Geografia Madagaskaru

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Madagaskar
Zdjęcie satelitarne we wrześniu 2003 r.
Zdjęcie satelitarne we wrześniu 2003 r.
Państwo  Madagaskar
Akwen Ocean Indyjski
Powierzchnia (4) 587 040 km²
Populacja (2010)
 • liczba ludności
 • gęstość

21 281 844
36,25 os./km²
Położenie na mapie Afryki
Mapa lokalizacyjna Afryki
Madagaskar
Madagaskar
Ziemia 20°S 47°E/-20,000000 47,000000Na mapach: 20°S 47°E/-20,000000 47,000000
Mapa wyspy
Mapa wyspy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Madagaskar – wyspa leżąca na wschód od południowej części Afryki, na Oceanie Indyjskim. Od Afryki oddziela go szeroki na około 500 km Kanał Mozambicki. Madagaskar jest czwartą co do wielkości wyspą świata. Zajmuje ją niepodległe państwo Madagaskar.

Powierzchnia i granice[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia wyspy to 587 040 km², ma ona długość 1500 km i szerokość 450 km. Linia brzegowa Madagaskaru liczy 4828 km. Od zachodu przez wody terytorialne graniczy z Mozambikiem, na północny zachód od wyspy leży Majotta w odległości 280 km. Natomiast na wschód od Madagaskaru w odległości 670 km leży Reunion.

Rozciągłość wyspy: N-S – 1580 km; W-E – 570 km.

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Madagaskar według teorii podziału kontynentów jest częścią dawnego superkontynentu: Gondwany. Wschodnią część wyspy zbudowana jest ze skał krystalicznych; cokół prekambryjski tworzą skały metamorficzne, które są przykryte osadami pochodzącymi z górnego karbonu po czasy współczesne. Wiek najstarszych skał Madagaskaru szacuje się na 2,6 mld lat. Skały te leżą w południowej części wyspy. Drugi pokład tych starych skał znajduje się w północno-wschodniej części Madagaskaru. W skład tych skał wchodzą min. granity i łupki kwarcytowe. Na Madagaskarze nie ma obecnie czynnych wulkanów, ale dużo jest śladów dawnej aktywności wulkanicznej.

Część zachodnia Madagaskaru ma odmienną budowę geologiczną. Występują tam skały osadowe, które powstały dzięki ruchom epejrogenicznym, które wypiętrzały wyspę od czasów karbońskich. Skały te w głównej mierze składają się z wapieni, gdzie te z kolei zawierają różne skamieniałości. Odkryto tam min. amonity i ogromne jaszczury.

Rzeźba Madagaskaru jest bardzo zróżnicowana. Na wyspie przeważają wyżyny i góry. Nizinne są tylko obszary zachodnie i południowe, a także wąski pas nadbrzeżny na wschodzie. W skład Madagaskaru wchodzą trzy regiony morfologiczne. Są to: Wschodnie Wybrzeże, Zachodnie Wybrzeże i Płaskowyż Centralny. Krainy te układają się względem siebie w równoległych pasach.

Najwyższe wniesienie kraju, leżące w masywie Tsaratanana, to szczyt Maromokotro o wysokości 2876 m n.p.m. Masyw leży na północnym krańcu wyspy. Wysokie góry leżą także w środkowej części Madagaskaru. W masywie Ankaratra wznosi się góra Tsiafajavona o wysokości 2643 m n.p.m. Na południu zaś w masywie Andringitra, znajduje się Pic Boby o wysokości 2658 m n.p.m.

Wybrzeże Wschodnie jest wąskim na 50 km pasem nizinnym ciągnącym się na całej długości wyspy. Jego południowa część jest szersza niż północna. Zwęża się w kierunku północnym mniej więcej od dwudziestego równoleżnika. Jest to teren względnie płaski, ku zachodowi przechodzący w pagórki i tarasy, Dalej na zachód, obszar staje się wyżynny i tworzy Płaskowyż Centralny. Na północy nad zatoką Antongila wzniesienia Płaskowyżu Centralnego zbliżają się do oceanu.

Płaskowyż Centralny wznosi się od 800 do 1800 m n.p.m. Jego rzeźba jest bardzo urozmaicona. Występują tam: łagodne pagórki, strome krawędzie, masywy granitowe oraz stożki wygasłych wulkanów. Na płaskowyżu występują także wysoko położone płaskie zabagnione tereny.

