, s. 104. ISBN 978-83-61253-28-0. [dostęp 2016-03-01].
  5. a b Paweł Bronisław Wilkoszewski – pionier fotografii łódzkiej. W: Jacek Strzałkowski: Historia fotografii w Łodzi do 1944 roku. Wyd. I. Łódź: Jacek Strzałkowski, 1996. ISBN 83-906647-2-0.
  6. [bez autora]. Kronika Łódzka. Nowy pasaż.... „Dziennik Łódzki”. Rok IV (nr 9), s. 2, 1887-01-13. Antoni Chomętowski (red.). Łódź: Stefan Kossuth. ISSN 1898-3111. [dostęp 2016-03-01]. 
  7. Danuta Bieńkowska, Elżbieta Umińska-Tytoń: Stanisława MONIUSZKI. W: Słownik nazewnictwa miejskiego Łodzi [on-line]. Łódzki Ośrodek Geodezji. [dostęp 2016-03-01].
  8. a b c Adam Horodecki (red.): Baza: Ulice Łodzi. W: Bazy on-line WBP im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi [on-line]. WBP w Łodzi, 2015. [dostęp 2016-03-01].
  9. a b Jacek Szczerba: Honoratka, czyli jak się bawić bez alkoholu i toalety. W: Portal „Gazety Wyborczej”. wyborcza.pl > Gazeta Wyborcza > Kultura > Kultura [on-line]. Agora S.A., 2011-07-08. [dostęp 2016-03-01].
  10. Łukasz Kaczyński, (Ad.): Tablica upamiętniająca kawiarnię Honoratka. W: Portal „Dziennika Łódzkiego”. dzienniklodzki.pl > Wiadomości [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2012-05-23. [dostęp 2016-03-01].
  11. PAP: Łódź. Za 30 mln zł rewitalizacja ul. Moniuszki i kolejny tzw. woonerf. W: Portal „Gazety Wyborczej”. wyborcza.pl > Gazeta Wyborcza > Depesze [on-line]. Agora S.A., 2014-11-11. [dostęp 2016-03-01].
  12. Agnieszka Magnuszewska: Rewitalizacja centrum Łodzi: w kamienicach przy Moniuszki powstanie Multiteka [ZDJĘCIA+WIZUALIZACJE]. W: Portal „Dziennika Łódzkiego”. dzienniklodzki.pl > Aktualności [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2014-12-09. [dostęp 2016-03-01].
  13. a b (IZJ): Zbudują 400-metrową drogę w centrum miasta [WIZUALIZACJE, zdjęcia]. W: Portal „Expressu Ilustrowanego”. expressilustrowany.pl > Łódź [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2016-02-29. [dostęp 2016-03-01].
  14. Aleksandra Hac: Prezydent Komorowski: Łódzkie zabytki pomnikami historii. W: Portal „Gazety Wyborczej”. wyborcza.pl > Łódź > Wiadomości Łódź > Wiadomości z Łodzi [on-line]. Agora S.A., 2015-02-17. [dostęp 2016-03-01].
  15. [bez autora]: Stawka większa niż życie. W: Strona „Szlak dziedzictwa filmowego Łodzi”. filmowalodz.pl [on-line]. Centrum Inicjatyw na rzecz Rozwoju „Regio”. [dostęp 2016-03-01].
  16. [bez autora]: Kariera Nikodema Dyzmy. W: Strona „Szlak dziedzictwa filmowego Łodzi”. filmowalodz.pl [on-line]. Centrum Inicjatyw na rzecz Rozwoju „Regio”. [dostęp 2016-03-01].
  17. Wrób / PAP: Film o najsłynniejszej filmowej kawiarni. W: Portal Stowarzyszenia Filmowców Polskich. sfp.org.pl [on-line]. Stowarzyszenie Filmowców Polskich, 2012-01-01. [dostęp 2016-03-01].
  18. [bez autora]: Ziemia obiecana. W: Strona „Szlak dziedzictwa filmowego Łodzi”. filmowalodz.pl [on-line]. Centrum Inicjatyw na rzecz Rozwoju „Regio”. [dostęp 2016-03-01].
  19. PAP: Łódź doprowadza Lyncha do szaleństwa. W: Portal „Wirtualna Polska”. wp.pl > Film > Wiadomości [on-line]. Grupa Wirtualna Polska, 2006-01-19. [dostęp 2016-03-01].