Ulica Stanisława Moniuszki w Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Łódź flag.svg Łódź
ulica
Stanisława Moniuszki
Centrum
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. A/49 z 20.01.1971[1]
Długość: 300 m
Ulica w roku 2007
Ulica w roku 2007
Przebieg
Ikona - początek ulicy w postaci skrzyżowania T z deptakiem.svg 0 m ul. Piotrkowska
Ikona ulica z lewej.svg 100 m ul. Hotelowa
Ikona ulica koniec T.svg 300 m ul. Henryka Sienkiewicza
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
ulica Stanisława Moniuszki
ulica Stanisława Moniuszki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Stanisława Moniuszki
ulica Stanisława Moniuszki
Ziemia51°46′05,5″N 19°27′32,0″E/51,768194 19,458889
Dawny pasaż Meyera
(fot. B. Wilkoszewski, przed 1901)

Ulica Stanisława Moniuszkiulica w Łodzi (dawniej pasaż Meyera[a]) o długości 0,3 km[2], położona w dzielnicy Śródmieście, na całej długości o ruchu dwukierunkowym (stan na październik 2016). Do 11 września 2002 roku ulica miała status drogi powiatowej, a w tym dniu obniżono go (uchwałą nr LXXXVI/1902/02 Rady Miejskiej w Łodzi) do drogi gminnej[3]. Dawny pasaż Ludwika Meyera z neorenesansowymi willami zaprojektowanymi przez Hilarego Majewskiego w latach 1883–85.

Historia[edytuj]

Pasaż powstał jako prawdopodobnie druga prywatna ulica w Łodzi[b], częściowo zamknięta dla ruchu publicznego[c][5], łącząca ulice Piotrkowską i Dziką (późn. ulica Mikołajewska, ob. ul. Henryka Sienkiewicza). Impulsem do wybudowania pasażu była plotka o przeniesieniu stolicy guberni z Piotrkowa do Łodzi, która pojawiła się na początku lat 80. XIX wieku[6]. Meyer postanowił, że wybuduje domy, które staną się siedzibą carskich władz. Zgodę magistratu na wytyczenie ulicy uzyskał w maju 1885 roku. Do awansu miasta nie doszło, niemniej ulica powstała[7][8] i wkrótce doczekała się miana najpiękniejszej ulicy w Łodzi – tak określił ją w połowie 1895 roku autor notatki zamieszczonej w piotrkowskim „Tygodniu”[9].

Wznoszone domy wyposażone zostały w instalacje gazowe i wodno-kanalizacyjne. Jezdnię wyłożono drewnianą kostką brukową (na której koła powozów czyniły mniejszy hałas niż na bruku kamiennym), zaś chodniki – płytami piaskowca[8].

Pasaż zamieszkiwali członkowie łódzkiej elity, m.in. prezydent miasta Władysław Pieńkowski i adwokat Henryk Elzenberg; pod numerem 5 swój zakład fotograficzny miał Bronisław Wilkoszewski. Ludwik Meyer mieszkał do 1901 roku pod numerem 4 w willi otoczonej okazałym ogrodem, w którego miejscu wybudowano w latach 30. XX wieku zachowany do dziś (2016) gmach Polskiej YMCA[8][10].

