Elżbieta Dzikowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Elżbieta Dzikowska
Elżbieta Dzikowska
Data i miejsce urodzenia 19 marca 1937
Międzyrzec Podlaski
Zawód historyk sztuki, sinolog
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Kawaler Orderu Azteków (Meksyk)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Elżbieta Dzikowska w Wikicytatach

Elżbieta Dzikowska (ur. 19 marca 1937 w Międzyrzecu Podlaskim) – historyk sztuki, sinolog, podróżniczka, reżyser i operator filmów dokumentalnych, autorka wielu książek, programów telewizyjnych, audycji radiowych, artykułów publicystycznych oraz wystaw sztuki współczesnej.

Wraz z mężem, Tonym Halikiem, zrealizowała około 300 filmów dokumentalnych ze wszystkich kontynentów dla Telewizji Polskiej oraz prowadziła popularny podróżniczy program telewizyjny Pieprz i wanilia.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Elżbieta Dzikowska na III Warszawskich Targach Książki

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się jako Józefa Elżbieta Górska. Imiona zostały wybrane po dziadku Józefie (ale również po Józefie Piłsudskim) oraz po prababce. Wychowywaniem Elżbiety oraz jej młodszego brata zajmowała się głównie babka, ponieważ matka zajęta była prowadzeniem herbaciarni z wyszynkiem.

Ojciec Elżbiety był łącznikiem Armii Krajowej. Został aresztowany przez Niemców i osadzony na zamku w Lublinie, gdzie skazano go na karę śmierci i stracono w 1944. W wieku piętnastu lat Elżbieta również spędziła pół roku w celi w tym samym miejscu, za przynależność do nielegalnej organizacji ZEW[1].

Edukacja i początki kariery[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1945 powróciła do gimnazjum w rodzinnym Międzyrzecu[2], gdzie zdała maturę. Wymarzyła sobie trzy kierunki: historię sztuki, archeologię i dziennikarstwo. Okazało się jednak, że pomimo doskonałego świadectwa nie mogła starać się o studiowanie na wielu wydziałach.

Ponieważ rozpoczęła edukację w wieku sześciu lat i zrobiła dwie klasy (trzecią i czwartą) w jednym roku rozpoczęła studia w wieku 16 lat[3].

W pierwszym podejściu komisja rekrutacyjna odrzuciła jej prośbę o dopuszczenie do egzaminu na sinologii, gdzie przyjmowano co drugi rok tylko kilkoro studentów. Jednak gremium odwoławcze uległo prośbom szesnastoletniej wówczas dziewczyny i po zdaniu egzaminu w terminie jesiennym została studentką w Instytucie Orientalistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Po trzecim roku nauki odmówiono jej paszportu na dwuletni wyjazd do Chin, jednak w 1957, po czwartym roku studiów, po wydarzeniach październikowych 1956, udało jej się wyjechać na sześć tygodni. Miesiąc przed wyjazdem wyszła za mąż za Andrzeja Dzikowskiego, wówczas studenta polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, później dziennikarza.

Po ukończeniu sinologii nie dostała pracy związanej z językiem chińskim . Pracowała w Bibliotece Uniwersyteckiej, zajmowała się dziećmi w warszawskim Parku Kultury, handlowała z Argentyną w Centrali Importu i Eksportu Chemikaliów. Była również portierem w PAX-owskim Klubie Maraton.

Zrezygnowana i zniechęcona brakiem perspektyw postanowiła zdobyć prawdziwy zawód – historyka sztuki. Kiedy podjęła tę decyzję, w 1959 dostała korespondencyjnie propozycję pracy w nowo otwartej redakcji miesięcznika Chiny. Udała się na rozmowę z redaktorem naczelnym i zgodziła się na pracę, pod warunkiem możliwości równoległych studiów dziennych.

Uzyskała zgodę i pracowała w Chinach do rozwiązania tego pisma i powstania w 1964 redakcji Kontynentów, gdzie powierzono jej dział Ameryki Łacińskiej, w którym pracowała do 1981. Pomimo początkowo niewielkiej wiedzy z tego zakresu zaczęła się uczyć języka hiszpańskiego i wyjeżdżać do tamtejszych krajów (Meksyk, Wenezuela, Kolumbia, Ekwador, Peru, Boliwia, Chile, Wyspa Wielkanocna, Brazylia, Urugwaj, Kuba, Haiti, Jamajka, Panama i Argentyna)[4]. Po paru latach została specjalistką od Ameryki Łacińskiej, a nawet członkiem Światowego Stowarzyszenia Latynoamerykanistów.

