Kościół Chrześcijan Baptystów w RP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Chrześcijan Baptystów w RP
Kościół Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Protestantyzm
   └ Baptyzm
Ustrój kościelny kongregacjonalno-synodalny
Nurty pobożnościowe ewangelikalizm
Siedziba  Polska, Warszawa
Zwierzchnik
• tytuł zwierzchnika
pastor dr Mateusz Wichary
przewodniczący Rady Kościoła
Zasięg geograficzny Rzeczpospolita Polska
Członkostwo Światowy Związek Baptystyczny
Europejska Federacja Baptystyczna
Polska Rada Ekumeniczna
Alians Ewangeliczny w RP
Strona internetowa
Baptyzm
Chrzest gdansk.png
 PortalKategoria

Kościół Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej PolskiejKościół protestancki o charakterze ewangelikalnym, zrzeszający większość baptystów żyjących w Polsce. Liczy 4864 ochrzczonych członków[1] i około drugie tyle osób objętych opieką duszpasterską (wg. różnych danych liczy łącznie 9-10 tys. wiernych, dzieci i sympatyków). Jest członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej, Konferencji Kościołów Europejskich, Aliansu Ewangelicznego w RP, Europejskiej Federacji Baptystycznej oraz Światowego Związku Baptystycznego. Organem prasowym jest miesięcznik Słowo Prawdy. Siedzibą władz jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą jego bytu prawnego jest ustawa z 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej[2]. Przewodniczącym Rady Kościoła jest pastor prezbiter dr Mateusz Wichary.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki baptyzmu na ziemiach polskich[edytuj | edytuj kod]

Początki baptyzmu na terenie byłego Królestwa Kongresowego łączą się z osobą wiejskiego nauczyciela Gotfryda Fryderyka Alfa (1831-1898), mieszkającego we wsi Adamów koło Pułtuska. Pod wpływem lektury Biblii przeżył on duchowy przełom i dzięki wsparciu misjonarzy baptystycznych z Prus Wschodnich został wraz z grupą innych wierzących ochrzczony dnia 28 listopada 1858. Ten dzień przyjmuje się jako początek baptyzmu na rdzennych ziemiach polskich oraz datę powstania zboru baptystycznego w Adamowie (pierwszego w zaborze rosyjskim).

Baptyzm na współczesnych ziemiach polskich pojawił się jednak wcześniej. W Elblągu pierwszy zbór baptystyczny powstał w 1844, Wrocławiu, Olsztynie i Szczecinie w 1846, a w Legnicy w 1849. Zasadniczy wpływ na powstanie wszystkich tych niemieckich zborów miał Johann Gerhard Oncken, który rozpoczął ruch baptystyczny w Europie poza Wyspami Brytyjskimi. W roku 1904 łódzki zbór liczył 1935 członków.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Do pierwszych lat XX w., baptyzm na ziemiach polskich rozprzestrzeniał się głównie wśród ludności niemieckiej. Po tej dacie zaczął zyskiwać coraz szersze przyjęcie wśród ludności słowiańskiej, w tym Polaków, zwłaszcza na ówczesnych wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej. Po I wojnie światowej istniały w Polsce dwie odrębne denominacje baptystyczne: Unia Zborów Baptystów Języka Niemieckiego w Polsce (licząca 41 zborów) oraz Związek Zborów Słowiańskich Baptystów (68 zborów), którego czołowym organizatorem był Karol Władysław Strzelec, a pierwszym prezesem Jan Petrasz.

W 1921 rozpoczęły się rozmowy zjednoczeniowe pomiędzy Związkiem Zborów Słowiańskich Baptystów a Związkiem Ewangelicznych Chrześcijan[3]. W 1923 odbyła się w Brześciu konferencja zjednoczeniowa[4][a], na której wybrano Komitet Zjednoczenia[5]. Baptyści byli reprezentowani przez 40 delegatów, ewangeliczni przez 44[6]. Na czele Związku stanął Ludwik Szenderowski, przedstawiciel ewangelicznych chrześcijan[7]. W 1924 do Związku przystąpiła „misja Fetlera”. Baptyści znaleźli się w mniejszości[8]. Baptyści opuścili Związek we wrześniu 1925 roku[9]. Przyczyną była stronniczość (zdaniem baptystów) prezesa Ludwika Szenderowskiego w kierowaniu Związkiem[10].

