Pomoc:Poradnik autora Wikipedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

czyli jak zostać edytorem Wikipedii w jedno popołudnie

główna strona pomocy


Motto dla Czytelnika:

Czytaj, czytaj
i jeszcze raz czytaj.

Wstęp[edytuj | edytuj kod]

Każdy, kto ma dostęp do internetu, może w KAŻDEJ CHWILI edytować Wikipedię. Tak po prostu. Oczywiście, aby móc modyfikować lub dodawać sensowną treść do encyklopedii, wymagana jest pewna wiedza.

Niemniej jednak od strony techniczno-komputerowo-internetowej jest to bardzo proste.

Niniejszy poradnik został napisany właśnie dla osób, które posiadają wiedzę na dowolny temat i chcą się nią podzielić edytując Wikipedię, ale nie wiedzą od czego zacząć lub też obawiają się, że "nie znają się wystarczająco na komputerach". Do rozpoczęcia przygody z Wikipedią wystarczy tylko wiedzieć, jak używać klawiatury, myszki i przeglądarki internetowej.

Jest tylko jeden warunek: całość tego tekstu
należy przeczytać od deski do deski.

Tekst wydaje się długi, ale znajduje się w nim mnóstwo ciekawych ilustracji, więc czytanie nie będzie nudne. Zajmie to co prawda trochę więcej niż 5 minut, ale naprawdę warto – w przyszłości zaoszczędzi to czasu Tobie, Czytelniku – przyszły Edytorze Wikipedii.

Zatem – zaczynamy! :-)

Spis treści

Rozdział I – Absolutne podstawy[edytuj | edytuj kod]

Zanim zaczniemy zagłębiać się w tajniki Wikipedii należy zapoznać się z kilkoma bardzo ważnymi rzeczami:

  • sprawy bardzo ważne będą oznaczane poniżej:
w taki sposób
  • jeśli skrót wygląda tak:
Wikipedia
to wskazuje na inną stronę w Wikipedii
  • jeśli skrót wygląda tak:
Commons
to wskazuje na zewnętrzną stronę internetową
  • jeśli skrót wygląda tak:
nieistniejąca wikistrona
to wskazuje na stronę w Wikipedii, która jeszcze nie istnieje
  • można też linkować do innych projektów
Wikiźródła (source) – A. Mickiewicz

więcej na ten temat Wikipedia:Linkowanie

  • w skróty te można klikać – otworzy się wówczas docelowa strona (spróbuj kliknąć w powyższe linki)
  • można również klikać w każdą grafikę – otworzy się jej powiększona wersja i strona opisu (kliknij w poniższy rysunek ze znakiem zapytania):
Przykład.jpg

Czym jest Wikipedia?[edytuj | edytuj kod]

Wikipedia została założona jako projekt niekomercyjny. Obecnie zarządzana jest przez organizację non-profit Fundację Wikimedia. "Niekomercyjność" oznacza tutaj, że Wikipedia nie jest po to, aby zarabiać pieniądze, ale po to, aby udostępnić światu darmowe źródło wiedzy encyklopedycznej. Mottem Wikimedia Foundation jest:

Wyobraź sobie świat,
w którym każda osoba na naszej planecie
ma dostęp do sumy ludzkiej wiedzy.
Do tego właśnie dążymy.

Informacje powinny być prezentowane w sposób jak najprostszy i najczytelniejszy. Wygląd stron Wikipedii jest pozbawiony wszelkich zbędnych grafik, kolorów i animacji, odwracających uwagę od samej treści, która jest przecież najważniejsza. Co więcej, w Wikipedii nie ma ŻADNYCH reklam – wszelkie koszty ponoszone na utrzymanie komputerów/serwerów, które zapewniają działanie Wikipedii, pokrywane są wyłącznie z dobrowolnych datków i darowizn ofiarowanych przez wolontariuszy. Jeśli i ty chcesz wspomóc działanie Wikipedii, to darowizny można składać tutaj:

Fundacja Wikimedia – Dary pieniężne

Wikipedia jest internetową encyklopedią pisaną wspólnie przez wielu użytkowników (wolontariuszy), których utarło się nazywać wikipedystami. Podczas edycji i redagowania artykułów wikipedyści współpracują na wielu poziomach: pojedynczego artykułu czy grafiki, w ramach projektu tematycznego, Wikipedii w danym języku jako całości itd. Aby taka współpraca przynosiła dobre efekty, potrzebna jest różnorodna społeczność, odpowiednie narzędzia i kultura pracy.

