Kościół św. Trójcy w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Trójcy Świętej
w Bydgoszczy
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg A/84 z 20.09.1971[1]
Widok od ul. Świętej Trójcy
Widok od ul. Świętej Trójcy
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Parafia Trójcy Świętej w Bydgoszczy
Wezwanie Trójca Święta
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Kościół Trójcy Świętejw Bydgoszczy
Kościół Trójcy Świętej
w Bydgoszczy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Trójcy Świętejw Bydgoszczy
Kościół Trójcy Świętej
w Bydgoszczy
Ziemia 53°07′27″N 17°59′30″E/53,124167 17,991667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Nawa główna
Widok od strony ul. Św. Trójcy w 1917 roku

Kościół Świętej Trójcy w Bydgoszczy - kościół położony w Bydgoszczy, którego patronem jest Trójca Święta.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół znajduje się przy ul. Świętej Trójcy na dawnym Przedmieściu Poznańskim, obecnie obrzeżu Starego Miasta w Bydgoszczy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obecny kościół Św. Trójcy w Bydgoszczy powstał na fundamentach wcześniejszej gotyckiej świątyni, która istniała ponad 250 lat.

Historia kościoła staropolskiego[edytuj | edytuj kod]

Na miejscu obecnego kościoła w latach 1550-1829 istniał orientowany, murowany kościół z ozdobnym szczytem zachodnim, otoczony cmentarzem. Został ufundowany przez mieszczan bydgoskich, zamieszkujacych przedmieście Poznańskie. Rozbiórka świątyni nastąpiła na polecenie władz pruskich.

Historia kościoła nowożytnego[edytuj | edytuj kod]

Za początek nowej historii kościoła pw. św. Trójcy uznaje się wspólne spotkanie katolików polskich i niemieckich, które odbyło się 29 listopada 1895 r. Uznano na nim pilną konieczność budowy nowych kościołów katolickich w mieście, które w II połowie XIX wieku znacznie zwiększyło liczbę mieszkańców, w tym katolików. Orędownikiem tej inicjatywy był proboszcz parafii farnej ks. dr Józef Choraszewski (1834-1899). Nabył on z własnych funduszy dwie parcele na dzisiejszej ul. Seminaryjnej z myślą o przeznaczeniu ich pod nowy kościół oraz zamówił projekt u bydgoskiego budowniczego Józefa Święcickiego. Koncepcja przedstawiała budowlę trójnawową, czteroprzęsłową, z wieloboczną apsydą i transeptem, zwieńczonym kopułą. Z neorenesansowym charakterem elewacji frontowej kontrastowały gwiaździste sklepienia przykrywające poszczególne nawy[2].

W 1902 r. kolejną koncepcję świątyni wykonał urzędnik rejencyjny Roman Ziemski, a w roku 1903 r. proboszcz parafii farnej Ryszard Markwart zlecił projekt architektowi Rogerowi Sławskiemu. Koncepcja świątyni w barokowej stylistyce została przedłożona przez niego w sierpniu 1903 r. Była ona twórczym rozwinięciem pracy Ziemskiego z zachowaniem ustalonych wcześniej parametrów budowli: 37 m długości, 21 m szerokości, 1,2 tys. pojemności wiernych. Kościół posiadał układ bazylikowy czteroprzęsłowy, z wieżą wyrastająca z dachu. Neobarokową fasadę wieńczył tympanon z płaskorzeźbą Chrystusa na krzyżu w aureoli promieni glorii. Całość ujęta była w pilastry oraz zaakcentowana obeliskami[2].