Od 1908 działało baptystyczne seminarium teologiczne w Łodzi, które po przerwie związanej m.in. z I wojną światową wznowiło działalność w 1922. Obok tego organizowano liczne kursy dokształcające oraz konferencje dla pracowników zborowych i misyjnych. Prowadzono działalność charytatywną. Baptyści byli jedynym ewangelikalnym ugrupowaniem posiadającym w Polsce własny szpital oraz dom sióstr w Łodzi. W 1923 otwarto drukarnię w Łodzi (oficyna „Kompas”), w której powstawała większość wielojęzycznej literatury baptystycznej rozpowszechnianej na terenie II Rzeczpospolitej i przemycanej także do ZSRR[11].

W 1925 obok licznych baptystycznych czasopism niemieckich zaczęto wydawać polskojęzyczny miesięcznik Słowo Prawdy, który pełnił rolę organu prasowego Związku Zborów Słowiańskich Baptystów w Polsce. Jego pierwszym redaktorem był Ludwik Miksa.

W latach 30. w Brześciu baptyści zorganizowali sierociniec, prowadził go Łukasz Dziekuć-Malej[12]. W 1937 zorganizowano w Narewce przytułek dla starców, kierowany przez Bronisława Spałka[13].

W 1937 obie denominacje baptystyczne istniejące w Polsce, czyli Unia Zborów Baptystów Języka Niemieckiego w Polsce i Związek Zborów Słowiańskich Baptystów w Polsce, postanowiły utworzyć wspólny Kościół Ewangeliczno-Baptystyczny w Rzeczypospolitej Polskiej. Wspólnota ta obejmowała łącznie 31 242 wiernych. Nie doczekała się jednak uznania przez władze II Rzeczypospolitej[14].

W okresie międzywojennym baptyści prowadzili szeroko zakrojoną działalność wydawniczą. W latach 1919-1939 ukazywał się rosyjsko-języczny miesięcznik „Gost'” („Gość”). Ukazało się łącznie 247 jego numerów. W latach 1922-1939 wydawany był „Majak” („Latarnia Morska”). Wydano łącznie 203 numerów tego pisma. W latach 1923-1924 ukazywał się „Christijanin” („Chrześcijanin”). Ukazało się 11 numerów tego miesięcznika. W latach 1932-1935 ukazywał się miesięcznik „Jewangelska Wiera” („Wiara Ewangeliczna”). Ponadto w latach 1933-1939 ukazywał się miesięcznik „Swiet k proswieszczeniju” („Światło rozjaśniające”). Ukazało się łącznie 52 numerów tego pisma[15].

Sytuacja prawna baptystów w okresie międzywojennym kształtowała się odmiennie w każdej z dzielnic porozbiorowych państwa. W dawnej dzielnicy pruskiej wyznanie to miało status religii uznanej. Gorsze położenie zachodziło na terenie b. Kongresówki i w dawnym zaborze austriackim.

Okres okupacji hitlerowskiej i sowieckiej[edytuj | edytuj kod]

Wojna przyniosła baptystom w Polsce olbrzymie straty, tak pod względem liczby wiernych, których wielu zginęło w trakcie działań okupacyjnych i wojennych bądź znalazło się poza granicami, jak i w wymiarze materialnym. W okresie okupacji na terenie Generalnego Gubernatorstwa baptyści wraz z reprezentantami kilku innych wspólnot ewangelikalnych byli skupieni w zarejestrowanym w 1942 Związku Nieniemieckich Ewangelicko-Wolnokościelnych Zborów, na czele którego stał prezbiter Aleksander Kircun.

Okres Polski Ludowej[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej ze względu na zmiany granic i deportację mniejszości niemieckiej pozostało w Polsce prawdopodobnie nie więcej niż tysiąc baptystów. Wiele zborów zanikło po wyjeździe baptystów niemieckojęzycznych. W stanie niemal nienaruszonym zachował się tylko region białostocki, który przejął funkcję centrum baptyzmu w powojennej Polsce[16]. W 1946 Polski Kościół Chrześcijan Ewangelicznych Baptystów zyskał w Polsce uznanie prawne, w 1968 otrzymał zatwierdzenie swojego statutu.

Przez cały okres Polski Ludowej Kościół stopniowo odbudowywał swój stan posiadania. Rosła liczba wiernych i zborów: w 1945 Kościół liczył 1 763 wiernych a w 1989 była to wspólnota skupiająca 6 157 osób; w w 1953 istniały 64 zbory a w 1989 było ich 129[17].

Kościół prowadził znaczącą działalność wydawniczą w ramach Wydawnictwa "Słowo Prawdy", w tym wydawał miesięcznik "Słowo Prawdy" - w 1972 nakład wynosił 3 500 egzemplarzy[18].

W 1978 ważnym wydarzeniem była wizyta Billy Grahama[19].