Wybrzeże Zachodnie jest o wiele szersze niż te po drugiej stronie Płaskowyżu Centralnego. Średnio ma około 200 km. szerokości. Zbudowane jest ze skał wapiennych, w których rozwinęły się zjawiska krasowe, widoczne szczególnie na północnym zachodzie i na krańcach południowych.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na zmienność klimatu na Madagaskarze zasadniczy wpływ mają rozciągłość południkowa oraz rzeźba terenu, które determinują dużą różnorodność klimatyczną oraz z drugiej strony wyspiarskie położenie powodujące, że różnice są łagodzone przez Ocean Indyjski i Kanał Mozambicki[1]. W okresie zimowym na półkuli południowej przeważa pasat południowo-wschodni. Latem zaś pobliski Niż Równikowy sprawia, że znaczna część wyspy znajduje się w zasięgu wiatru z północy zwanego monsunem. Skutkiem takich zmian atmosferycznych jest występowanie na wyspie dwóch wyraźnych pór roku. Są to pora deszczowa, która trwa od listopada do kwietnia i pora sucha zaczynająca się w maju i trwająca do końca października.

Pory roku[edytuj | edytuj kod]

Na Madagaskarze występują dwie długie pory roku: Lato od listopada do kwietnia i Zima od maja do października. Pory pośrednie są krótkie trwają niecały miesiąc. Pory roku są typowe dla tych szerokości geograficznych[1].

Temperatura[edytuj | edytuj kod]

Latem i wiosną temperatura maksymalna na Madagaskarze wynosi od +27 do +33 °C. Najwyższa temperatura panuje na zachodnich nizinach. Temperatura odczuwalna w zależności od ekspozycji terenu może wynosić miejscami nawet +45 do +46 °C. Temperatura w lipcu (zima) nie spada poniżej +20 °C sięgając na północy nawet do ponad +30 °C. Różnica w warunkach termicznych jest za to widoczna w nocy, letnie noce są cieplejsze, temperatura rzadko spada poniżej +20 °C utrzymując się przeważnie nieco powyżej tej granicy, nieznacznie przekraczając +23 °C na niektórych terenach. Z kolei zimą temperatura w nocy może spaść nawet poniżej +10 °C, oscylując od +10 do +12 °C, na samej północy (bliżej równika) temperatura zimowych nocy dochodzi do +20 °C.

Czasami jednak, w sytuacjach anormalnych w wyniku adwekcji dochodzi do znacznego spadku temperatury nawet poniżej 0 °C (rekordowo niska temperatura została zarejestrowana w Antserana, w sierpniu 1967, kiedy to zanotowano -14,6 °C)[2].

Opady[edytuj | edytuj kod]

Opady na Madagaskarze są wysokie nawet porównując z kontynentalną częścią Afryki (np. Mozambikiem z drugiej strony kanału). Opady latem są znacznie wyższe niż zimą[3]. Podobnie rzecz z liczbą dni z opadem, jednakże nie jest to aż tak widoczne a nawet na zachodnim wybrzeżu nie widać tej różnicy[4].

Roczna suma opadów waha się od poniżej 400 mm na południowej części zachodniego wybrzeża do ponad 3000 mm na wschodnim wybrzeżu[5].

Usłonecznienie[edytuj | edytuj kod]

Madagaskar ma ogólnie dobre warunki insolacyjne, jednakże są bardzo zróżnicowane. Na terenie większości kraju usłonecznienie sięga 60-70% w najlepszych pod tym względem terenach na północy usłonecznienie względne dochodzi do 84%. Natomiast na najbardziej pochmurnych terenach (Andapa w górach) wynosi zaledwie 39%. Roczna liczba godzin słonecznych na zachodnim wybrzeżu jest największa i wynosi często ponad 3200 godzin (około 8,7 godzin dziennie) dochodząc nawet do 3610 godzin w Toliarze (9,89 godzin dziennie) natomiast w górach na północnym wschodzie jest najniższa spadając poniżej 1500 godzin rocznie. Jeśli chodzi o zmiany roczne to nie są zbyt zróżnicowane szczególnie na w środkowym równoleżnikowym pasie w na wschodzie Anatalesze oraz na zachodzie w Toliarze. Największa różnica występuje na północy gdzie różnica pomiędzy najbardziej słonecznym a najmniej słonecznym miesiącem wynosi 166 godzin (około 5,5 godziny dziennie). Zróżnicowane warunki przekładają się na wielkość dopływu energii słonecznej wahającej się od 5862 do 7536 \frac{MJ}{m^{2}}[1].


Wody[edytuj | edytuj kod]

Z powodu dużych opadów deszczu, Madagaskar obfituje w wody powierzchniowe, jak rzeki i jeziora. Rzeki płynące na wschód są krótkie i bystre. Najdłuższą z nich jest Mongoro – 300 km. Po zachodniej stronie wyspy, rzeki są długie i spokojne. Najdłuższa z nich i zarazem najdłuższa w całym państwie jest Mangoky – 821 km. Ze względu na liczne wychodnie twardych skał, rzeki tworzą katarakty oraz przełomy. Nie są więc żeglowne. Rzeki w południowo-zachodniej części wyspy mają charakter okresowy, dotyczy to także najdłuższej z nich – Mandrare.

