Język maltański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Malti
Obszar Malta, Kanada, Australia i inne
Liczba mówiących 350 tysięcy
Ranking (poza pierwszą 100.)
Klasyfikacja genetyczna Języki afroazjatyckie
 Języki semickie
  Południowo-zachodnie
   Język maltański
Pismo łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Malta, jeden z urzędowych w Unii Europejskiej (z pewnymi wyjątkami do 30 kwietnia 2007 r. włącznie)
Regulowany przez Narodowa Rada Języka Maltańskiego
Kody języka
ISO 639-1 mt
ISO 639-2 mlt
SIL  ?
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku maltańskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka maltańskiego
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-maltański online

Język maltańskijęzyk z grupy semickiej rodziny afroazjatyckiej. Maltański jest używany m.in. przez około 350 tys. osób na Malcie, gdzie jest językiem urzędowym.

Maltański jest spokrewniony z językiem arabskim, a dokładniej z dialektami zachodnimi języka arabskiego. Jednak językoznawcy maltańscy uważają, że wywodzi się on ze starożytnego języka punickiego[potrzebne źródło], co realnie nie ma żadnego odzwierciedlenia. Wiele zapożyczeń czerpał z języków włoskiego i angielskiego. Jest to jedyny język semicki zapisywany alfabetem łacińskim.

Najstarszym znanym tekstem zapisanym po maltańsku jest "Il Cantilena", wiersz pochodzący z XV wieku, pióra Pietro Caxaro.

Maltański bardzo długo pozostawał w formie mówionej. Gdy zaczęto go zapisywać, początkowo używano alfabetu arabskiego, a dopiero później łacińskiego.

Alfabet[edytuj | edytuj kod]

Alfabet maltański składa się z 6 samogłosek (a, e, i, o u, ie) i 24 spółgłosek (b, ċ, d, f, g, ġ, għ, h, ħ, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, w, x, ż, z)

Wymowa[edytuj | edytuj kod]

Litera Nazwa IPA Odpowiednik arabski
A a a - anġlu (anioł) a ـَ ، ـَا
B b be - ballun (piłka) b ب
Ċ ċ ċe - ċavetta (klucz) ʧ (چ)
D d de - dar (dom) d د
E e e - envelopp (koperta) ɛ (ـَ ، ـَي)
F f effe - fjura (kwiat) f ف
Ġ ġ ġe - ġelat (lody) ʤ ج
G g ge - gallettina (biszkopt) ɡ (ج ، گ)
GĦ għ ajn - għasfur (ptak) ʕː, ħː ع ، ح
H h akka - hu (on) ħ[1] ه
Ħ ħ ħe - ħanżir (świnia) ħ ح
I i i - ikel (stopa) i ـِ
IE ie ie - ieqaf (stop) iɛ, iː ـِي
J j je - jott (jacht) j ي
K k ke - kelb (pies) k ك
L l elle - libsa (sukienka) l ل
M m emme - mara (kobieta) m م
N n enne - nanna (babka) n ن
O o o - ors (niedźwiedź) o (ـُ ، ـَو)
P p pe - paġna (strona) p (پ)
Q q qe - qattus (kot) ʔ ء ، ق
R r erre - reġina (królowa) r ر
S s esse - salib (krzyż) s س
T t te - tieqa (okno) t ت، ة
U u u - uviera (skorupka) u ـُ ، ـُو
V v ve - vjola (fiolet) v (ڤ)
W w we - widna (ucho) w و
X x exxe - xadina (małpa) ʃ / ʒ ش
Ż ż że - żarbun (buty) z ز
Z z ze - zalza (sos) ʦ / ʣ (تْس)

Język maltański jako język urzędowy Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Język maltański od dnia przystąpienia Malty do Unii Europejskiej jako język urzędowy tego kraju stał się jednym z języków urzędowych i roboczych Unii. Jednakże na mocy Rozporządzenia Rady (WE) nr 930/2004 z dnia 1 maja 2004 r. w ciągu trzech lat od tego dnia (tj. do 30 kwietnia 2007 r. włącznie) w języku maltańskim nie były sporządzane ani publikowane wszystkie akty prawne UE, lecz tylko najważniejsze. Pod koniec tego okresu zaległe akty musiały być jednak opublikowane. Przyczyną tego wyjątku były problemy ze znalezieniem odpowiedniej liczby tłumaczy potrzebnych do publikacji Wydania Specjalnego Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej oraz jego wydań bieżących. Opisany wyjątek nie naruszał charakteru języka urzędowego i roboczego języka maltańskiego w UE.

Przykładowe zwroty[edytuj | edytuj kod]

cześć - bonġu [bondżiu]
dzień dobry - l-għodwa t-tajba [l`odła ttajba]
dobry wieczór - bonswa [bonsła]
do widzenia - saħħa [sah'ha]
Jak się masz? - Kif Inti?
proszę - jekk jogħġbok [jek jodżbok]
dziękuję - grazzi [gracci]
dziękuję bardzo - grazzi ħafna [gracci hafna]
przepraszam - skużi [skuzi]
tak - iva [iwa]
nie - le [le]
dobranoc - Il-lejl It-tajjeb [il lejl it tajeb]
Jak się nazywasz? - X'jismek? [szijsmek]
nie rozumiem - mhux qed nifhem [musz ed nifem]
nazywam się... - jisimni [jisimni]
Czy mówisz po angielsku? - Titkellem bl-Ingliż? [titkellem blingliz?]
na razie - ċaw [cział]
pa - narak

Liczebniki maltańskie[edytuj | edytuj kod]

0 - xejn
1 - wieħed
2 - tnejn
3 - tlieta
4 - erbgħa
5 - ħamsa
6 - sitta
7 - sebgħa
8 - tmienja
9 - disgħa
10 - għaxra
11 - ħdax
12 - tnax
13 - tlettax
14 - erbatax
15 - ħmistax
16 - sittax
17 - sbatax
18 - tmintax
19 - dsatax
20 - għoxrin
30 - tletin
100 - mija
101 - mija u wieħed
200 - mitejn
1000 - elf
2000 - elfejn

Zapożyczenia z języków europejskich[edytuj | edytuj kod]

Maltański Sycylijski Włoski Angielski Polski
Skola Scola Scuola School Szkoła
Repubblika Ripùbblica Repubblica Republic Republika
Natura Natura Natura Nature Natura
Pulizija Pulizzìa Polizia Police Policja
Ċentru Centru Centro Centre Centrum
Tejatru Tiatru Teatro Theatre Teatr

Zapożyczenia z języka angielskiego[edytuj | edytuj kod]

Maltański Angielski Polski
Futbol Football Piłka nożna / Futbol
Baskitbol Basketball Koszykówka
Mowbajl Mobile [Phone] Telefon komórkowy
Lift Lift/Elevator Winda
Friġġ Fridge Lodówka
Friżer Freezer Zamrażarka
Wejter Waiter Kelner
Biljard Billiard Bilard
Strajk Strike Strajk
Plejer Player Gracz
Frejm Frame Ramka
Bliċ Bleach Bielić
Fowlder Folder Folder

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Maltańska Wikipedia

Przypisy

  1. tylko na końcu wyrazu; kiedy indziej nieme

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]