Zanim przejdziemy do nauki edycji, poznajmy nieco strukturę, w której prężnie działa społeczność Wikipedii.

Czym Wikipedia nie jest?[edytuj | edytuj kod]

Wikipedia jest encyklopedią, dlatego też nie jest:

1. Forum dyskusyjnym na każdy temat
2. Słownikiem ortograficznym języka polskiego lub wyrazów obcych
3. Tubą propagandową lub medium do propagowania swoich przekonań
4. Miejscem do krytykowania czyichś zachowań lub poglądów
5. Miejscem do umieszczania twórczości własnej
6. Miejscem na publikację własnych prac naukowych czy wyników badań
7. Kolekcją odnośników (linków) – zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych
8. Miejscem do tworzenia swojej osobistej strony internetowej
9. Miejscem do reklamowania czegokolwiek
10. Miejscem do wpisywania rzeczy uznawanych przez autora za zabawne
11. Wikipedia nie jest serwisem typu "Ściąga"
12. Demokracją – wszystkie decyzje podejmowane w Wikipedii
    powinny być oparte na zdrowym rozsądku i zasadzie osiągania
    konsensusu.

Więcej można o tym przeczytać na osobnej stronie Czym Wikipedia nie jest.

Prawa autorskie w Wikipedii[edytuj | edytuj kod]

Niniejszy podrozdział należy przestudiować niezwykle uważnie, ponieważ:

Prawa autorskie i licencje w Wikipedii są
 
BARDZO WAŻNE.

To nie jest nudne "ględzenie" na próżno – to są absolutne podstawy, których nieznajomość może pociągnąć za sobą konsekwencje prawne.

Całość Wikipedii udostępniona jest na tzw. wolnej licencji – na samym dole każdej strony (również tej, którą właśnie czytasz) znajduje się następujący tekst:

Tekst udostępniany na
licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach,
z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe
informacje o warunkach korzystania.

Natomiast przed zapisaniem każdej edycji pojawia się następujący komunikat:

Zapisując zmiany, wyrażasz nieodwołalną zgodę na udostępnianie
Twojego wkładu na licencji Creative Commons [...] oraz
na licencji GFDL.

Cóż to są te Creative Commons i GFDL? Aby lepiej zrozumieć temat, zacznijmy od GFDL.

Licencja GFDL[edytuj | edytuj kod]

Wszelkie materiały opublikowane w Wikipedii (wliczając w to tekst, rysunki, grafiki, dźwięki, animacje, itd.) muszą być udostępnione na tzw. wolnej licencji.

"Wolna" licencja oznacza nie tyle "darmowość", ile wolność w kopiowaniu, modyfikacji i dalszym używaniu materiałów, bez pytania ich autora o zgodę. Jeśli bowiem autor zgodził się udostępnić swoją twórczość (tekst, rysunki, itd.) na wolnej licencji, to znaczy, że "z góry" godzi się na to, że jego materiały będą mogły być kopiowane i używane bez ograniczeń, również w celach komercyjnych (w przeciwieństwie do materiałów z ograniczeniem "wszystkie prawa zastrzeżone"). Co więcej, raz udzielona wolna licencja nie może zostać cofnięta.