  • Na początku 1887 roku pasaż − jako pierwsza ulica w Łodzi − otrzymał oświetlenie elektryczne[11]. Każdy dom i ogród oświetlony był światłem elektrycznym. W suterenie domu pod numerem 3 zainstalowano prądnicę, zwaną wówczas maszyną dynamoelektryczną[8].
  • Od 1 lipca 1888 roku do zawieszenia wydawania pisma z końcem 1892 roku mieściła się w willi Ludwika Meyera pod numerem 9 (przed reformą adresową nr hip. 514c) redakcja i drukarnia najstarszej w mieście gazety wydawanej całkowicie w języku polskim – „Dziennika Łódzkiego[12].
  • W 1905[8][13] lub 1906 roku[14] pasaż Meyera przeszedł pod zarząd miasta (właściciel przekazał go nieodpłatnie) i stał się ulicą publiczną.
  • W czasie I wojny światowej pasaż nosił niemiecką nazwę Meyers Zeile[15].
  • W 1919 roku nazwę pasażu Meyera zmieniono na ul. Stanisława Moniuszki[15].
  • Do 1937 roku ulica została podłączona do miejskiej sieci kanalizacyjnej, w tym samym roku zmieniono nawierzchnię jezdni na asfaltową[15].
  • W czasie II wojny światowej Niemcy zmienili w 1940 roku nazwę na Dietrich-Eckart-Straße – ku czci niemieckiego dziennikarza, pisarza i polityka, jednego z głównych przywódców NSDAP[15].
  • W latach 1948–75 na parterze kamienicy pod numerem 2 mieściła się prywatna kawiarnia „Honoratka” – miejsce spotkań łódzkiej bohemy (głównie filmowców i studentów Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, obecnie PWSFTviT im. Leona Schillera)[16][17].
  • Czterokrotnie ulica gościła Light Move Festival, organizowany przez łódzką Fundację „Lux Pro Monumentis”: 19–21 października 2012 roku (2. edycja)[18], 10–12 października 2014 roku (4. edycja)[19], 9–11 października 2015 roku (5. edycja)[20] i 7–9 października 2016 roku[21].
  • W 2014 roku władze miasta podjęły decyzję o rewitalizacji ulicy, przekształceniu jej w tzw. podwórzec miejski i zaadaptowaniu willi „Trianon” pod numerem 5 i sąsiadującej z nią kamienicy pod numerem 3 dla potrzeb „Mediateki” – centrum multimedialnego połączonego z biblioteką (multiteki). Rozważa się też przynajmniej częściowe wyłożenie ulicy drewnianą kostką brukową, jak miało to miejsce w XIX w. Ukończenie prac, planowane pierwotnie na 2017 rok[22][23], przesunięto na rok 2018[24]. Ponadto zaplanowano do 2018 roku utworzenie południkowego połączenia ul. Moniuszki z ul. Tuwima poprzez przebicie kwartału ulic między willą „Trianon” a willą pod numerem 7/9[24].
  • W 2015 roku ulica została uznana pomnikiem historii[25].
Historia zmian nazwy[15]
1883–1915 1915–1918 1918–1919 1919–1940 1940–1945 od 1945
Pasaż Meyera (Majera) Meyers Zeile Pasaż Meyera (Majera) Stanisława Moniuszki Dietrich Eckart Str. Stanisława Moniuszki

Ulica w całości znajduje się w obrębie rzymskokatolickiej parafii Podwyższenia Świętego Krzyża[26].

Ulica Stanisława Moniuszki w filmie[edytuj]

Projekcja festiwalowa 2. edycji Light Move Festival na ul. Stanisława Moniuszki (19 października 2012)

Ulica Stanisława Moniuszki wielokrotnie służyła jako plener filmowy – realizowano na niej zdjęcia m.in. do filmów fabularnych i seriali telewizyjnych:

Ważniejsze obiekty[edytuj]