Ze względu na tranzytową pozycję Polski między Zachodem a ZSRR, Służba Bezpieczeństwa usiłowała inwigilować Kościół w celu powstrzymania przepływu literatury religijnej do Związku Radzieckiego i rozpracowania osób zajmujących się tego rodzaju przemytem. Wyróżniającymi się agentami na omawianym polu byli: „Marian”, „Kasprzak” i „Tomasz”[20]. Agenci „Marian”, „Kasprzak”, „Tomasz” i „Stefan” mieli za zadanie eliminować wszelkie antykomunistyczne tendencje, które mogłyby się pojawiać w działaniach baptystycznych organizacji na Zachodzie. Mieli oni kształtować w środowisku amerykańskich baptystów przychylne opinie o PRL[21][22].

Czołowymi działaczami w okresie PRL byli: Krzysztof Bednarczyk, Piotr Dajludzionek, Zygmunt Karel, Aleksander Kircun, Alfred Władysław Kurzawa, Zdzisław Pawlik, Adam Piasecki, Stefan Rogaczewski, Andrzej Seweryn, Michał Stankiewicz, Konstanty Wiazowski.

Okres III Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Kluczowym faktem w dziejach Kościoła po 1989 było uzyskanie pełniej wolności prowadzenia działalności religijnej i społecznej, co zostało zagwarantowane w Konstytucji RP z 1997. Kościół też mógł odzyskać część nieruchomości utraconych na skutek wojny i działań władz PRL[23]. Jedyna uczelnia wyższa Kościoła Wyższe Baptystyczne Seminarium Teologiczne w Warszawie uzyskało w 1995 uprawnienie do nadawania ważnego w całym systemie szkolnictwa wyższego tytułu zawodowego licencjata teologii baptystycznej.

Status prawny Kościoła[edytuj | edytuj kod]

Status prawny Kościoła określa ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1995 r. Nr 97, poz. 480). Kościół jest niezależny od jakiejkolwiek zagranicznej władzy duchownej lub świeckiej. Jest on następcą prawnym zborów, organizacji i gmin baptystycznych działających na obecnym terytorium RP przed dniem 1 września 1939.

Ekumenizm[edytuj | edytuj kod]

Kościół jest członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej od chwili jej powstania i jest jednym z członków-założycieli tej organizacji. Aktywnie uczestniczył w przedsięwzięciach Rady aż do początku lat 80., kiedy zaangażowanie to uległo osłabieniu, a baptyści niemalże wycofali się z prac PRE[24]. Złożyło się na to kilka czynników. Nastąpiła zmiana pokoleniowa we władzach PKChB, a odchodzące pokolenie nie potrafiło przekonać do idei ekumenicznej młodszego pokolenia. Młodzi liderzy baptystyczni ulegali bardziej niż poprzednicy wpływom antyekumenicznej Południowej Konwencji Baptystycznej. Największy sprzeciw wobec członkostwa w PRE wychodzi ze zborów na Białostocczyźnie[25].

Ustrój Kościoła[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką organizacyjną Kościoła jest zbór. Jednym z warunków zaistnienia zboru jest deklaracja ze strony 25 pełnoprawnych członków Kościoła. Obecnie największymi zborami baptystycznym są: I zbór we Wrocławiu oraz zbór w Białymstoku, które liczą ponad 300 członków. Kościół skupia około 5000 członków, a wraz z dziećmi i sympatykami około 9000-10000 wiernych.

Zbory skupione są w Okręgach Kościoła.

Naczelną władzą Kościoła jest Krajowa Konferencja Kościoła posiadająca uprawnienia uchwałodawcze, która co 4 lata ma charakter wyborczy, m.in. wybiera przewodniczącego Rady Kościoła, który wchodzi w skład Rady Kościoła wraz z 9 przedstawicielami okręgów Kościoła oraz Komisję Rewizyjną. Naczelną władzą wykonawczą Kościoła jest Rada Kościoła.

Przewodniczący Rady Kościoła od roku 1945 do chwili obecnej:

Kościół posiada następujące agendy ogólnopolskie:

  • Komisje:
    • Komisja Ewangelizacji i Edukacji
    • Komisja Studiów i Badań
    • Komisja Finansów i Administracji
    • Komisja Komunikacji, Promocji i Rozwoju
  • Służby:
    • Służba Młodzieży
    • Służba Dziecięca
    • CEL – Centrum Edukacji Liderów
    • Służba Kobiet
  • Duszpasterstwa:
    • Duszpasterstwo Dzieci i Młodzieży
    • Duszpasterstwo Akademickie
    • Duszpasterstwo Osób Stanu Wolnego
    • Duszpasterstwo Rodzin
    • Duszpasterstwo Seniorów
    • Duszpasterstwo Chorych
    • Duszpasterstwo Osadzonych
    • Duszpasterstwo Służb Mundurowych

Uczelnią wyższą Kościoła jest Wyższe Baptystyczne Seminarium Teologiczne w Warszawie.