Na wyspie znajdują się jeziora, których najwięcej jest na Płaskowyżu Centralnym. Min. są to takie jeziora jak Alaotra (pow. 900 km²), które jest jeziorem tektonicznym, oraz Itasy, które jest pochodzenia wulkanicznego. Wzdłuż wschodniego wybrzeża ciągnie się pas jezior przybrzeżnych, które są połączone kanałem Pangalanes. Kanał ten biegnie równolegle do wybrzeża na długości 600 km.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Na Madagaskarze dominującym typem gleb są czerwone gleby ferralitowe, co jest powodem nazywania kraju- Czerwoną Wyspą. Gleby te posiadają niski poziom żyzności. Lepszej wartości są gleby położone na wulkanicznym podłożu. Wielki udział ferralitów jest spowodowany klimatem i rodzajem podłoża (krystaliczne). W niektórych rejonach położonych na Płaskowyżu Centralnym, występują gleby, które na ogół spotyka się w strefach klimatu umiarkowanego. Ten fakt odróżnia pokrywę glebową Madagaskaru od kontynentu afrykańskiego. Młoda rzeźba terenu sprzyja erozji, która odsłania starsze pokrywy glebowe, oraz skały macierzystych. Taki stan rzeczy jest poważną przeszkodą dla rolnictwa w kraju.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Szata roślinna wyspy jest nieco inna niż ta, którą spotyka się na stałym lądzie Afryki. Występuje tu wiele gatunków endemicznych i reliktowych. Jest to spowodowane tym, że Madagaskar bardzo wcześnie oddzielił się od kontynentów. To z kolei spowodowało odmienny tor rozwoju ewolucyjnego roślinności. Rośnie tu m.in. ponad 1000 gatunków orchidei. Roślinność jest uzależniona od zróżnicowania klimatycznego Madagaskaru.

Na Wschodnim Wybrzeżu roślinność jest bogata zarówno w liczbę gatunków, jak i w zagęszczenie, co jest związane z wilgotnym klimatem. Nadmorski pas charakteryzuje się lasami parkowymi pełnymi palm i pandanusów, brzegi lagun porośnięte są roślinnością bagienną. Na zachód od lagun, na wzgórzach, które są pozbawione lasów, przeważają sawanny. Sawanny te posiadają gęste zarośla i miejscami odrosty wtórnych lasów. Charakterystyczną rośliną jest drzewo pielgrzymów, pielgrzan madagaskarski. Tkanki tego drzewa zawierają ciecz nadającą się do picia. Wiecznie zielone lasy tropikalne zachowały się jedynie wokół zatoki Antogil.

Płaskowyż Centralny jest praktycznie pozbawiony lasów. Dominują tam łąki zniszczone przez gospodarkę żarową i odłogową. Wiele miejsc zostało obsadzonych mimozami i eukaliptusami w celu ochrony gleby przed degradacją rolniczą. Zachodnia część kraju jest pokryta sawannami trawiastymi. Na sawannach rosną miejscami baobaby i odporne na ognień palmy. Wzdłuż rzek rosną lasy galeriowe. Wiele gatunków drzew traci w porze suchej liście.

Inna flora jest w obszarze południowo-zachodnim. Suche tereny jakie tam występują są pokryte sukulentami i kserofitami. Rosną tam euforbie, aloesy i gęste kolczaste zarośla.

Drzewo Pielgrzymów

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Tak samo jak w przypadku roślinności, tok historii przemian geologicznych wywarł wpływ na obecny stan świata zwierząt Madagaskaru. Na Madagaskarze nie spotkamy małp, ale za to żyje ponad 20 gatunków lemurów co stanowi 75% ze spotykanych na świecie. Nie ma też wielkich kotów jak lwy czy gepardy. Świat ssaków reprezentują takie gatunki jak jeże, nietoperze i dzikie świnie. Bogaty jest świat ptaków, zarówno miejscowych, jak i tych wędrownych. W XVII w. żył na wyspie olbrzymi ptak – Mamutak, którego jaja o pojemności około 8 litrów wciąż odnajduje się na wyspie. Głównym przedstawicielem gadów jest krokodyl bytujący nad rzekami. Dużo jest też kameleonów, stanowiących dwie trzecie gatunków odkrytych na świecie. Występują także żółwie jak i niemal wyłącznie niejadowite węże.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Danuta Martyn: Klimaty Kuli Ziemskiej. Warszawa: PWN, 1995, s. 229.
  2. Danuta Martyn: Klimaty Kuli Ziemskiej. Warszawa: PWN, 1995, s. 230.
  3. Danuta Martyn: Klimaty Kuli Ziemskiej. Warszawa: PWN, 1995, s. 196.
  4. Danuta Martyn: Klimaty Kuli Ziemskiej. Warszawa: PWN, 1995, s. 197.
  5. Danuta Martyn: Klimaty Kuli Ziemskiej. Warszawa: PWN, 1995, s. 194.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnictwo OPRESS Kraków 1997 ISBN 83-85909-21-4