Willa „Trianon” (wrzesień 2011)
  • nr 2tablica upamiętniająca nieistniejącą już kawiarnię „Honoratka”, odsłonięta na ścianie kamienicy 23 maja 2012 roku z inicjatywy Leopolda Renégo Nowaka, Urzędu Miasta Łodzi i Muzeum Kinematografii w Łodzi, wykonana według projektu Mariana Koniecznego[17][34],
  • nr 4 – willa Meyera z 1887 roku (w rejestrze zabytków: A/82 z 20.01.1971[35]), w której mieści się Urząd Pocztowy Łódź 17,
  • nr 4a – gmach łódzkiego oddziału Związku Młodzieży Chrześcijańskiej Polska YMCA (w rejestrze zabytków: A/83 z 20.01.1971[35]), wzniesiony w latach 1932–35 według projektu Wiesława Lisowskiego, w okresie PRL siedziba Młodzieżowego Domu Kultury (1952–64) i Pałacu Młodzieży im. Juliana Tuwima (1964–93)[36]; obok gmachu, po jego zachodniej stronie – popiersie Juliana Tuwima, autorstwa Elwiry i Jerzego Mazurczyków (od 2011 roku jest planowane jego przeniesienie przed nową siedzibę Pałacu Młodzieży na Retkinię)[37],
  • nr 5 – willa Meyera „Trianon” z 1887 roku (w rejestrze zabytków: A/84 z 20.01.1971[35]) – d. mieszkanie służbowe prezydenta Łodzi Władysława Pieńkowskiego i d. siedziba zakładu fotograficznego Bronisława Wilkoszewskiego[d][8][10],
  • nr 6/8 – dwie wille Meyera z 1887 roku, połączone łącznikiem, z wewnętrznym dziedzińcem i otoczeniem ogrodowym (w rejestrze zabytków: A/263 z 5.03.1965, 20.01.1971 i 30.12.2015[35]) – siedziba Banku Spółdzielczego Rzemiosła, Izby Rzemieślniczej w Łodzi oraz pubu „Z innej beczki” (wcześniej „Rolling Stone”); w sąsiedztwie willi pod numerem 8 – pomnik-popiersie Jana Kilińskiego, odsłonięty w 1984 roku, autorstwa mistrza sztukatora Mieczysława Janickiego z łódzkiej Pracowni Robót Sztukatorskich „Arkady”,
  • nr 7/9 – willa Meyera z 1887 roku (w rejestrze zabytków: A/32 z 20.01.1971[35]) – siedziba Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Łodzi i Punktu Informacyjnego Funduszy Europejskich; na ścianie willi – odsłonięta w maju 1962 roku tablica upamiętniająca mieszkającą tam w latach 1949–61 prof. dr med. Jadwigę Szustrową, zasłużoną w walce z gruźlicą na terenie Łodzi,
  • nr 10 (oraz ul. Henryka Sienkiewicza 21) – kamienica narożna wzniesiona przez Ludwika Meyera; 1 lipca 1886 roku znalazły w niej siedzibę urząd pocztowy i stacja telegraficzna (przeniesione z ul. Wschodniej)[38]; w latach 1946–56 była siedzibą Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi, skazującego na śmierć i wieloletnie więzienie patriotów polskich wiernych Bogu i Ojczyźnie – jak głosi napis na umieszczonej na ścianie gmachu tablicy pamiątkowej, odsłoniętej 3 maja 1999 roku z inicjatywy łódzkiego oddziału Związku Żołnierzy Podziemnych Sił Zbrojnych 1944–1956,
  • nr 11 – dom z 1885 roku (w rejestrze zabytków: A/85 z 20.01.1971[35]).

Numeracja i kody pocztowe[edytuj]

  • Numery parzyste: 2–10
  • Numery nieparzyste: 1–11
  • Kody pocztowe: 90-101 (1–d.k.); 90-111 (2–d.k.); 90-110 (UP Łódź 17)[39].

Komunikacja miejska[edytuj]

Ulicą Stanisława Moniuszki nie przebiegają obecnie[40][41][42] (ani nie przebiegały w przeszłości[43]) żadne linie MPK Łódź.

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. W XIX-wiecznej prasie łódzkiej używano także spolszczonej nazwy: Pasaż Majera (zachowano oryginalną pisownię wielką literą pierwszego członu nazwy).
  2. Pierwszą była prawdopodobnie ulica Saltzmańska vel Salcmanowska (obecnie ul. Solna), należąca do żydowskiego kupca Samuela Jechezkiela Saltzmana, który zgodę gubernatora na jej wybudowanie uzyskał w 1863 roku[4].
  3. Ruch pieszy nie był ograniczony, pasaż był natomiast zamknięty dla ruchu dorożek i wozów.
  4. Źródła przeczą sobie co do ścisłej lokalizacji mieszkania Pieńkowskiego – miało ono zajmować albo parter, albo piętro willi, a więc znajdować się pod albo nad mieszczącym się tam od 19 lutego 1888 roku zakładem fotograficznym Bronisława Wilkoszewskiego.

