Unia Gospodarcza i Walutowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Unia Europejska
European Union as a single entity.svg
Ten artykuł jest częścią serii:
Polityka i instytucje
Unii Europejskiej

Portal Unia Europejska

Wikiprojekt Unia Europejska

Wikiprojekt Polityka

Lifeintheeu.png
Unia Europejska na skróty

Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) – jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, ustanowiony w grudniu 1991 roku Traktatem z Maastricht. Jej głównym przedsięwzięciem jest utworzenie wspólnej waluty europejskiej euro oraz przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy.

Państwa uczestniczące[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobne artykuły: Strefa euroEuroizacja.

Do Unii Gospodarczej i Walutowej należą wszystkie państwa Unii Europejskiej, jednakże w III etapie UGiW uczestniczy 18 z nich:

Od 1999 roku:

Od 2001 roku:

Od 2007 roku:

Od 2008 roku:

Od 2009 roku:

Od 2011 roku:

Od 2014 roku:

Spośród europejskich krajów nieczłonkowskich wspólną walutę stosuje sześć państw. W porozumieniu z Unią na euroizację zdecydowały się[1]

Z kolei dwa inne państwa wprowadziły euro bez porozumienia ze Wspólnotami[1]:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza współpracy walutowej[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Raport Wernera.

Pierwsze sformułowania dotyczące współpracy walutowej pojawiły się już w traktacie ustanawiającym EWG[4]. Priorytetem były jednak wówczas prace nad wspólną polityką rolną, utworzeniem unii celnej oraz - docelowo - wspólnego rynku[4]. Ponadto funkcjonowanie systemu z Bretton Woods gwarantowało wówczas stabilność walut, co nie rodziło potrzeby zacieśnienia współpracy w tym zakresie[4]. Dopiero stopniowe załamywanie się dotychczasowego systemu walutowego, które odbiło się negatywnie na handlu w ramach EWG, skłoniło jej członków do wypracowania własnej koncepcji integracji walutowej[4].

Pierwszy projekt w tym zakresie powstał jeszcze przed ostatecznym załamaniem się systemu z Bretton Woods w 1971 - był to tzw. raport Barre'a z 1969 roku[5]. Jego następcą był raport Wernera, w którym zaprezentowano projekt utworzenie unii ekonomicznej i walutowej[4]. Oba projekty nie były jednak w pełni realizowane, m.in. z uwagi na kryzys naftowy oraz rozszerzenie EWG do dziewięciu państw[5].

Budowa Europejskiego Systemu Walutowego[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Europejski System Walutowy.

W 1972 roku utworzony został mechanizm tzw. węża w tunelu[6]. Szerokie pasmo wahań ustalono na 4,5%, zaś dopuszczalny przedział wahań pomiędzy poszczególnymi dwiema walutami określono na 2,25%[6]. Jednocześnie zapoczątkowano budowę systemu instytucjonalnego wspólnej polityki kursowej - w 1973 powołany został Europejski Fundusz Współpracy Walutowej[6]. 18 grudnia 1978 Rada Europejska, na wniosek Francji i RFN, podjęła decyzję o utworzeniu Europejskiego Systemu Walutowego[4]. System zaczął obowiązywać 13 marca 1979[4]. Powołany został umową zawartą pomiędzy bankami centralnymi państw członkowskich EWG[4]. Istotę systemu stanowiły trzy elementy[7]:

  • Mechanizm Kursów Walutowych (ERM) - w ramach niego dopuszczalne wahania kursów określono na +/- 2,25%, zaś dla lira włoskiego na +/-6%[6]. Szersze pasmo wahań uzyskały także kraje dołączające do ERM - Hiszpania (1989), Wielka Brytania (1990) i Portugalia (1992)[8];
  • ECU - europejska jednostka walutowa ustalona jako ważony średni koszyk walut państw EWG[7]. Procentowy udział danej waluty zależał od udziału państwa w handlu wewnątrz EWG oraz w wytwarzaniu PKB Wspólnoty[7]. ECU stało się jednostką rozliczeniową w operacjach finansowych, nie weszło jednak nigdy do obiegu[7];
  • wsparcie kredytowe - mechanizm w ramach Europejskiego Funduszu Współpracy Walutowej[7].

Raport Delorsa i Traktat z Maastricht[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1988 roku szczyt UE w Hanowerze zapoczątkował prace komitetu pod przewodnictwem Przewodniczącego Komisji Europejskiej Jacques'a Delorsa. Zadaniem komitetu było zaproponowanie wprowadzenia ścisłej unii gospodarczo-walutowej.

Raport Delorsa przewidywał wprowadzenie unii w trzech etapach. Na jego podstawie Szczyt Unijny w Madrycie zdecydował 1 czerwca 1989 o rozpoczęciu pierwszego etapu unii gospodarczo-walutowej 1 lipca 1990 roku.

W grudniu 1989 roku szczyt w Strasburgu zwołał konferencję międzyrządową w celu ustalenia, niezbędnych do utrzymania unii gospodarczo-walutowej, poprawek do Traktatu. Wspomniana konferencja doprowadziła do powstania Traktatu o Unii Europejskiej, ostatecznie podpisanego w Maastricht w 1992 roku. Traktat postanowił o wprowadzeniu unii w trzech etapach:

  • Zgodnie z planem pierwszy etap rozpoczął się 1 lipca 1990 roku. Zniesiono wszelką kontrolę wymiany walut i tym samym wprowadzono pełną swobodę przepływu kapitału. Wzmocniono kooperację pomiędzy bankami centralnymi dotyczącą unii monetarnej, jak również wprowadzono zakaz uprzywilejowanego dostępu instytucji publicznych do wsparcia finansowego banku.
  • Drugi etap rozpoczął się 1 stycznia 1994 roku. Powstał Europejski Instytut Walutowy (EMI – European Monetary Institute), odpowiedzialny za pogłębienie współpracy pomiędzy niezależnymi bankami centralnymi krajów członkowskich. 16 grudnia 1995 roku ustalono nazwę nowej waluty euro. W czerwcu 1997 roku Rada Europejska uzgodniła Pakt Stabilności i Wzrostu oraz nowy mechanizm wymiany walut (ERM II). Ustanowiono też system TARGET – system automatycznych przeliczeń walut narodowych na euro. 3 maja 1998 roku postanowiono o 11 krajach, które oficjalnie utworzą unię gospodarczo-walutową 1 stycznia 1999 roku. W czerwcu roku 1998 powstał Europejski Bank Centralny.
  • Etap trzeci zamrażając narodowe kursy wymiany wobec euro rozpoczął się 1 stycznia 1999 roku. Powołano do życia Europejski System Banków Centralnych (ESCB – the European System of Central Banks), który przejął obowiązki Europejskiego Instytutu Monetarnego i odpowiedzialność za politykę walutową Unii Europejskiej. 1 stycznia 2001 do unii gospodarczo-walutowej przyłączyła się Grecja. W styczniu 2002 do obiegu wprowadzono monety i banknoty euro.

Do unii walutowej nie przystąpiły Dania, Szwecja i Wielka Brytania.

Traktat lizboński a UGiW[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Traktat lizboński.

Wejście w życie traktatu lizbońskiego w grudniu 2009 roku wprowadziło pewne zmiany także w odniesieniu do UGiW. Przede wszystkim wzmocniona została pozycja państw strefy euro - przyznano im większą autonomię w dziedzinie koordynacji polityki gospodarczej oraz dokonano instytucjonalizacji eurogrupy[9]. Ponadto EBC stał się formalnie jedną z głównych instytucji UE, wprowadzono podstawy traktatowe dla funkcjonowania Eurosystemu, wzmocniono rolę KE przy EDP oraz ustanowiono nowy element procedury uchylenia derogacji - uzyskanie zalecenia od państw strefy euro[6].

Warunki uczestnictwa[edytuj | edytuj kod]

UGW (2014)
Information icon.svg Osobny artykuł: Kryteria konwergencji.

Warunkiem pełnego uczestnictwa w UGiW jest wypełnienie przez państwo członkowskie kryteriów konwergencji[6]. Wyróżnia się kryteria konwergencji nominalnej oraz kryteria konwergencji prawnej[6]. Do pierwszej grupy zalicza się:

  • kryterium stabilności cen (inflacyjne) - zgodnie z nim inflacja mierzona wskaźnikiem HICP w ciągu roku poprzedzającego badanie nie może przekroczyć 1,5 pkt. procentowego inflacji w trzech państwach Unii Europejskiej o najbardziej stabilnych cenach[6][10];
  • kryterium fiskalne - państwo w momencie badanie nie może być objęte procedurą nadmiernego deficytu[6];
  • kryterium kursu walutowego - państwo przez minimum dwa lata musi uczestniczyć w Mechanizmie Kursów Walutowych - w tym czasie nie może dochodzić do poważnych napięć oraz nie wolno samowolnie przeprowadzać dewaluacji[6];
  • kryterium stóp procentowych - w ciągu roku od momentu badania średnia długoterminowa stopa procentowa nie może przekroczyć o więcej niż 2 pkt. procentowe średniej z analogicznych stóp procentowych trzech państw Unii Europejskiej o najbardziej stabilnych cenach[6].

Z kolei zgodnie z kryteriami konwergencji prawnej należy zapewnić zgodność prawodawstwa krajowego z art. 130 i 131 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz ze Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Statutem Europejskiego Banku Centralnego[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Unia gospodarcza i walutowa a euro. Rozszerzenie strefy euro. eu4journalists.eu. [dostęp 17 lutego 2010].
  2. Państwo tradycyjnie powiązane unią walutową z Francją
  3. 3,0 3,1 Państwo tradycyjnie powiązane unią walutową z Włochami
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski: Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 530. ISBN 978-83-01-14785-3.
  5. 5,0 5,1 Unia gospodarcza i walutowa a euro. eu4journalists.eu. [dostęp 11 lutego 2010].
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Spraw Zagranicznych: Euro. Wspólna waluta europejska. mf.gov.pl, 2009-12. [dostęp 13 lutego 2010].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski: Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 531. ISBN 978-83-01-14785-3.
  8. Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski: Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 532. ISBN 978-83-01-14785-3.
  9. Łukasz Szymczyk: Jakie zmiany do funkcjonowania strefy euro wprowadza Traktat Lizboński ? (cz. II). nbportal.pl, 2008-11-25. [dostęp 11 lutego 2010].
  10. Karol Janowski: Pomiar inflacji w strefie euro: HICP - Zharmonizowany Wskaźnik Cen Konsumpcyjnych. UniaEuropejska.org, 2011-02-04. [dostęp 19 maja 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Katarzyna Kołodziejczyk: Unia Gospodarcza i Walutowa. W: Witold M. Góralski: Unia Europejska. Tom II. Gospodarka - Polityka - Współpraca. Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2007, s. 80-99. ISBN 978-83-7526-806-5.
  • Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski: Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 530-543. ISBN 978-83-01-14785-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]