Praca w redakcji Kontynentów przybliżyła Elżbietę do fotografii, z którą teoretycznie miała ona styczność studiując historię sztuki. W przeddzień jej pierwszej wyprawy do Meksyku na pokładzie statku handlowego Transportowiec w 1956 Tadeusz Kubiak z redakcji „Ekranu” pokazał Elżbiecie, jak się zakłada film do aparatu fotograficznego. Tylko 10% przywiezionego materiału nadawało się do wykorzystania, ale nie zniechęciło jej to do dalszego fotografowania.

Współpraca z Tonym Halikiem[edytuj | edytuj kod]

Elżbieta Dzikowska i Tony Halik podczas nagrywania programu Pieprz i wanilia
Elżbieta Dzikowska i Tony Halik podczas jednej ze swoich podróży
Elżbieta Dzikowska z prof. Edmundo Guillénem w Vilcabambie

Podczas pracy w Kontynentach większość jej fotografii stanowiły zdjęcia reportażowe. Dziennikarz musiał wówczas pełnić również funkcję fotoreportera. Dzikowska ukończyła odpowiedni kurs i została operatorem filmowym.

W Kontynentach pracowała przez dwadzieścia lat, zwiedzając z aparatem fotograficznym całą Amerykę Łacińską. Z operatorki filmowej zrezygnowała po 1974, kiedy poznała Tony’ego Halika, który był lepszym operatorem. Jako małżeństwo przygotowali wspólnie około trzysta filmów i programów telewizyjnych z cyklu Pieprz i wanilia. Tony twierdził jednak, że nie można naraz dobrze robić dwóch rzeczy, czyli robić zdjęć i filmować. Początkowo ograniczyła się więc do dokumentacji na planie filmowym.

W 1976 wraz z Tonym Halikiem byli pierwszymi Polakami, którzy dotarli do ruin zaginionego miasta Vilcabamba, ostatniej stolicy Inków[5]. Razem odbyli wiele wspólnych podróży do prawie wszystkich krajów Ameryki Łacińskiej, Europy, 27 stanów USA, jak również do: Chin, Australii, Nowej Zelandii, Tajlandii, Indii, Sri Lanki, Rosji, na Tahiti, Hawaje, Galapagos, Wyspę Wielkanocną, do Kenii i Tanzanii, do Maroka, Libii, Egiptu.

Po weryfikacji dziennikarzy w stanie wojennym nie została w Kontynentach i w latach 1982–1987 pracowała w redakcji „Radaru”. Pisała o sztuce, poznając wielu artystów – co było przyczynkiem do napisania książki Polacy w sztuce świata. Jako że coraz bardziej interesował ją film, przeszła do Agencji Filmowo-Telewizyjnej Interpress-Film, gdzie pracowała aż do wczesnej emerytury.

Po śmierci Tony’ego Halika[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Tony’ego w 1998 zajęła się głównie popularyzacją ciekawych miejsc w Polsce realizując krajoznawcze programy telewizyjne z cyklu Groch i kapusta (prod. oddział rzeszowski TVP i TVP3) i tworząc cykl książek Groch i kapusta, czyli podróżuj po Polsce!. W 2006 otrzymała Nagrodę Bursztynowego Motyla im. Arkadego Fiedlera.

W 1996 była inicjatorką budowy pomnika inżyniera Ernesta Malinowskiego, budowniczego najwyżej położonej kolei na świecie (do czasu otwarcia w Chinach kolei tybetańskiej w 2006) na przełęczy Ticlio w Peru (położonej 4818 m nad poziomem morza). Pomnik (autorstwa Gustawa Zemły) odsłonięto w 1999, czyli w setną rocznicę śmierci Malinowskiego.

Dzięki jej staraniom w 2003 powstało Muzeum Podróżników im. Tony Halika w Toruniu. Jest wiceprezesem polskiego oddziału The Explorers Club, członkiem polskiej sekcji Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA) oraz honorowym członkiem Polonijnego Klubu Podróżnika.