Przypisy[edytuj]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 30 września 2016; 3 miesiące temu. [dostęp 2016-09-30]. s. 41.
  2. Źródło: Mapa Łodzi w Geoportalu Województwa Łódzkiego, Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego. Departament Geodezji i Kartografii [dostęp 2016-08-05].
  3. M. Łukaszuk: Wykaz ulic na terenie miasta Łodzi zaliczonych do kategorii dróg gminnych. Dzielnica Łódź Śródmieście. W: Strona Zarządu Dróg i Transportu w Łodzi. zdit.uml.lodz.pl > utrzymanie dróg > Wykaz dróg publicznych > Drogi gminne – Dzielnica Łódź Śródmieście [on-line]. Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi, 2016-01-07. [dostęp 2016-06-19]. s. 1–2.
  4. Szymon Pawlak, Małgorzata Płoszaj, Martyna Rusiniak-Karwat: Ulica Solna. W: Portal „Wirtualny Sztetl”. sztetl.org.pl > Zabytki – Zabytki kultury materialnej [on-line]. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, 2016-04-21. [dostęp 2016-08-05].
  5. [bez autora]. Kronika Łódzka. Pasaż p. Meyera.... „Dziennik Łódzki”. Rok IV (nr 224), s. 2, 1887-10-08. Antoni Chomętowski (red.). Łódź: Stefan Kossuth. ISSN 1898-3111. [dostęp 2016-03-03]. 
  6. [bez autora]. Wiadomości bieżące. Na wieść o przeniesieniu gubernii.... „Tydzień”. Rok IX (nr 45), s. 1, 1881-11-06. Mirosław Dobrzański (red.). Petroków (Piotrków Trybunalski): Mirosław Dobrzański. [dostęp 2016-09-17]. 
  7. Wojalski 1996 ↓, s. 35–36.
  8. a b c d e f Kowalczyński 2008 ↓, s. 104 (PDF – 20).
  9. [bez autora]. Z miasta i Okolic. Najpiękniejsza ulica.... „Tydzień”. Rok XXIII (nr 29), s. 2, 1895-07-21. Mirosław Dobrzański (red.). Petroków (Piotrków Trybunalski): Mirosław Dobrzański. [dostęp 2016-09-30]. 
  10. a b Paweł Bronisław Wilkoszewski – pionier fotografii łódzkiej. W: Jacek Strzałkowski: Historia fotografii w Łodzi do 1944 roku. Wyd. I. Łódź: Jacek Strzałkowski, 1996. ISBN 83-906647-2-0.
  11. [bez autora]. Kronika Łódzka. Nowy pasaż.... „Dziennik Łódzki”. Rok IV (nr 9), s. 2, 1887-01-13. Antoni Chomętowski (red.). Łódź: Stefan Kossuth. ISSN 1898-3111. [dostęp 2016-03-01]. 
  12. [bez autora]. Ogłoszenia. Z dniem 1 lipca r.b. Redakcya.... „Dziennik Łódzki”. Rok V (nr 144), s. 4, 1888-07-01. Antoni Chomętowski (red.). Łódź: Stefan Kossuth. ISSN 1898-3111. [dostęp 2016-06-19]. 
  13. Bieńkowska, Umińska-Tytoń 2012 ↓.
  14. Wojalski 1996 ↓, s. 36.
  15. a b c d e Horodecki (red.) 2015 ↓.
  16. a b Jacek Szczerba: Honoratka, czyli jak się bawić bez alkoholu i toalety. W: Portal „Gazety Wyborczej”. wyborcza.pl > Gazeta Wyborcza > Kultura > Kultura [on-line]. Agora S.A., 2011-07-08. [dostęp 2016-03-01].
  17. a b Łukasz Kaczyński, (Ad.): Tablica upamiętniająca kawiarnię Honoratka. W: Portal „Dziennika Łódzkiego”. dzienniklodzki.pl > Wiadomości [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2012-05-23. [dostęp 2016-03-01].