Jakie więc korzyści mają autorzy z takiego udostępniania swoich materiałów, skoro każdy i zawsze może ich używać? Otóż są pewne warunki użytkowania, a mianowicie (w wielkim skrócie) dla licencji GFDL (GNU Free Documentation License):

* każda kopia musi zawierać informacje o pierwotnym autorze
* do każdej kopii musi zostać dołączony pełny tekst licencji GFDL
  wyjaśniający, na jakich warunkach kopie mogą być rozpowszechniane.
* jeśli oryginał został zmodyfikowany, to kopia musi zawierać
  również informacje o autorze poprawek
Logo licencji GFDL


Oznacza to, że "wolne" materiały mogą być używane za darmo i nikt (w tym autor) nie może żądać zapłaty za ich wykorzystanie. Działa to jednak również w drugą stronę – korzystający nie może czerpać korzyści z ich sprzedaży (wyłączając koszty produkcji, druku, nośnika, itp.)

W Wikipedii mogą być używane tylko materiały na wolnej licencji.

Jakiekolwiek teksty, rysunki, fotografie, dźwięki, animacje, bazy danych itp., przy których nie widnieje pozwolenie na wykorzystanie na licencji GFDL, nie mogą być zatem wykorzystane w Wikipedii. Jest tylko jeden wyjątek od tej zasady – licencje niesprzeczne z GFDL (o czym za chwilę).

Prawa autorskie w Wikipedii przestrzegane są rygorystycznie.

Jeśli ktoś doda tekst lub fotografię, o których wiadomo jest, że NIE ZOSTAŁY udostępnione na wolnej licencji, to takie materiały są kasowane bez dalszej dyskusji. Co więcej, nawet jeśli autor tekstu/zdjęcia zadeklaruje, że może ono być wykorzystane "w Wikipedii", to takie materiały również nie mogą zostać użyte! Nie ma bowiem nic pośredniego – albo materiały są wolne i można je kopiować bez ograniczeń, również poza Wikipedią, albo nie są wolne i wówczas nie można ich kopiować.

Dlatego właśnie w polskojęzycznej Wikipedii praktycznie nie ma grafik zawierających logo znanych organizacji lub firm (jak np. Intel lub Microsoft Windows) – ponieważ takie grafiki są albo objęte prawami autorskimi typu "copyright", albo są to zastrzeżone znaki firmowe. Jako takie więc nie są wolne i nie mogą być dowolnie używane.

Przykład fotografii Gdańska udostępnionej na licencji GFDL:

Zdjęcie Gdańska udostępnione na licencji GFDL


Dopuszczalne są wszelkie licencje nie sprzeczne z GFDL, czyli wszystkie takie, które są bardziej wolne i nakładają mniejsze ograniczenia na dalsze wykorzystywanie materiałów. Do takich należą np. niektóre licencje Creative Commons.

Licencja Creative Commons (CC)[edytuj | edytuj kod]

W Wikipedii jest artykuł opisujący różne wersje Licencji Creative Commons (w skrócie CC). Istnieją cztery warunki udzielenia licencji:

I. Cc-by new white.svg Uznanie Autorstwa (ang. Attribution (BY)): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych pod warunkiem umieszczenia informacji o twórcy. Używana jest również ikona Cc-by white.svg
II. Cc-nc white.svg Użycie Niekomercyjne (ang. Noncommercial (NC)): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych tylko w celach niekomercyjnych.
III. Cc-nd white.svg Bez Utworów Zależnych (ang. No Derivative Works (ND)): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie tylko dokładnych (dosłownych) kopii dzieła, niedozwolone jest jego zmienianie i tworzenie na jego bazie pochodnych.
IV. Cc-sa white.svg Na Tych Samych Warunkach (ang. Share Alike (SA)): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie pochodnych dzieł, pod warunkiem że będą one opublikowane na takiej samej licencji.

Można łatwo zauważyć, że warunek ii. (NC) i warunek iii. (ND) są niezgodne z licencją GFDL, gdyż pojawia się zakaz użycia komercyjnego i wprowadzania jakichkolwiek modyfikacji do oryginału. Dlatego też żadne materiały na licencjach CC-NC oraz CC-ND nie mogą być użyte w Wikipedii.