Została członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[6].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Państwowe

Pozostałe nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Honorowe obywatelstwa[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Elżbieta Dzikowska, 2007

Wystawy sztuki[edytuj | edytuj kod]

Przykłady fotografii Elżbiety Dzikowskiej
Błoto, Mongolia
Błoto, Mongolia
„Uśmiech świata” – wystawa plenerowa Elżbiety Dzikowskiej na sanockim rynku, kwiecień 2009
  • 1977 – Peru, MPiK, Nowy Świat, Warszawa
  • 1978 – Meksyk – ziemia i ludzie”, MPiK, Ściana Wschodnia, Warszawa
  • 1978 – Ameryka Łacińska z bliska (wspólnie z Ryszardem Kapuścińskim), MPiK, Ściana Wschodnia, Warszawa
  • 1991 – Jesteśmy (jako kuratorka wystawy, z Wiesławą Wierzchowską) – wystawa prezentująca prace 167 polskich artystów tworzących poza granicami kraju, Galeria Zachęta w Warszawie
  • 1994 – Ars erotica (kuratorka wystawy, z Wiesławą Wierzchowską), Muzeum Narodowe w Warszawie
  • 1996 – Z bliska, Galeria Krytyków Pokaz
  • 1999 – Sąd Ostateczny (kuratorka wystawy, z Wiesławą Wierzchowską), pięć różnych galerii warszawskich
  • 2001–2002 – Angkor – miasto zagubione (z Ireneuszem Sadkowskim), Muzeum Śląskie w Katowicach i w warszawska Galeria Studio
  • 2002–2005 – Megality (z Hanną Zawa-Cywińską), wystawa w wielu miejscach: Warszawa, Chełm, Zamość, Sanok, Płock, Katowice, Stawiska, Toruń, Concarneau (Bretania), Nowy Jork
  • 2004 – Mali (z Ireneuszem Sadkowskim) Muzeum Śląskie w Katowicach, Muzeum Podróżników im. Tony Halika, Toruń
  • 2005 – Świat na korze, Galeria Zapiecek, Warszawa
  • 2005 – Świat na wodzie, Galeria Złota 1, Warszawa
  • 2006 – Odniesienia, Galeria Wizytująca, Warszawa, Muzeum Śląskie, Katowice, Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, Biuro Wystaw Artystycznych w Sanoku
  • 2006 – Na ziemi i wodzie, Galeria Studio, Warszawa
  • 2007 – Uśmiech świata, Galeria Ratusz, Gliwice
  • 2007 – Megality, Galeria ES, Międzyrzec Podlaski
  • 2007 – Na ziemi i wodzie, Muzeum Podlaskie w Białymstoku
  • 2007 – Terra incognita, Galeria Krytyków POKAZ w Warszawie
  • 2007 – Świat na drewnie, Galeria Sztuki Współczesnej w Przemyślu
  • 2007 – Świat z bliska, Muzeum Okręgowe w Toruniu
  • 2008 – Świat na wodzie, Galeria Sztuki Współczesnej w Przemyślu, oraz Galeria Fotografii w Świdnicy
  • 2009 – Ziemia z bliska, Galeria Bielska BWA
  • 2009 – Świat na piasku, Galeria Sztuki Współczesnej w Przemyślu
  • 2009 – Świat z bliska, Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Opolu (plenerowa)
  • 2010 – Z Gabonu, Galeria Art New Media w Warszawie
  • 2010 – Z Dźwirzyna, Galeria Krytyków POKAZ w Warszawie
  • 2010 – Ziemia z bliska, Muzeum Ziemi Krajeńskiej w Nakle
  • 2010 – Najważniejsze zobaczyć, Ośrodek Kultury Leśnej w Głuchowie
  • 2010 – Świat na wodzie, Muzeum Pracownia Arkadego Fiedlera w Puszczykowie
  • 2011 – Norweskie inspiracje (z Izabelą Staniszewski)
  • 2012 – Galerie Art’et Miss, Paryż

Oraz szereg wystaw z cyklu Uśmiech świata.

Przypisy

  1. Marek Jerzman, Zamach na „Mitropę”, tygodnik „Słowo Podlasia”, Nr 26, 27 czerwca 2006.
  2. Informacja podana przez E. Dzikowską.
  3. Informacja podana przez E. Dzikowską (OTRS ticket 2009062410022476).
  4. GROCH I KAPUSTA – Elżbieta Dzikowska odkrywa Polskę.
  5. Katarzyna Wierzba, Zdobywcy Świata, Wydawnictwo Esprit, Grudzień 2004, ISBN 83-60040-00-1.
  6. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 26 kwietnia 2014].
  7. M.P. z 1998 r. Nr 25, poz. 369
  8. Glorie Artis rozdane. mkidn.gov.pl, 27 stycznia 2010. [dostęp 22 listopada 2012].
  9. Odznaczenia – I. Zielone Serce Przyrodzie [dostęp 13 lipca 2010].
  10. Laureatka nagrody roku 2006 – Elżbieta Dzikowska Muzeum Pracownia Literacka Arkadego Fiedlera [dostęp 13 lipca 2010].
  11. Toruń – oficjalna strona miejska.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons