Wyrzysk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wyrzysk
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek
Herb Flaga
Herb Wyrzyska Flaga Wyrzyska
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat pilski
Gmina Wyrzysk
Data założenia przed 1320
Prawa miejskie XV w.
Burmistrz Bogusława Jagodzińska
Powierzchnia 4,12 km²
Wysokość 90 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

5174[1]
1255,8 os./km²
Strefa numeracyjna +48 67
Kod pocztowy 89-300
Tablice rejestracyjne PP
Położenie na mapie gminy Wyrzysk
Mapa lokalizacyjna gminy Wyrzysk
Wyrzysk
Wyrzysk
Położenie na mapie powiatu pilskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu pilskiego
Wyrzysk
Wyrzysk
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Wyrzysk
Wyrzysk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wyrzysk
Wyrzysk
Ziemia53°09′13″N 17°16′01″E/53,153611 17,266944
TERC (TERYT) 3019084
SIMC 0967392
Urząd miejski
ul. Bydgoska 29
89-300 Wyrzysk
Strona internetowa

Wyrzysk (niem. Wirsitz) – miasto nad Łobżonką w woj. wielkopolskim, w powiecie pilskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wyrzysk. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego. Leży w historycznej Krajnie.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 5232 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Dworzec autobusowy

Wyrzysk leży 35 km na wschód od Piły, na południowym skraju Pojezierza Krajeńskiego, w pobliżu Doliny Noteci, w głębokiej dolinie rzeki Łobżonki, w pagórkowatej, malowniczej okolicy. W bliskiej okolicy przebiega droga krajowa nr 10 Szczecin-Warszawa stanowiąca północne obejście Wyrzyska, a przez miasto prowadzą drogi wojewódzkie nr 194 do Gołańczy i nr 242 do Więcborka. 4 km na południe od miasta (w Osieku nad Notecią) znajduje się stacja kolejowa Wyrzysk Osiek, na linii PiłaBydgoszcz.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie jako pierwsi osiedlili się w wyrzyskim odcinku rzeki Łobżonki Celtowie na początku naszej ery. Osada znana w źródłach od 1320. W XIV dziedziczyli ją Pałukowie. W XV wieku Wyrzysk wspominany jest jako miasto, od 1772 w zaborze pruskim, później własność różnych rodów szlacheckich, od 1773 sprzedana królowi pruskiemu Fryderykowi II. Pierwotna lokacja miasta nie powiodła się i miasto lokowano ponownie między 1744 a 1773. Rozwój Wyrzyska na przełomie XVIII i XIX wieku związany był z założeniem tutaj jednej z baz regulacji Noteci. 1 stycznia 1919 Wyrzysk opanowany został przez powstańców wielkopolskich. W końcu 1939 Niemcy na terenie dawnej strzelnicy i cmentarza ewangelickiego zamordowali 26 Polaków.

W latach 1818-1975 miasto było stolicą powiatu wyrzyskiego. Do 1938 r. leżało w woj. poznańskim, później do 1939 w pomorskim, a od 1945 – w bydgoskim. Po reformie administracyjnej w 1975 roku terytorium powiatu zostało podzielone pomiędzy nowe (mniejsze) województwo bydgoskie i województwo pilskie. Powiatu nie przywrócono także w roku 1999 a miasto włączono do powiatu pilskiego w woj. wielkopolskim.

Znane osoby[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Wyrzysku znajduje się kilka niewielkich przedsiębiorstw produkcyjnych. Działa tu Przedsiębiorstwo Budowlane „PBR” S.A., jak i DOMBUD Zakład Budownictwa Ogólnego Wiesław Fenske.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Wyrzyska w 2014 roku[1].


Piramida wieku Wyrzysk.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • kościół św. Marcina składający się z nawy bocznej i wieży – dawnej świątyni neogotyckiej z lat 1859-1860 oraz nawy głównej zbudowanej w 1946; część neogotycka nakryta jest w prezbiterium sklepieniem krzyżowo-żebrowym, w pozostałej części stropem belkowym; we wnętrzu:
  • dwór z połowy XIX w.
  • młyn wodny z muru pruskiego
  • dawna synagoga z 2. połowy XIX w.
  • domy eklektyczne i secesyjne z końca XIX w. i początku XX w.
  • wczesnośredniowieczne grodzisko stożkowate „Czubatka” - Rejestr NID - numer rejestru - 63/C z 1967-12-16; 232/Wlkp/C z 2008-03-19 (stanowisko 2)
  • pomniki i miejsca pamięci:

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

  • w odległości 3-4 km na południe od miasta stroma krawędź Doliny Noteci, z kulminacją na Dębowej Górze (194 m n.p.m.)
  • wzdłuż szosy do Osieka szereg pomnikowych drzew, m.in. dębów i lip

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Wyrzyski Ludowy Klub Sportowy Łobzonka
  • od 1999 co roku organizowany jest Uliczny Bieg „Olka” na cześć lekkoatlety Edmunda „Olka” Wojciechowskiego[3]
  • Sekcja tenisa stołowego II liga

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Wyrzysk, w oparciu o dane GUS.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 105. ISSN 1734-6118. [dostęp 2010-07-16].
  3. Bieg OLKA 2010.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]