Jeśli jednak licencja Creative Commons jest użyta z warunkami i. i/lub iv. czyli CC-BY lub CC-BY-SA, to taka konfiguracja jest niesprzeczna z licencją GFDL. Co więcej, użycie licencji CC-BY-SA jest łatwiejsze w praktyce od GFDL, ponieważ nie ma konieczności dołączania pełnego tekstu licencji do każdej kopii materiału (wystarczy tylko np. link do pełnej wersji). Warunki użycia licencji CC-BY-SA są więc następujące:

* Każda kopia musi zawierać informacje o pierwszym autorze.
* Do każdej kopii musi zostać dołączony link do pełnego tekstu licencji CC
  wyjaśniający, na jakich warunkach kopie mogą być rozpowszechniane.
* Jeśli oryginał został zmodyfikowany,
  to kopia musi zawierać informacje również o autorze poprawek.

Przykład zdjęcia udostępnionego na licencji CC-BY-SA:

Zdjęcie Warszawy, licencja CC-BY-SA


Swoje fotografie można udostępniać również na "zerowej" licencji, czyli CC0 (lub CC-0), dla której stosowana ikona to: Cc.logo.circle.svgCc-zero.svg. Taka licencja nie wprowadza żadnych ograniczeń co do użycia, nie trzeba nawet podawać autora. Brak ograniczeń licencji CC-0 jest porównywalny z domeną publiczną.

Przykład zdjęcia udostępnionego na licencji CC-0:

Zdjęcie Singapuru, licencja CC-0


Domena publiczna[edytuj | edytuj kod]

Domena publiczna jest to najbardziej "wolna" ze wszystkich form publikacji dzieła. Według prawa USA autor zrzeka się wszelkich praw i znosi wszelkie ograniczenia co do wykorzystania swojego dzieła. Pozostaje oczywiście prawo, które zgodnie z prawem przysługuje od momentu utworzenia dzieła, natomiast nie wnosi to żadnych ograniczeń co do jego wykorzystania. Nie ma żadnych wymagań odnośnie do podawania nazwiska autora, źródła lub licencji.

Nieoficjalne logo public domain


Oczywiście takie wykorzystanie bez ograniczeń może zajść TYLKO w przypadku, jeśli zachodzi 100% pewność, że dzieło JEST w domenie publicznej (ang. public domain). Niektórzy twórcy udostępniają swoje dzieła (np. grafiki, zdjęcia) w taki sposób z własnej woli, ale niektóre dzieła muszą być udostępnione na wolnej licencji, z racji sposobu, w jaki zostały stworzone. Dla przykładu, polskie akty normatywne lub ich urzędowe projekty oraz urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole nie mogą być zastrzeżone prawami autorskimi i niejako "z definicji" należą do domeny publicznej (zobacz grafikę godła Polski poniżej). Oczywiście w takim przypadku należy się jednak liczyć z innymi ograniczeniami – jeśli ktoś użyje ją w nielegalny sposób (np. znieważający polskie godło), to taka osoba może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej.

Godło Polski jako public domain


Licencja Do użytku niekomercyjnego[edytuj | edytuj kod]

Jak już wspomnieliśmy powyżej taka licencja nie jest dopuszczona w Wikipedii.

W Wikipedii nie mogą się znaleźć żadne materiały
ograniczające użycie komercyjne.

Wszystkie prawa zastrzeżone[edytuj | edytuj kod]

W Wikipedii nie mogą się znaleźć żadne materiały podlegające pod licencję "wszelkie prawa zastrzeżone". Dotyczy to również takich materiałów, dla których autor/właściciel wyraża zgodę do użycia "w Wikipedii". Dlaczego? Ponieważ wszelkie materiały (tekstowe, graficzne i inne) umieszczone w Wikipedii mogą być z definicji kopiowane i używane poza nią, a to jest sprzeczne z udostępnieniem typu wszystkie prawa zastrzeżone.

Fair use[edytuj | edytuj kod]

Przyjęto zasadę, że w polskojęzycznej Wikipedii nie mogą się znaleźć żadne materiały podlegające pod "fair use" (z ang. dozwolony użytek) – nawet jeśli są one dopuszczone w angielskojęzycznej Wikipedii.

