Mszał Rzymski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Mszał Rzymski (łac. Missale Romanum) – najważniejsza księga liturgiczna w Kościele katolickim obrządku rzymskiego, zawierająca teksty stałych i zmiennych części Mszy. Mszał zawiera wskazówki potrzebne do sprawowania tej Najświętszej Ofiary oraz dotyczące szczególnych celebracji związanych z poszczególnymi obchodami i okresami roku liturgicznego. Powstał z połączenia następujących ksiąg: sakramentarza, lekcjonarza, graduału i „Ordines Romani”.

Na jego układ miał wpływ ryt rzymski oraz ryt gallikański.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tekst Quo Primum, w Mszale Rzymskim Piusa XII z 1956.

Oto kolejne edycje typiczne Mszału rzymskiego:

Układ[edytuj | edytuj kod]

Mszał Rzymski podzielony jest na rubryki (łac. ruber - czerwony) i nigryki (łac. niger - czarny). Rubryki zawierają komentarze lub wskazówki dla celebransów, które nie są odczytywane podczas Mszy św. Nigryki zawierają teksty np. formularzy mszalnych, prefacji, modlitw, itp., które są przeznaczone do odczytania podczas sprawowania Mszy.

Układ mszału różni się w zależności od formy rytu.

Forma zwyczajna rytu rzymskiego[edytuj | edytuj kod]

Na pierwszych stronicach Mszału znajduje się „Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego” (w skrócie OWMR), czyli normy dotyczące wszystkiego, co związane jest ze sprawowaniem mszy. Po OWMR następują formularze mszalne roku liturgicznego, ułożone w kalendarzowym porządku niedziel i świąt, wśród których szczególne miejsce zajmują obchody Triduum Paschalnego.

Po formularzach swoje miejsce mają „Obrzędy Mszy Świętej”. I tak kolejno:

Na kolejnych stronicach znajdują się formularze mszalne w mszach o świętych i świętach oraz uroczystościach ruchomych. Następnie występują formularze mszalne w mszach obrzędowych, okolicznościowych, wotywnych, itp. Na końcu Mszału Rzymskiego dla Diecezji Polskich dodatkowo zamieszczono teksty liturgii mszy w języku łacińskim oraz kilka podstawowych formularzy mszalnych w tym języku.

Forma nadzwyczajna rytu rzymskiego[edytuj | edytuj kod]

Strony kanonu rzymskiego w Mszale z 1962 r. Po lewej stronie zawsze umieszczony jest rysunek przedstawiający ukrzyżowanie.

Cechą charakterystyczną mszału formy nadzwyczajnej rytu rzymskiego jest umieszczenie na początku Bulli Piusa V wprowadzającej mszał rzymski do liturgii w całym Kościele łacińskim. Bulla pochodzi z 1570 r. Układ mszału:

  • rubryki ogólne (Rubricae generales) i szczegółowe (Rubricae missalis romani)
  • kalendarium
  • opis sposobu odprawiania Mszy (Ritus servandus in celebratione Missae)
  • rozdział o błędach i ułomnościach w czasie odprawiania Mszy (De defectibus in celebratione Missae occurentibus)
  • modlitwy odmawiane przed i po Mszy
  • objaśnienia co do sposobu okadzania darów i ołtarza
  • formularze mszalne na poszczególne okresy roku kościelnego od I niedzieli Adwentu do Wielkiej Soboty włącznie (Proprium de tempore)
  • części stałe Mszy (Ordo Missae)
  • prefacje
  • kanon Mszy (Canon Missae) - po lewej stronie pierwszej strony kanonu jest zawsze rysunek ukrzyżowania
  • ciąg dalszy formularzy mszalnych (od niedzieli Zmartwychwstania do ostatniej niedzieli roku kościelnego)
  • formularze mszalne dla poszczególnych świętych (proprium sanctorum) ułożone od 29 listopada do 26 listopada
  • formularze wspólne (commune sanctorum)
  • formularze Mszy wotywnych

Kartki kanonu Mszy mają zakładki (paginatory - łac. pagina - kartka, strona) - każda kartka ma jedną zakładkę (zakładki są przyczepione do krawędzi strony w kolejności od dołu do góry, tzn. kolejne strony mają zakładki coraz wyżej). Spowodowane jest to tym, że w formie nadzwyczajnej rytu rzymskiego po konsekracji kapłan nie może rozdzielić palców, które dotykały Hostii. Zakładki na każdej stronie ułatwiają mu przekładanie stron.

Mszaliki dla świeckich[edytuj | edytuj kod]

Kościół zaleca wiernym świeckim, by korzystali ze specjalnych wydań Mszału połączonego z Lekcjonarzem, w mniejszym, wygodnym formacie. Ułatwia to głębsze przeżywanie bogactwa treści Mszy świętej.

Jan Paweł II pisał 20 maja 1982:

Quote-alpha.png
Życzę, by nowy, bardzo potrzebny „Mszał z czytaniami” (...) pomagał ludowi Bożemu w Polsce zbliżyć się do stołu Słowa Bożego i Najświętszej Ofiary Eucharystycznej, która jest źródłem i szczytem całego życia chrześcijańskiego.

Pierwsze mszaliki pojawiły się przed reformą posoborową liturgii. Popularne były mszaliki na niedziele i święta zawierające teksty mszalne tłumaczone na język polski. Za wzorem niemieckim Schotta na początku lat sześćdziesiątych wydany został mszalik zawierający wszystkie teksty mszalne jak mszał po łacinie i po polsku (czytania tylko po polsku). Po mottu proprio Summorum Pontificum został wznowiony przez Wydawnictwo Bractwa św. Piusa X, Te Deum.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Bogusław Nadolski: Leksykon Liturgii. Poznań: Pallottinum, 2006, s. 991. ISBN 83-7014-531-0.