Po uzyskaniu zgody na budowę u władz kościelnych i ustaleniu lokalizacji świątyni na dawnym cmentarzu Świętej Trójcy, podjęto trudne pertraktacje z władzami pruskimi, niechętnymi dla polskich katolików. W 1904 r. w Bydgoszczy odbyła się konferencja z udziałem wyższych urzędników Ministerstwa Kultury z Berlina, podczas której zaakceptowano potrzebę budowy kościoła dla polskich katolików, lecz jednocześnie uzależniono pozwolenie na budowę od zgody arcybiskupa poznańsko-gnieźnieńskiego na utworzenie odrębnej, filialnej parafii niemiecko-katolickiej w Bydgoszczy. Proboszcz parafii farnej ks. Ryszard Markwart odebrał tę decyzję jako polityczną, której celem było ekonomiczne osłabienie kościoła katolickiego[3]. Władzom pruskim zależało na utrzymywaniu rozłamu między polską i niemiecką częścią parafii i uniezależnieniu jej od wpływu polskiego proboszcza. Patowa sytuacja zakończyła się ostatecznie ugodą zawartą 13 lutego 1906 r. między arcybiskupem Edwardem Likowskim, a Pruskim Ministerstwem Kultury[2]. Przewidywała ona budowę w Bydgoszczy dwóch sukursalnych kościołów katolickich - jednego dla Niemców (fundowanego przez władze państwowe)[4], a drugiego dla Polaków (fundowanego ze składek społecznych)[2].

W momencie rozpoczęcia procedur administracyjnych tajemniczą sprawą było zaginięcie gotowego projektu świątyni, prawdopodobnie w Ordynariacie w Poznaniu. W tej sytuacji arch. Roger Sławski wykonał nowy, okazalszy projekt, zgodnie z oczekiwaniami społeczności polskiej, obawiającej się niekorzystnego kontrastu z planowanym kościołem niemieckim. Tym razem świątynia miała pomieścić 3 tys. wiernych i nie odbiegać bogactwem architektonicznym od kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa wznoszonego dla społeczności niemieckiej przez rząd pruski. Pierwsze szkice nowego kościoła powstały w październiku 1907 r., zaś cały projekt w 1908 r. 9 grudnia 1909 r. wydano pozwolenie na budowę[2].

5 lipca 1910 r. miała miejsce uroczystość położenia kamienia węgielnego. Podczas wykopów natrafiono na szczątki ludzkie z dawnego cmentarza. Stan surowy osiągnięto jesienią 1911 r. Pracami kierował wyznaczony przez Sławskiego architekt Ludwig Jurkiewicz. Budowę świątyni ukończono jesienią 1912 r., a konsekrowano 18 maja 1913 r. przez sufragana gnieźnieńskiego Wilhelma Kloske. Fundusze na budowę pochodziły ze składek społeczności polskiej w Bydgoszczy i okolicy (113 tys. marek plus pożyczka bankowa 80 tys.) oraz od kurii gnieźnieńskiej (80 tys. marek) i papieża Piusa X (8 tys. marek)[2]. Zasługuje na uwagę, że w kościele tym odprawiano nabożeństwa wyłącznie w języku polskim i jest to jedyna polska świątynia katolicka, której władze niemieckie pozwoliły powstać w Bydgoszczy w okresie zaborów.

Kościół został wybudowany wraz z zespołem zabudowań parafialnych w stylu neobarokowym. Prace wykończeniowe wnętrz prowadził w latach 20. XX w.Adam Ballenstaedt z Poznania. Rzeźby do ołtarzy wykonał Władysław Marcinkowski z Poznania, a witraże Wiktor Gosiecki z Gniezna. W kaplicy pw. Matki Boskiej Częstochowskiej umieszczono obraz maryjny przeniesiony z pierwotnego kościoła.

Kościół początkowo pełnił funkcję filii bydgoskiej fary. W 1924 r. erygowano parafię dekretem ks. kard. Edmunda Dalbora.

W okresie międzywojennym ostatecznie ukończono wystrój świątyni, zamontowano organy, wykonano polichromie oraz urządzono cmentarz parafialny na dzisiejszym osiedlu Błonie. W latach 1972-1995 w świątyni wykonano szereg modernizacji i remontów, w tym elewacji, konstrukcji nośnej dachu, organów. Blachą miedzianą pokryto kopuły kaplicy, wieży kościoła i plebanii.

19 maja 2013 r. o godzinie 12.00 odbyła się msza dziękczynna z okazji 100-lecia konsekracji kościoła pod przewodnictwem ordynariusza diecezji bydgoskiej biskupa Jana Tyrawy. Msza została poprzedzona wizytacją duszpasterską, która rozpoczęła się się 18 maja 2013 r.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Styl architektoniczny[5][edytuj | edytuj kod]

Kościół zbudowany został w stylu neobaroku, z ceglaną elewacją i z tynkowanymi płycinami. Charakteryzuje się układem bazylikowym z transeptem, który nie ma precedensu w katolickim budownictwie Bydgoszczy. Bryła kościoła jest niesymetryczna. Kościół ma 1038 m² powierzchni użytkowej, kubaturę 16 tys. m³.

Świątynia jest trójnawowa, z prezbiterium zamkniętym trójbocznie, skierowanym na północ. Do nawy północnej, od zachodu przylega ośmiobocznie zwieńczona wieża o wysokości 52 m oraz półkolista kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej, której wezwanie nawiązuje do głównego ołtarza pierwotnej gotyckiej świątyni. Fasada, ściana szczytowa, wieża zdobione są typowymi dla baroku elementami: spływami wolutowymi i obeliskami. Barokizujące są również hełmy kaplicy, zakrystii, wieży i klatki schodowej prowadzącej na chór.[6]

W nawie głównej zastosowano sklepienia kolebkowe z lunetami, a w nawach bocznych kolebkowo-krzyżowe. Wnętrze rozdzielają półkoliste arkady zpilastrami. Polichromia wnętrza została wykonana w 1926 r. przez Leona i Władysława Drapiewskich. Elementy wyposażenia, takie jak: ławki, ambona, konfesjonały, droga krzyżowa oraz układ posadzki zostały zaprojektowane przez Rogera Sławskiego[2].

Świątynię zrealizowano w czerwonej cegle, w wątku krzyżowym. Takie rozwiązanie upamiętnia pierwotny, gotycki kościół.

Ołtarz[edytuj | edytuj kod]

W prezbiterium znajduje się kamienna rzeźba Trójcy Świętej z bocznymi postaciami: św. Kazimierza królewicza oraz św. Wojciecha, wykonana przez Władysława Marcinkowskiego z Poznania. Tło tworzą witraże autorstwa Wiktora Gosienieckiego[2].

Organy[edytuj | edytuj kod]

Bogactwem kościoła są ponad 40-głosowe zabytkowe organy zbudowane w 1912 roku przez Paula Voelknera, legendarnego organmistrza. Kościół charakteryzuje się nie spotykaną nigdzie indziej, specyficzną akustyką.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie (pol.). 30 września 2014. [dostęp 2010-10-12].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Klause Gabriela: Kościół pw. św. Trójcy w Bydgoszczy – dzieło Rogera Sławskiego. [w.] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 13. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008. ISSN 1427-5465
  3. spowodowała ona odpłynięcie połowy wiernych (narodowości niemieckiej) z parafii farnej
  4. kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa na Placu Piastowskim
  5. Parucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008
  6. Kuberska Inga: Architektura sakralna Bydgoszczy w okresie historyzmu. In. Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 3. Bydgoszcz 1998

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Chamot Marek. Kościół katolicki w Bydgoszczy w czasie zaborów. In. Kalendarz Bydgoski 2000
  • Derenda Jerzy. Piękna stara Bydgoszcz – tom I z serii Bydgoszcz miasto na Kujawach. Praca zbiorowa. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006
  • Gołębiewski Jerzy. Parafia i kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy. In. Kalendarz Bydgoski 1996
  • Klause Gabriela: Kościół pw. św. Trójcy w Bydgoszczy – dzieło Rogera Sławskiego. [w.] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 13. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008. ISSN 1427-5465
  • Kuberska Inga: Architektura sakralna Bydgoszczy w okresie historyzmu. In. Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 3. Bydgoszcz 1998
  • Parucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008.
  • Rogalski Bogumił. Architektura sakralna Bydgoszczy dawniej i dziś. In. Kronika Bydgoska XII (1990). Bydgoszcz 1991