Ogólnie "fair use" dopuszcza użycie materiałów zastrzeżonych w specjalnych przypadkach – więcej informacji znajduje się w artykule dozwolony użytek.

Zgodnie z prawem USA angielskojęzyczna Wikipedia zezwala na użycie materiałów fair use (np. scen z filmów – tutaj znajduje się przykład grafiki fair use).

Inne licencje[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele typów innych wolnych licencji, np. Free Art License. Główną zasadą używania takich materiałów w Wikipedii jest, że:

Wszelkie licencje "bardziej wolne" niż GFDL są dopuszczone do użytku w Wikipedii.

Natomiast licencje mniej wolne, w szczególności ograniczające sposoby użytku, kopiowania lub modyfikowania dzieła są niedopuszczalne. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości najlepiej jest skontaktować się z innymi wikipedystami (np. poprzez IRC lub listę dyskusyjną).

Teksty, grafiki, dźwięki, animacje...[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie licencje opisane powyżej dotyczą oczywiście nie tylko fotografii, ale również: tekstów, grafik, dźwięków, animacji, baz danych, oraz wszelkich innych utworów, których charakter podlega prawom autorskim. Dlatego też:

Nie wolno kopiować ŻADNYCH materiałów z książek,
stron internetowych, gazet, innych encyklopedii itp.

JEDYNYM wyjątkiem są materiały udostępnione na odpowiedniej wolnej licencji.

Dla przykładu – nie wolno skopiować listy haseł z encyklopedii PWN (nawet nie samych haseł, ale po prostu ich listy, np. spisu treści) – naruszałoby to bowiem ustawę o ochronie praw autorskich.

Rozdział II – Struktury Wikipedii[edytuj | edytuj kod]

Wikipedyści[edytuj | edytuj kod]

Wikipedyści są tak różni, jak różni są ludzie. Każdy ma inny poziom wiedzy komputerowej, "zna się" na czymś innym, edytuje tyle, ile może, na ile ma ochotę lub zapał.

Jeśli ktoś jest amatorem historykiem – zwykle pracuje nad artykułami historycznymi, jeśli interesuje się filmem – edytuje artykuły o aktorach. Niektórzy rozwijają wyłącznie artykuły związane ze swoją rodzinną miejscowością lub wykonują zdjęcia. Inni piszą emaile do różnych instytucji z prośbą o udostępnienie wartościowych tekstów lub zdjęć. Z kolei eksperci od komputerowego programowania pomagają w tworzeniu nowych narzędzi lub ulepszeń ułatwiających edytowanie.

Nowi wikipedyści są bardzo mile widziani i chętnie witani, bo wszelki wkład merytoryczny jest podstawą rozbudowy Wikipedii i jej dalszego funkcjonowania. Dlatego też: śmiało edytuj.

Oczywiście początki są zawsze trudne, dlatego też nie bój się pytać – każdy z nas kiedyś zaczynał i był kompletnie zielony. Można poprosić o pomoc na swojej stronie dyskusji (o czym będzie poniżej) albo na stronie dyskusji innego użytkownika lub – jeszcze lepiej – na wikipediowym czacie, tzw. IRC-u (więcej o tym jak skorzystać z IRCa można przeczytać tutaj: Wikipedia:Kanał IRC).

Wikipedystów można podzielić na następujące grupy:

Osoby niezarejestrowane (IP)[edytuj | edytuj kod]

Każdy, kto otworzy dowolny artykuł w Wikipedii, może go edytować. Tak po prostu i natychmiast. Edycje takie rozpoznawane są po tym, że w historii edycji artykułu wyświetla się numer IP komputera (np. 255.127.001.153). Kontakt z takimi osobami jest bardzo utrudniony, jeśli w ogóle możliwy. Dlatego też koniecznie należy się zalogować (czytaj poniżej). Każda edycja niezarejestrowanego użytkownika witana jest takim oto komunikatem: