Traktat antarktyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Traktat Antarktyczny)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flaga traktatu antarktycznego przyjęta w 2002, traktowana nieoficjalnie jako flaga kontynentu.

Traktat antarktyczny, znany także jako Pakt lub Układ antarktyczny (ang. Antarctic Treaty) – międzynarodowa umowa regulująca polityczno-prawny status Antarktydy, jedynego niezamieszkanego kontynentu. W porozumieniu tym Antarktyda zdefiniowana jest jako lądolód położony na południe od równoleżnika 60° S.

Traktat antarktyczny podpisano 1 grudnia 1959 w Waszyngtonie, ale wszedł on w życie 23 czerwca 1961. Sygnatariuszami było dwanaście państw, które podczas III Międzynarodowego Roku Geofizycznego (1957-1958) prowadziły badania geograficzne na Antarktydzie. Były to: Argentyna, Australia, Belgia, Chile, Francja, Japonia, Nowa Zelandia, Norwegia, Republika Południowej Afryki, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Traktat był pierwszym dokumentem ograniczającym działania zbrojne podczas zimnej wojny.

Głównym celem paktu jest leżące w interesie całej ludzkości zapewnienie wykorzystania Antarktydy jedynie do celów pokojowych, tak, aby nigdy nie stała się ona przyczyną międzynarodowych konfliktów. Traktat zabrania jakichkolwiek działań o charakterze militarnym, lecz nie wyklucza przebywania na terytorium antarktycznym pracowników wojskowych. Dokument nie rozstrzyga kwestii związanych z roszczeniami terytorialnymi. Badania naukowe mają być efektem współpracy, a ich wyniki są dostępne dla wszystkich. Zabrania się przeprowadzania prób z bronią atomową oraz zanieczyszczania tego rejonu świata. Obszar objęty Traktatem antarktycznym wynosi 52,5 mln km². Początkowo traktat miał obowiązywać przez 30 lat – do 1991, jednak na mocy Protokołu o ochronie środowiska naturalnego do Traktatu antarktycznego (tzw. protokół madrycki) jego obowiązywanie przedłużono o kolejnych 50 lat.

Traktat tworzy 14 artykułów:

  • Art. 1: użycie terytorium Antarktyki w celach pokojowych, zakaz działań zbrojnych i testów broni (wojskowy personel i sprzęt mogą być użyte tylko w celach pokojowych);
  • Art. 2: wolność badań naukowych;
  • Art. 3: swobodna wymiana wiadomości i pracowników, współpraca z ONZ itp.;
  • Art. 4: niewysuwanie nowych roszczeń terytorialnych (roszczenia wysunięte przed wejściem w życie traktatu nie są negowane);
  • Art. 5: zakaz testów broni jądrowej;
  • Art. 6: traktat obejmuje lądolód na południe od 60. równoleżnika;
  • Art. 7: swobodny dostęp do baz, instalacji itp. dla kontrolerów traktatu, informowanie o zamiarze użycia wojska;
  • Art. 8: jurysdykcja nad naukowcami i obserwatorami przez ich własne kraje;
  • Art. 9: regularne spotkania członków traktatu;
  • Art. 10: piętnowanie łamania postanowień traktatu przez jakiekolwiek państwo na świecie;
  • Art. 11: wynikłe spory rozwiązywać należy pokojowo między członkami traktatu bądź z użyciem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości;
  • Art. 12, 13, 14: sprawy „techniczne”, dotyczące m.in. przyjmowania członków i dokonywania zmian w traktacie.

Kraje członkowskie[edytuj | edytuj kod]

Corocznie odbywające się spotkania konsultacyjne umożliwiają sprawowanie kontroli nad działalnością człowieka na Antarktyce. Tylko 28 z 45 państw członkowskich ma prawo głosowania. Żeby uzyskać prawo głosu, trzeba posiadać stację badawczą na Antarktydzie. Oprócz 11 państw założycielskich i Rosji jako następcy dwunastego założyciela ZSRR, są to (podano rok wstąpienia i rok uzyskania prawa głosu):

Kraje nie posiadające prawa do udziału w konferencjach (podano rok wejścia):

System Traktatu antarktycznego[edytuj | edytuj kod]

Pakt wraz z dokumentami pokrewnymi wymienionymi poniżej tworzą System Traktatu Antarktycznego (Antarctic Treaty System, ATS):

  • Reguły dotyczące ochrony antarktycznej fauny i flory (Agreed Measures for the Conservation of Antarctic Fauna and Flora) – 1964 (wejście w życie w 1982);
  • Konwencja o ochronie fok antarktycznych (Convention for the Conservation of Antarctic Seals) – 1972;
  • Konwencja o ochronie żywych zasobów Antarktyki (Convention for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources) – 1980;
  • Konwencja regulująca wydobycie zasobów mineralnych na Antarktydzie (Convention on the Regulation of Antarctic Mineral Resource Activities) – 1988 (nigdy nie weszła w życie);
  • Protokół o ochronie środowiska naturalnego, tzw. protokół madrycki (Protocol on Environmental Protection to the Antarctic Treaty) – 1991.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]