Organem prasowym Kościoła jest miesięcznikSłowo Prawdy”.

Kościół posiada cztery ośrodki: katechetyczno-wypoczynkowy w Świętajnie, kolonijne: w Bielicach i Narewce, a także ośrodek konferencyjno-rekolekcyjny w WarszawieRadości oraz Dom Opieki w Białymstoku. Kościół jest także organizatorem wielu konferencji, zjazdów, obozów itd.

Członkostwo w organizacjach międzykościelnych i konfesyjnych[edytuj | edytuj kod]

Kościół jest członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej, Konferencji Kościołów Europejskich, Aliansu Ewangelicznego w RP, Towarzystwa Biblijnego w Polsce, Europejskiej Federacji Baptystycznej oraz Światowego Związku Baptystycznego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Według K. Bednarczyka Brześć został obrany na miejsce zjazdu z tego względu, ponieważ „Łukasz Dziekuć-Malej był od samego początku największym entuzjastą zjednoczenia”. (K. Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 151.).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Paweł Ciecieląg, dr Mikołaj Haponiuk, Olga Lewandowska, Małgorzata Krzysztofik: Wyznania religijne. Stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009-2011. Warszawa: GUS, 2013, s. 63. ISBN 978-83-7027-519-8.
  2. Tekst ustawy w Internetowym Systemie Aktów Prawnych
  3. Tomaszewski 2006 ↓, s. 47.
  4. Bednarczyk 1997 ↓, s. 122.
  5. Tomaszewski 2006 ↓, s. 48.
  6. Bednarczyk 1997 ↓, s. 152.
  7. Bednarczyk 1997 ↓, s. 252.
  8. Bednarczyk 1997 ↓, s. 155-156.
  9. Bednarczyk 1997 ↓, s. 157.
  10. Tomaszewski 2006 ↓, s. 120.
  11. Tomaszewski 2006 ↓, s. 70.
  12. Tomaszewski 2006 ↓, s. 64.
  13. Tomaszewski 2006 ↓, s. 56.
  14. Henryk Ryszard Tomaszewski: Baptyści w Polsce w latach 1918-1958. Warszawa: 2008, s. 174. ISBN 978-83-925744-2-2.
  15. Adam Radosław Suławka. Rosyjska i rosyjskojęzyczna prasa religijna w II Rzeczypospolitej. „Kultura - Media - Teologia”. Nr 10, s. 73-77, 2012. ISSN 2081-8971. 
  16. Nie tylko Niemcy – dzieje baptystów w Polsce Wiara.pl.
  17. Winiarczyk-Kossakowska 2005 ↓, s. 321-322.
  18. Winiarczyk-Kossakowska 2005 ↓, s. 319.
  19. Billy Graham w Polsce. Michał Stankiewicz (red.). Warszawa: Słowo Prawdy, 1979, s. 1-254.
  20. Plany Departamentu 2007 ↓, s. 280.
  21. Plany Departamentu 2007 ↓, s. 280-281.
  22. Rafał Ciućka, Co robić z braćmi agentami? Ciszej nad tą trumną – ekumenizm pl.
  23. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, ISBN 978-83-931204-9-9, s. 103-104.
  24. Seweryn 2006 ↓, s. 252-254.
  25. Seweryn 2006 ↓, s. 85.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Plany pracy Departamentu IV MSW na lata 1972–1979. oprac. M. Biełaszko, A. K. Piekarska, P. Tomasik, C. Wilanowski. Warszawa: IPN, 2007, s. 278-279. ISBN 978-83-6046-430-4.
  • Krzysztof Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. Warszawa: Słowo Prawdy, 1997. ISBN 83-86586-02-8.
  • Powstanie i rozwój ruchu baptystycznego w Polsce w latach 1858-1939. W: Henryk Ryszard Tomaszewski: Wspólnoty chrześcijańskie typu ewangeliczno-baptystycznego na terenie Polski w latach 1858-1939. Warszawa: WBST, 2006, s. 21–70. ISBN 83-88497-11-1.
  • Małgorzata Winiarczyk-Kossakowska: Ustawy III Rzeczypospolitej o stosunku państwa do Kościołów chrześcijańskich. Warszawa: 2004. ISBN 83-7151-603-7.
  • Andrzej Seweryn: Na drodze dialogu. Zaangażowanie ekumeniczne Kościoła Baptystycznego jako członka Polskiej Rady Ekumenicznej w latach 1945-1989. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Uczelniane Wyższego Baptystycznego Seminarium Teologicznego w Warszawie, 2006. ISBN 83-88-49710-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]