Geografia Mali

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa Mali

Mali jest dużym państwem położonym w Afryce Zachodniej, na styku Sahary i Sahelu. Tak jak wiele krajów Afryki, Mali było dawniej kolonią - obszar państwa wchodził w skład Francuskiej Afryki Zachodniej. Kraj uzyskał niepodległość w 1960 roku. Nazwa kraju pochodzi od przedkolonialnego Imperium Mali, które powstało w XIII wieku; w czasie największego rozkwitu, sięgało aż po Atlantyk.

Powierzchnia i granice[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia - 1 240 142 km².

Skrajne punkty - północny 25°43'N, południowy 10°08'N, zachodni 12°W, wschodni 4°15'E. Mali skład się z dwóch części - dużej północnej i małej południowej, która jest wysunięta w kierunku zachodnim. Rozciągłość południkowa wynosi 1 630 km, a równoleżnikowa 1 760 km. Obie części kraju łączą się w miejscu o szerokości 280 km w okolicach miasta Dżenne nad rzeką Bani.

Mali graniczy z następującymi państwami:

Mali nie posiada dostępu do morza (Oceanu Atlantyckiego), od którego jego zachodnie granice oddalone są o około 500 km.

Satelitarne zdjęcie Mali

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Terytorium Mali leży na starym cokole zbudowanym z granitów i skał metamorficznych. Wierzchnią warstwę skał stanowią w większości skały osadowe, w skład których wchodzą piaskowce pochodzące z czasów prekambryjskich po okres trzeciorzędu. Większość piaskowców pochodzi z paleozoiku. Miejscami występują także skały granitowe i kwarcytowe.

Mali posiada monotonną rzeźbę terenu, większość jego powierzchni stanowią wyżynne równiny ze średnią wysokością 350 m n.p.m. Równiny te są w niewielkim stopniu urozmaicone górami wyspowymi. Najwyższe wzniesienia równin, które na północnym wschodzie urozmaicone się niewielkimi górami, wznoszą się na 890 m n.p.m. Jest to krystaliczny masyw Adrar des Iforas. Najwyższy szczyt kraju Hombori Tondo wznosi się na wysokość 1 155 m n.p.m. i leży w niewielkim masywie Hombori na wschód od wewnętrznej delty Nigru.

Środkowa część kraju, gdzie znajduje się owa delta - to Kotlina Środkowego Nigru, będąca zarazem aluwialną doliną rzeki Niger. Jest to także wspomniany wcześniej - najwęższy obszar terytorium Mali. Wschodnia część kraju pokryta jest wydmami i także stanowi obszar równin. W południowo-zachodniej części kraju leży wyżyna Manding o średniej wysokości 400 m n.p.m.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Mali posiada wyraźny, strefowy układ zmieniających się z południa na północ warunków klimatycznych. W kraju występują dwie strefy klimatyczne - klimat zwrotnikowy na północy i podrównikowy na południu, który dodatkowo dzieli się na suchy i wilgotny na samym południu.

Klimat podrównikowy wilgotny występuje na południowych krańcach Mali, gdzie roczne opady sięgają 1 400 mm. rocznie. Występuje tam jedna pora deszczowa, która trwa od maja do października. Temperatury są wysokie, a ich wahania w ciągu roku niewielkie. Średnia roczna wynosi 27 °C, w najcieplejszym miesiącu kwietniu to około 32 °C, a w najzimniejszym miesiącu styczniu - 25 °C.

Dalej na północy w południowej części wewnętrznej delty Nigru, klimat staje się suchy, a pora deszczowa skraca się do trzech letnich miesięcy. Pierw pojawiają się dwie kilkutygodniowe pory deszczowe w okresie czerwiec - sierpień, a w rejonie Timbuktu już tylko jedna pora w lipcu i sierpniu, która trwa maksymalnie jeden miesiąc. Roczne opady wynoszą 1 000 mm w Bamako, około 800 w rejonie miasta Ségou, leżącego nad Nigrem. W rejonie Timbuktu, gdzie klimat podrównikowy, przechodzi w suchy zwrotnikowy; rocznie spada tylko 200 mm. Samo Timbuktu leży na skraju Sahary, a deszcze (o charakterze epizodycznym) padają tam nieregularnie w bardzo krótkim okresie jednego miesiąca.

Zwrotnikowy klimat, który ma suchą, a dalej na północy wybitnie suchą odmianę, zaczyna się mniej więcej w rejonie Timbuktu, a nawet w niektórych miejscach 2-3° na południe. W tym rejonie opady są bardzo niskie, maksymalnie do 200 mm na górnym łuku Nigru. Na północ od łuku Nigru, opady się zmieniejszają. Północna część kraju cehuje się bezdeszczowymi okresami, trawającymi nawet kilka lat. Temperatury są bardzo wysokie. Latem dochodzi do 40 °C, a nawet 52 °C. Zimą zaś tylko 18-20 °C. Noce są zimne, ze spadkami do 0 °C

Obszary należące do klimatu podrównikowego suchego, są często nawiedzane przez susze, które stanowią ogromny problem, dodając fakt, że kraj ten należy do najuboższych na świecie.