  18. [bez autora]: LIGHT MOVE FESTIVAL. Festiwal Kinetycznej Sztuki Światła. www.lightmovefistival.pl. 19–21/10/2012. Łódź. W: Strona Light Move Festival. lmf.com.pl [on-line]. 10 2012. [dostęp 2016-06-19].
  19. [bez autora]: Light. Move. Festival. Łódź 2014 10–12/10 18:45–24:00. W: Strona Light Move Festival. lightmovefestival.pl [on-line]. 2014-10-05. [dostęp 2016-06-19].
  20. [bez autora]: V edycja LMF 2015!. W: Strona Light Move Festival. lmf.com.pl [on-line]. 2015-01-01. [dostęp 2016-06-19].
  21. [bez autora]: Light Move Festival. Festiwal Kinetycznej Sztuki Światła. Łódź 07–09/10/2016 godz. 18:45–24:00. W: Strona Light Move Festival. lmf.com.pl > Program > Pobierz program w pdf [on-line]. 2016-09-23. [dostęp 2016-10-10].
  22. PAP (autor korporatywny): Łódź. Za 30 mln zł rewitalizacja ul. Moniuszki i kolejny tzw. woonerf. W: Portal „Gazety Wyborczej”. wyborcza.pl > Gazeta Wyborcza > Depesze [on-line]. Agora S.A., 2014-11-11. [dostęp 2016-03-01].
  23. Agnieszka Magnuszewska: Rewitalizacja centrum Łodzi: w kamienicach przy Moniuszki powstanie Multiteka [ZDJĘCIA+WIZUALIZACJE]. W: Portal „Dziennika Łódzkiego”. dzienniklodzki.pl > Aktualności [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2014-12-09. [dostęp 2016-03-01].
  24. a b (IZJ): Zbudują 400-metrową drogę w centrum miasta [WIZUALIZACJE, zdjęcia]. W: Portal „Expressu Ilustrowanego”. expressilustrowany.pl > Łódź [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2016-02-29. [dostęp 2016-03-01].
  25. Aleksandra Hac: Prezydent Komorowski: Łódzkie zabytki pomnikami historii. W: Portal „Gazety Wyborczej”. wyborcza.pl > Łódź > Wiadomości Łódź > Wiadomości z Łodzi [on-line]. Agora S.A., 2015-02-17. [dostęp 2016-03-01].
  26. ŁG: Alfabetyczny spis ulic Łodzi (A–O) [wraz z przynależnością do parafii]. W: Strona archidiecezji łódzkiej. archidiecezja.lodz.pl > Aktualności – Archiwum [on-line]. Archidiecezja Łódzka, 2011-08-02. [dostęp 2016-06-19]. s. 18.
  27. a b c d e f g h i Filmowe plenery ↓.
  28. Wrób / PAP: Film o najsłynniejszej filmowej kawiarni. W: Portal Stowarzyszenia Filmowców Polskich. sfp.org.pl [on-line]. Stowarzyszenie Filmowców Polskich, 2012-01-01. [dostęp 2016-03-01].
  29. [bez autora]: Stawka większa niż życie. W: Strona „Szlak dziedzictwa filmowego Łodzi”. filmowalodz.pl [on-line]. Centrum Inicjatyw na rzecz Rozwoju „Regio”. [dostęp 2016-03-01].
  30. [bez autora]: Ziemia obiecana. W: Strona „Szlak dziedzictwa filmowego Łodzi”. filmowalodz.pl [on-line]. Centrum Inicjatyw na rzecz Rozwoju „Regio”. [dostęp 2016-03-01].
  31. Anna Gronczewska: Kapitan Sowa i inni na miejskich tropach, czyli Łódź w polskim filmie. W: Portal „Dziennika Łódzkiego”. dzienniklodzki.pl > Wiadomości [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2014-03-09. [dostęp 2016-06-19]. s. 2.
  32. [bez autora]: Kariera Nikodema Dyzmy. W: Strona „Szlak dziedzictwa filmowego Łodzi”. filmowalodz.pl [on-line]. Centrum Inicjatyw na rzecz Rozwoju „Regio”. [dostęp 2016-03-01].
  33. PAP (autor korporatywny): Łódź doprowadza Lyncha do szaleństwa. W: Portal „Wirtualna Polska”. wp.pl > Film > Wiadomości [on-line]. Grupa Wirtualna Polska, 2006-01-19. [dostęp 2016-03-01].
  34. [bez autora]: Honoratka w kinie Kultura. W: Portal Stowarzyszenia Filmowców Polskich. sfp.org.pl > Aktualności [on-line]. Stowarzyszenie Filmowców Polskich, 2012-07-03. [dostęp 2016-06-19].
  35. a b c d e f Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 30 września 2016; 3 miesiące temu. [dostęp 2016-09-30]. s. 41.)
  36. [bez autora]: O nas. W: Strona Pałacu Młodzieży im. Juliana Tuwima w Łodzi. palacmlodziezy.lodz.pl > O nas [on-line]. Pałac Młodzieży im. J. Tuwima. [dostęp 2016-06-19].
  37. (msm): Przeprowadzka popiersia Juliana Tuwima. W: Portal „Nasze Miasto”. naszemiasto.pl > Łódź > Wydarzenia [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2011-10-25. [dostęp 2016-06-19].
  38. [bez autora]. Kronika Łódzka. Poczta. „Dziennik Łódzki”. Rok III (nr 133), s. 3, 1886-06-18. Zdzisław Kułakowski (red.). Łódź: Stefan Kossuth. ISSN 1898-3111. [dostęp 2016-06-19]. 
  39. Źródło: Wyszukiwarka kodów pocztowych (Pocztowych Numerów Adresowych), [w:] Strona Poczty Polskiej. poczta-polska.pl > Znajdź kod pocztowy [online], Poczta Polska Spółka Akcyjna [dostęp 2016-08-05].
  40. [bez autora]: Schemat linii tramwajowych ważny od 31 października 2015 r.. W: Strona Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego – Łódź. mpk.lodz.pl > Rozkłady jazdy > Pobierz > MAPY PDF PRZEBIEGÓW TRAS – tramwaje (PDF 7200 KB) [on-line]. MPK – Łódź Spółka z o.o., 2015-10-31. [dostęp 2016-08-05].
  41. [bez autora]: Schemat linii autobusowych ważny od 1 lutego 2016 r.. W: Strona Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego – Łódź. mpk.lodz.pl > Rozkłady jazdy > Pobierz > MAPY PDF PRZEBIEGÓW TRAS – autobusy dzienne (PDF 12000 KB) [on-line]. MPK – Łódź Spółka z o.o., 2016-02-01. [dostęp 2016-08-05].
  42. [bez autora]: Schemat linii autobusowych nocnych ważny od nocy 16/17 grudnia 2015 r.. W: Strona Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego – Łódź. mpk.lodz.pl > Rozkłady jazdy > Pobierz > MAPY PDF PRZEBIEGÓW TRAS – autobusy nocne (PDF 6600 KB) [on-line]. MPK – Łódź Spółka z o.o., 2015-12-16. [dostęp 2016-08-05].
  43. WojciechW. Dębski WojciechW., Łódzkie tramwaje i autobusy. Strona poświęcona historii komunikacji miejskiej w Łodzi i okolicach, Wojciech Dębski, 2006–2016 [dostęp 2016-08-05].

Bibliografia[edytuj]