Wanda Rutkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wanda Rutkiewicz
Ilustracja
Wanda Rutkiewicz na Krzywej Turni w Sokolikach (lata 70.)
Data i miejsce urodzenia 4 lutego 1943
Płungiany, Litewska SRR, Związek Radziecki
Data i miejsce śmierci 13 maja 1992
Kanczendzonga, Indie/Nepal
Zawód, zajęcie elektronik,
himalaistka,
alpinistka
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Kamień pamiątkowy przy wejściu do II LO we Wrocławiu
Tablica pamiątkowa w Warszawie

Wanda Halina Rutkiewicz-Błaszkiewicz (ur. 4 lutego 1943 w Płungianach, zm. 13 maja 1992 na stokach Kanczendzongi w Himalajach) – polska alpinistka i himalaistka, z zawodu elektronik, jedna z najwybitniejszych światowych himalaistek. Jako trzecia kobieta na świecie i pierwsza Europejka stanęła na Mount Evereście, najwyższym szczycie Ziemi.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Córka inżyniera Zbigniewa Błaszkiewicza i Marii z Pietkunów. Miała troje rodzeństwa: Jerzego, Michała i Janinę. Po II wojnie światowej z rodzicami i starszym bratem Jerzym, jako repatriantka przyjechała do Łańcuta, gdzie mieszkali jej dziadkowie ze strony ojca, a potem do Wrocławia[1]. Maturę zdała w II Liceum Ogólnokształcącym we Wrocławiu, studiowała na Politechnice Wrocławskiej, z dyplomem inżyniera-elektronika pracowała w Instytucie Automatyki Systemów Energetycznych[2]. Później przeniosła się do Warszawy, podjęła pracę w Instytucie Maszyn Matematycznych. Jeszcze w czasach licealnych zapowiadała się na świetną siatkarkę, grała w I lidze (nawet kandydowała do gry w reprezentacji Polski).

Pierwsze kontakty ze wspinaniem miała w Rudawach Janowickich, na skałkach koło Janowic Wielkich, w pobliżu Jeleniej Góry. W 1962 roku ukończyła kurs taternicki na Hali Gąsienicowej w Tatrach. W Tatrach wspinała się na wielu klasycznych i bardzo trudnych drogach (lata 60.), m.in. północną ścianą Małego Kieżmarskiego Szczytu czy wariantem „R” na Mnichu (1964). Poprowadziła kilka nowych dróg, m.in. na Koprowym Wierchu. Była także członkinią i uczestniczką wypraw jaskiniowych wrocławskiej Sekcji Grotołazów[3][4].

Po Tatrach były Alpy (od 1964), Pamir, Hindukusz i Himalaje. Należała do Klubu Wysokogórskiego we Wrocławiu, a po 1973 roku do Klubu Wysokogórskiego w Warszawie.

Osiągnięcia Wandy Rutkiewicz stawiają ją w gronie najlepszych himalaistek w historii. O swoich wyprawach i płynących stąd przemyśleniach często pisała w czasopismach o tematyce alpinistycznej. Była zdecydowaną rzeczniczką i zdeterminowaną realizatorką wspinaczkowej samodzielności kobiet. Była też autorką lub współautorką kilku książek.

Zaginęła w maju 1992 podczas ataku szczytowego na Kanczendzongę. Wraz z Carlosem Carsolio 12 maja o godz. 03:30 wyruszyli w górę z obozu IV na 7950 m. Po 12-godzinnej wspinaczce w głębokim śniegu Carsolio stanął na wierzchołku. Schodząc, napotkał Wandę na wysokości ponad 8200 metrów. Mimo braku sprzętu biwakowego, zdecydowała się przeczekać noc i kontynuować wejście następnego dnia. Według ówczesnego komunikatu Ministerstwo Turystyki Nepalu uznało prowadzenie akcji ratunkowej za praktycznie niemożliwe, a informacja o zaginięciu Polki dotarła do Polski po prawie dwóch tygodniach, 25 maja 1992[5]. Jej ciała nie odnaleziono[6].

Wanda Rutkiewicz została wpisana do Księgi rekordów Guinessa jako pierwsza kobieta, która zdobyła szczyt K2[7].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Alpy[edytuj | edytuj kod]

Inne góry[edytuj | edytuj kod]

  • 1968 – wschodni filar Trollryggenu w Norwegii z Haliną Krüger-Syrokomską (pierwsze przejście kobiece, siódme w ogóle).
  • 1970 – Pik Lenina (7134 m) w Pamirze, jej pierwszy siedmiotysięcznik.
  • 23 sierpnia 1972 – Noszak (7492 m) w Hindukuszu.
  • 17 marca 1981 – ciężki wypadek na Elbrusie – otwarte złamanie kości udowej po upadku.
  • 1985Aconcagua w Andach południową ścianą w stylu alpejskim.

Himalaje i Karakorum[edytuj | edytuj kod]

Zdobyła osiem z czternastu ośmiotysięczników: Mount Everest, Nanga Parbat, K2, Sziszapangmę, Gaszerbrum II, Gaszerbrum I, Czo Oju i Annapurnę.

Książki i publikacje[edytuj | edytuj kod]

Była autorką i współautorką filmów i książek alpinistycznych:

  • „Gdybyś przyszedł pod tę ścianę” (1986)
  • „Nanga Parbat 85” (1986)
  • „Requiem” (1987)
  • „Ludzie na Baltoro” (1988)
  • „Kobiety śniegu” (1990) film z wyprawy na Gaszerbrum I
  • „Zdobycie Gasherbrumów”, Sport i Turystyka, Warszawa 1979, ​ISBN 83-217-2255-5
  • „Na jednej linie”, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1986, ​ISBN 83-03-01407-2
  • „Karawana do marzeń”, At Publications, Kraków 1994, ​ISBN 0-9521421-6-3

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • „Więcej o Wandzie Rutkiewicz” – pyta Barbara Rusowicz, Joanna Bandurska; Wanda Rutkiewicz odpowiada, Wyd. Toruń „Comer”, 1997
  • „Wszystko o Wandzie Rutkiewicz: wywiad Barbary Rusowicz”, Wyd. Toruń, Piła „Comer & Ekolog”, 1992 ​ISBN 83-85149-03-1
  • „Karawana do marzeń” Rutkiewicz, Wanda
  • „Na jednej linie” Rutkiewicz, Wanda
  • „Zdobycie Gaszerbrumów” Rutkiewicz, Wanda + (red.)
  • „Uciec jak najwyżej. Nie dokończone życie Wandy Rutkiewicz”, Ewa Matuszewska, Wydawnictwo Iskry 2001
  • Anna Kamińska: Wanda, opowieść o sile życia i śmierci – Historia Wandy Rutkiewicz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2017. ISBN 978-83-08-06357-6.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Mural we Wrocławiu poświęcony Wandzie Rutkiewicz (2019)
  • Po śmierci Wandy Rutkiewicz Zbigniew Jara napisał wiersz pt. Niepokonana zadedykowany himalaistce, który został opublikowany w miesięczniku „Góry i Alpinizm”[10][11]. Krzysztof Gajda napisał piosenkę Epitafium dla Wandy Rutkiewicz (alternatywna nazwa Wanda Rutkiewicz) wykonywaną przez Kwartet ProForma[12].
  • Pośmiertnie w 1994 jako jedna z trzech pierwszych osób Wanda Rutkiewicz została odznaczona Medalem im. Króla Alberta I, przyznawanym za wyjątkowe zasługi górskie przez King Albert Memorial Foundation[9].
  • Jest patronką szkół w Polsce. Są to w Warszawie: Zespół Szkół nr 2: Szkoła Podstawowa nr 300 i Gimnazjum nr 117, we Wrocławiu Gimnazjum nr 23 i Szkoła Podstawowa nr 58, w Łodzi Gimnazjum nr 40, gminny Zespół Szkół w Janowicach Wielkich, Zespół Szkół w Rząsce.
  • Jest patronką ulic w Warszawie w dzielnicy Wilanów, w bezpośredniej okolicy zespołu szkół jej imienia, we Wrocławiu na osiedlu Gaj, w Częstochowie, w dzielnicy Wrzosowiak oraz w Oleśnicy.
  • Poczta Polska w 75 rocznicę urodzin w dniu 4 lutego 2018 r. wydała kartkę pocztową ze znakiem opłaty, na którym przedstawiono Mount Everest, na ilustracji kartki pokazano zdjęcie Wandy Rutkiewicz podczas wspinaczki w Pirenejach w 1969 roku.
  • Teatr Polski w Bielsku-Białej wystawił 14 października 2017 roku monodram pt. „Wanda” napisany na podstawie życia Wandy Rutkiewicz. Autorką tekstu jest Wiesława Sujkowska, spektakl wyreżyserowały Maria Sadowska i Joanna Grabowiecka, w rolę Wandy wcieliła się Anita Jancia[13].
  • Jest patronką 41 Wrocławskiej Drużyny Harcerek „Tęcza”.
  • Jest patronką 23 Warszawskiej Drużyny Harcerek „Skała” im. Wandy Rutkiewicz.
  • Jest patronką 23 Drużyny Harcerskiej „Wataha” z Miedzny
  • Jest patronką 39 Gdyńskiej Drużyny Harcerek „Konstelacja” im. Wandy Rutkiewicz
  • W latach 2009–2014 była patronką nieistniejącej 115 Białostockiej Drużyny Wędrowniczek „Sursum Corda” im. Wandy Rutkiewicz- Błaszkiewicz

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anna Kamińska, Wanda. Opowieść o sile życia i śmierci. Historia Wandy Rutkiewicz., Wydawnictwo Literackie, czerwiec 2017, ISBN 978-83-08-06357-6.
  2. Włodzimierz Wolski (red.), 60 lat Wydziału Elektroniki Politechniki Wrocławskiej, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2012, s. 38 i 270, ISBN 978-83-7493-693-4 [dostęp 2020-12-22].
  3. Ku pamięci, Sekcja Grotołazów Wrocław [dostęp 2020-07-12].
  4. Bernard Uchmański, Seminarium Ratownictwa Jaskiniowego, „Taternik”, 42 (1–2), 1966, s. 42, ISSN 0137-3155 [dostęp 2021-01-06].
  5. Zaginęła W. Rutkiewicz. „Nowiny”. Nr 102, s. 1, 26 maja 1992. 
  6. Wojciech Tochman: Siedem razy siedem, w: Wysokie obcasy: Portrety. Warszawa: W.A.B, 2000, s. 22-23. ISBN 83-88221-46-9.
  7. First ascent of K2 (female) (ang.). Guinness World Records Limited, 1986. [dostęp 2021-02-06].
  8. PAP: „Wyglądała, jakby wróciła z Księżyca”. 30 lat temu Rutkiewicz stanęła na K2. TVP Info, 23 czerwca 2016. [dostęp 2018-03-03].
  9. a b c Wanda Rutkiewicz. 3pdh.pruszkow.zhp.pl. [dostęp 2011-10-24].
  10. Pierwsze skrzypce (pol.). forumakad.pl. [dostęp 2013-07-29].
  11. Od materii do metafizyki (pol.). biblioteka.sanok.pl, 2013-06-22. [dostęp 2013-07-29].
  12. Teksty (pol.). Oficjalna strona Kwartetu ProForma. [dostęp 2018-01-28].
  13. Wanda. teatr.bielsko.pl. [dostęp 2018-07-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]