Skała w jednym z górskich obszarów Mali

Wody[edytuj | edytuj kod]

Pomimo faktu, że przez Mali przypływa trzecia co do wielkości w Aryce rzeka - Niger, sieć rzeczna jest uboga. Rzeki stałe występują na południu kraju i środkowej części kraju. Północna część kraju, charakteryzuje się rzekami okresowymi, a w strefie skrajnie suchej (na północ od 20°N)- rzeki maja charakter epizodyczny. W tej części kraju występują uedy.

Poza główną rzeką Niger, przez kraj płynie Senegal, który wypływa z Futa Dżalon w Gwinei. Rzeki w Mali należą do zlewiska Oceanu Atlanckiego, ponieważ Senegal i Niger uchodzą właśnie do tego oceanu. Niger na terytorium Mali płynie na odcinku 1 700 km. Niger na obszarze kotliny, tworzy rozległą, wewnętrzną deltę o długości około 300 km i około 100 km szerokości. Delta stanowi obszar bagien i sezonowy rozlewisk, tworzących w okresie wezbrań - liczne jeziora o łącznej powierzchni około 40 tysięcy km².

Zarówno Niger, jak i Senegal charakteryzują się dużymi wahaniami wodostanów, na które mają wpływ wahania opadów deszczu. Na przykład Senegal w rejonie miasta Galongo ma średni przepływ w maju 15 m/s, natomiast we wrześniu to aż 2 800 m/s. Inny przykład to Niger, którego kwietniowy przepływ w rejonie miasta Koulikoro wynosi 70m/s, a we wrześniu przepływ osiąga 5 700 m/s. Ze względu na niewielki spadek terenu wysoka fala rzecznego przypływu dociera do leżącego na wschodzie kraju Gao dopiero w styczniu na drugi rok.

Największym dopływem Nigru jest Bani, która ma około 900 km długości i uchodząc do głównej rzeki kraju, tworzy jego deltę wewnętrzną.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Pokrywa glebowa układa się w taki sam sposób, co strefy klimatyczne, czyli równoleżnikowo. Południe kraju jest zdominowane przez żelaziste luwisole z ukazującymi się nierzadko pancerzami laterytowymi. Północna część (saharyjska) jest pokryta ermosolami - szkieletowymi glebami pustynnymi. Na zachodnich piaszczystych obszarach występują regosole.

Satelitarne zdjęcie przedstawiające wewnętrzną deltę Nigru

Flora[edytuj | edytuj kod]

Szata roślinna układa się według panujących warunków klimatycznych. Im dalej na północ tym roślinność staje się coraz bardziej uboższa i w końcu zanika, gdzie występuje pustnia piaszczysta.

Południe kraju jest porośnięte wysokotrawiastą sawanną z licznymi drzewami, gdzie do głównych gatunków należą baobaby i akacje. Poza nimi rosną drzewa masłowe, tamaryndowce i drzewa kapokowe. Przesuwając się w kierunku północnym, zaczyna pojawiać się przewaga akacji, które w strefie klimatu podrównikowego suchego, są niemal jedynymi gatunkami drzew, pomijając różne gatunki palm. Wśród gatunków akacji warto wyróżnić takie drzewo jak Acacia albida, które zrzuca liście nie w porze suchej, lecz deszczowej. Ta akacja jest jest ceniona w Mali, ponieważ użyźnia glebę.

Obszar Sahelu, tuż na krawędzi pustyni, stanowi obszar ubogiej roślinności, gdzie drzewa rosną w dużym rozrzedzeniu. Jednym z nich jest ciekawy gatunek akacji - Acacia verek, z której pozyskuje się gumę arabską. Takie miejsca jak północny łuk Nigru w rejonie Timbuktu to obszar zdominowany przez krzewy. Dalej na północny roślinność stopniowo zanika. Na pustyniach pojawiają się gatunki efemeryczne, oraz odporne na upał i brak wody suchorośla i inne gatunki roślin kserofitycznych. Znaczna część północnych i zachodnich obszarów kraju jest pokryta pustyniami zarówno piaszczystymi jak i kamienistymi.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Świat zwierząt Mali jest bardzo wyniszczony. Rzadko spotyka się wielkie ssaki, takie jak słonie, żyrafy i bawoły. Także wielkie koty należą do rzadkości. W kraju występuje tylko 146 gatunków ssaków, spośród których dwa są zagrożone wyginięciem. Na południu kraju, gdzie szata roślinna jest gęsta, żyje kilka gatunków małp jak szympansy, i małpiatki. Na terenach pustynnych można spotkać fenka, a z niebezpiecznych gatunków zwierząt występują węże i skorpiony. W wodach Nigru żyje około 130 gatunków ryb.

Świat ptaków jest bardziej bogaty, m.in. występują strusie, a nad wodami Nigru i Senegalu bytują pelikany i kormorany etiopskie. Ponadto występują czaple purpurowe, a także bociany, które spędzają w tym kraju zimę.

Ochrona przyrody w kraju jest niedostateczna. Istnieje niewielka liczba parków narodowych i rezerwatów. Na południowym zachodzie utworzono park narodowy nad rzeką Baule, a na południe od niego rezerwat Fina.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawcnitwo OPRES Kraków 1997 ISBN 83-85909-21-4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]